Перейти к содержимому


საუბრები ლიტერატურაზე


გამოხმაურებები თემაში: 22

#1 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
"თანამედროვე ლიტერატურის" ცნებამ რაღაც განსაკუთრებული აქტუალობა შეიძინა და 'თანამედროვეს' არ აქვს ქრონოლოგიური მნიშვნელობა
რაღაც უკვე იდეოლოგიურ ხასიათს იძენს.


საინტერესოა,
ყველაფერი იცვლება და სულ ამ ცვლილებებზეა საუბარი,

რასფიქრობთ თქვენ რა მოგწონთ თანამედროვე ლიტერატურაში, ან რა არ მოგწონთ?
რას ფიქრობთ ახალ ტენდნციებზე და ა.შ.



(აუდიო)საუბრები თემაზე თანამედროვე-ლიტერატურა-ქართულ-რეალობაში
მასში მონაწილეობენ პოეტი და აღმოსავლეთმცოდნე გიორგი ლობჟანიძე, პუბლიცისტი და პოლიტიკოსი დავით ზურაბიშვილი და ლიტერატურული პრემიის ”საბა” 2010 საუკეთესო კრიტიკის, ესსეისტიკისა და დოკუმენტური პროზის ნომინაციაში გამარჯვებული მწერალი ზურა ქარუმიძე
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#2 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
პროვინციალიზმი თანამედროვე ქართულ ლიტერატურაში

ნამეტანი რთული საკითხია :D



პირველ რიგში მინდა მოგახსენოთ, რომ ეს სტატია არც რეცენზიაა გარკვეული ლიტერატურული ნაწარმოების შესახებ, რადგან მე არ ვთვლი, რომ ნაწარმოები რომლსაც ქვემოთ ვახსენებ რამენაირად შეიძლება ლიტერატურად მოინათლოს. მეორე რასაც მინდა მკაცრად გავემიჯნო - მორალისტური შეხედულებებია ლიტერატურის შესახებ და არც ამ მხრივ მსურს ქვემოთ ნახსენებ პატივცემულ გვამებს შევუტიო. მესამეც, არც ის მინდა, რომ წიგნის ავტორმა და მისმა გუშემატკივრებმა ისე იფიქრონ, რომ მე "ამორალურ" ავტორს ვუპირისპირდები და მსურს, რომ ქართული პოსტმოდერნი თავისი ჯერ არც ძალუმი ფესვებიანით ამოვგლიჯო და კუდიგორის გზას გავუყენო (სად შემიძლია?). არამც და არამც ჩემო ჩემო მეგობრებო, როგორ ამოვგლიჯო ის რაც ჯერ არც გახარებულა? ან როგორ მივიჩნიო ვირი არაბულ ტაიჭად?
ამ სტატიაში ერთ მშვენიერ ფენომენს მინდა შევეხო , რომელსაც ზოგნი გოიმობას უწოდებენ, ჩემთვის კი ეს პროვინციალიზმი უფროა. მოკლედ, ბევრი რომ აღარ გავაგრძელოთ გეტყვით ჩემი გულის ნადებს:
ცოტა ხნის წინ, ჟურნალ "ტაბულაში" საინტერესო რეცენზია შემხვდა ერეკლე დეისაძის მოთხრობების კრებულზე "საიდუმლო სირობა". სტატიის ავტორი ამბობდა, რომ ეს თამამი ახალგაზრდა ახალი ქართული ლიტერატურის ამომავალი ვარსკვლავია და რომ მისი ეპატაჟური სტილი შოკს გვრის ქართულ საზოგადოებას. მოკლედ რომ ვთქვათ ერელკე დეისაძე ქართველ მიშელ უელბეკად შერაცხეს და ისიც დაგვიდასტურეს რომ, მის სკანდალურ მომავალს ალტერნატივა არ აქვს. არაფერსაც არ დავწერდი, რომ არა ერთი გარემოება - მე ერეკლე დეისაძის ახალი წიგნი (ბროშურა რომელიც ალბათ დაახლოებით ოც ნაბეჭდ კომპიუტერულ გვერდს არ აღემატება) წაკითხული მაქვს და მეტსაც გეტყვით მქონდა პატივი პირადადაც კი შევხვედროდი ამამომავალ ვარსკვლავს.
პრეზენტაცია წიგნის მაღაზია-კაფე "ლიგამუსში" გაიმართა, ერეკლე ეპატაჟური სიმშვიდით ელოდა საღამოს დაწყებას, ამომავალი ვარსკვლავის ამფსონებს კი ასევე ეპატაჟური, მაგრამ არა სიმშვიდე, არამედ ეიფორია განფენოდათ სახეეებზე. რაღაც განსაკუთრებულის მოლოდინში იყო ხალხი, ვიფიქრე ერეკლე დეისაძეს ისეთ ბომბი აქვს ჩვენთვის მომზადებული, რომ პრეზენტაციის შემდეგ განრისხებული ზეცა დაგვეცემა თავზე და აგვღგავს პირისაგან მიწისა მეთქი.
ერთი რამ მენიშნა, ერთი ანერვიულებული გოგო ხალხში ტრიალება და დრამატული ხმით ამბობდა, რომ ის რედაქტორი იყო და რომ მას სკამიც კი არ ჰქონდა ( ამაში იყო რაღაც სიმბოლისტური - ფრანგულ-პოეტური. როცა მალარმე გენიოსი იყო და პურის ფული არ ჰქონდა... რედაქტორს ბედის ირონიით სკამი არ ჰქონდა... ხანდახან როგორ მწარედ რბის დღეთა კამათელი........) ბოლოს და ბოლოს გვეღირსა და დაიწყო ის ნანინანატრი წუთები, ოდეს ჩვენ უნდა ვზიარებოდით ერელკეს პროზას. მაგრამ სანამ ერეკლე პროზავდა (პროზვა- პროზაული ნაწარმოების საჯაროდ კითხვა იხ. სულხან-საბა ორბელიანი "სიტყვის კონა"), შესავალი სიტყვა პოეტმა პაატა შამუგიამ წაიკითხა, მან გვითხრა, რომ იგი არ აპირებდა მოსვლას, მაგრამ მაინც მოვიდა, რომ ის ძალიან ცუდად იყო და რომ მას შაკიკი სტანჯავდა და ა.შ. და ა.შ. მოკლედ პაატა შამუგიამ ბოლო ბოლო გაათავა თავის სევდა- ჯანმრთელობანარევი მონოლოგი და ერეკლემაც პროზა. და რაჟამს ერელკემ განახვნა ბაგენი თვისნი, დარბაზი სმენად იქცა. ეკომ (როგორც მას მეგობრები და ჟურნალისტები იხსენიებენ და არამც და არამც უმბერტომ) დინჯად დაიწყო თავისი მოთხრობების კითხვა. თემატიკა მრავალფეროვანი იყო: გენიტალიები, ინცესტი, ონანისტური ეპიზოდები ოჯახური ცხოვრებიდან, სექსუალური ფანტაზიები ოჯახის წევრების შესახებ, პატრიოტთა ბანაკები, ჰომოსექსუალური კავშირები რეზერვისტებს შორის საქართველოს ჰიმნის ფონზე, ავტობუსში ჭყლეტვისგან გამოწვეული უნებლიე ერექციები, აფხაზეთი, მასობრივი მკვლელობები, მოკლედ რა გინდა სულო და გულო. ვუსმენდი და ვგრძნობდი, რომ რაღაც მისტიური ტრიალებდა ჩემს თავს. სულგანაბული დარბაზი კი გენიტალიების ყოველ ხსენებაზე დიონისურ სიცილში იძირებოდა. საკმარისი იყო ამომავალ ვარსკვლავს წარმოეთქვა სიტყვა "პენისი" და დამსწრე საზოგადოება მთვრალი ბახუსივით მორთავდა ხარხარს. და რადგან ასეთი სიტყვები ბევრი იყო, მსმენელი მთელი საღამოს განმავლობაში იუმორის თბილ ტალღებში ჭყუმპალაობდა. ავტორი სტოიკური მოთმინებით იტანდა სიცილს და სანუკვარი სიჩუმის ჩამოვარდნისთანავე გვაბრუნებდა მარადიული ლიტერატურის ოკეანეში. შიგადაშიგ გამომცემელი ბაკურ სულაკაური დარბაზს თხოვნით მომართავდა, რომ არავინ არ შემდრკალიყო "ამომავალის" გენიის წინაშე და თამამად დაესვათ კითხვები. კითხვები უმეტესად კომიკური ხასიათისა იყო, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ რამდენიმე მცდელობა მაინც გამოიძებნა საიმისოდ, რომ უკეთ ჩავწდომოდით ეკოს ტალანტს. მაგალითად იყო შეკითხვა იმის შესახებ, თუ რა არის მისთვის ლიტერატურა, რაზეც გვიპასუხა, რომ ლიტერატურა და საერთოდ წერა ონანიზმი ყოფილა (ჩემდა სამარცხვინოდ უნდა გითხრათ, რომ ამ ფრაზის შემდეგ ცოტა შემეშინდა და მეყსეულად გადავიფიქრე ავტორისთვის ავტოგრაფის გამორთმევა).
ბოლოს და ბოლოს დრომ თავისი გაიტანა და წიგნის პეზენტაციაც დამთვრდა. უცაბედად ვიფიქრე, რომ დამთავრება და რაღაც საშინელების დასაწყისი ერთი იქნებოდა, ვიფიქრე, რომ თუ ზეცა არ დაგვეცემოდა თავზე, მართლმადიდებელ მშობელთა კავშირი მაინც დაგვარბევდა, მაგრამ არაფერიც არ მომხდარა. ასეთი წვრილმანების გამო ზეცა ხომ არავის ეცემა თავზე. (ნურვინ დამძრახავთ, თუკი მიხვდებით, რომ ეს პასაჟი ზეცისა და წვრილმანების შესახებ ჯოზეფ კონრადის რომან "წყვდიადის გულიდან" მაქვს მოპარული). რადგან საღამოს ჩემეულ, უკიდურესად სუბიექტურ აღწერას მოვრჩი, მინდა რამდენიმე სიტყვით "ამომავალის" მწერლურ ტალანტსაც შევასხა ხოტბა. უნდა აღინიშნოს, რომ დეისაძის მოთხრობები ცოტა არ იყოს გაუგებარი რამაა ჩემი მოკლე ჭკუისთვის. სტილის თვალსაზრისით ისინი უფრო ლექსებისა და ოთხმოცდაათიანი წლების ქართული პორნოლიტერატურის ნაზავს უფრო გავს ვიდრე მოთხრობებს. გარდა ამისა სიუჟეტური თვალსაზრისით ისინი ძალიან ბანალურია და დაახლოებით მსგავსი ფრაზებით მთვარდება: "ჩვენ ერთად გავათავეთ" ან "მერე ერთმანეთს მოვუწუწნეთ". ენობრივი თვალსაზრისითაც დიდი ვერაფერი ხვითოა. მიუხედავად იმისა, რომ თავად ავტორი გვარწმუნებს, რომ ბიჭობაში ქურდობაზე აცხადებდა პრეტენზიას, აშკარაა რომ ის და ქართული ჟარგონი ისე არიან ერთმანეთთან როგორც ვირი და თევზი. რაღაც ეჭვი მეპარება, რომ რომელიმე ქართველი კაი ბიჭი თავის "სიამაყეს" პენისად მოიხსენიებდეს, მომავალზე ხომ არაფერს ვამბობ. რა არამად ჩაუვლია ეკოს თავზე ქუჩის აკადემიას....
"ამომავალს" სხვათაშორის ტროპმეტყველებას უქებენ და ამაშიც დიდად ვერაფრით დაიკვეხნის, თავად წიგნის სათაურიც ხომ ტროპია, მაგრამ რათ გინდა? სახარებისეულ სიუჟეტთან საერთო არაფერი აქვს და არც მოთხრობების კრებულის შინაარსობრივ მხარეს აღწერს. რა საჭიროა შიშველი ტროპი, რომელსაც არანაირი შინაარსი არ აქვს? მითუმეტეს ისეთ კრებულში რომელსაც რელიგიურ-სოციალურ-პოლიტიკური კრიტიკის პრეტენზია აქვს და სურს, რომ საზოგადოების გამოსაფხიზლებლად მის წყლულებს დააყაროს მარილი.
"ამომავალს" და მის გუშემატკივრებს პრეზენტაციაზე აშკარად ეტყობოდათ, რომ ისინი დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ საქმე ბოლო წლების ქართული ლიტერატურის უდიდეს ნოვაციასთან ჰქონდათ, მაგრამ აქაც მსურს იმედი გაგიცრუოთ. პორნოგრაფია თუ გსურთ იხილოთ გადახედეთ ქართულ პორნოგრაფიულ პრესას გაზეთები "ძინ-ძინის" და მისთანანის თამადობით. თუ ეპატაჟი გაინტერესებთ, თანაც ოჯახის წევრების თემაზე, ზაზა ბურჭულაძეს მიმართეთ. თუ მასობრივი მკვლეოლობები გხიბლავთ ნიკუშა ანთაძის "ახალგაზრდა სერიული მკვლელის მოგონებები" გადაიკითხეთ. სრულებითაც არ არის საჭირო შრომატევადი კვლევა იმის მისახვედრად, რომ "საიდუმლო სირობა" ნოვაციაა არაა, ამისთვის უბრალოდ მეხსიერების ოდნავი დაძაბვაც კი კმარა.
სტატიის ბოლოს, სტატიის დასაწყისს მინდა დავუბრუნდე, სადაც პროვინციალიზმზმე ვსაუბრობდი. აკი ვთქვი ჩემი მიზანი რეცენზიის დაწერა არ არის მეთქი. ჩემთვის პრობლემა ის კი არ არის, რომ ერეკლე დეისაძემ "საიდუმლო სირობა" დაწერა, არამედ ის, რომ ქართულ "მოწინავე" საზოგადოებას იმის შნოც კი არ აქვს, რომ მწერალი და „ლუზერი" ერთმანეთისგან განასხვავოს. ამის დასტურად კი კაფე "ლიგამუსში" პენისის ხსენებაზე ამტყდარი ხორხოცი კმარა. მხოლოდ იმიტომ, რომ უცენზურო სიტყვებს ხმარობ მწერალი ვერ გახდები, ვერც საზოგადოებისთვის მტკივნეული თემების უნიჭო გაბაიბურებით გახდები მწერალი. მწერლობა პირველ რიგში ენის ფლობას მოითხოვს. კარგად მესმის რომ აწმყო ისეთ პირობებს სთავაზობს გამომცემლებს, რომ ისინი იძულებულნი არიან "საიდუმლო სირობის" მსგავს წიგნებზე დადონ ფსონი და არა კლასიკაზე. მაგრამ მაინც ვთვლი, რომ თუ გამომცემელს სურს მომავალში საქართველოში ლიტერატურული პროცესი განვითარდეს, უპირველეს ყოვლისა ისეთი წიგნების გადმოქართულება უნდა დააფინანსონ, რომლებიც მსოფლიო კლასიკაა (ბოლო წლებში კი სამწუხაროდ ამის მხოლოდ ერთეულ შემთხვევებს თუ გავიხსენებ). ამის საშუალებით შესაძლებელი იქნება მართლაც თავისუფალი და კარგი მწერლობის გაჩენა საქართველოში. თუნდაც იმ დონეზე მაინც მივალთ, რომ პენისის ხსენება და იუმორი ერთმანეთის სინონიმები არ იქნება. ძალიან მწყდება გული, რომ ქართველი გამომცემლების უმეტესობა სრულებითაც არ ზრუნავს იმაზე, რომ გემოვნებიანი მკითხველი ჰყავდეს.
ბაკურ სულაკაური გამომცემლობა, რომელიც ალბათ ერთერთი ყველაზე მსხვილია საქართველოში, როგორც ჩანს მხოლოდ კომერციული პრინციპებით ხელმძღვანელობს, კომერცია კი აბა რა მწერლების საქმეა?
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#3 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB

"იდეოლოგიზებული მაკულატურისგან" გათავისუფლებული თანამედროვე ლიტერატურა



ქართული ენის დაცვის ლოზუნგით საყოველთაო გამოსვლები ლიტერატორებისთვის ტოტალიტარული მარწუხებისგან ლიტერატურული ღირებულებების გადარჩენისთვის ბრძოლის ტოლფასი იყო, რადგან ქართული ენის დაცვასთან ერთად მოსაპოვებელი იყო ის თავისუფლებაც, რაც იმ პერიოდში შეზღუდული მხატვრული აზროვნებისთვის აუცილებელ საკვებს წარმოადგენდა.

მაშინ ვითარების ტრაგიზმს ქმნიდა ამ სფეროში მოღვაწე არა მხოლოდ ცალკეული ადამიანების ბედის მსხვრევა მათი იდეოლოგიური ზომბირების გზით, არამედ ლიტერატურული პროცესის მთლიანი პარადიგმის წყვეტა, რასაც, როგორც წესი, ხანგრძლივი კულტურული რეაბილიტაცია ესაჭიროებოდა. ამ თემებზე ღია დისკუსიის გამართვა მხოლოდ ახლა გახდა შესაძლებელი, როცა საბჭოთა პერიოდისდროინდელ ტაბუდადებულ თემებს უკვე თამამად ხდის ფარდას თავისუფალი ქართული საზოგადოება. აღსანიშნავია, რომ გასული წლის 7-9 ოქტომბერს თბილისში გამართულ საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციას _ "ტოტალიტარიზმი და ლიტერატურული დისკურსი" სამეცნიერო წრეებში დიდი გამოხმაურება მოჰყვა და ჰუმანიტარული მეცნიერებების სფეროში ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ სამეცნიერო მოვლენად იქცა. მწარე გამოცდილების თვალსაჩინოდ წარმოდგენა დღევანდელ ლიტერატურულ პროცესებს ერთგვარ ბიძგს მისცემს იმისთვის, რომ თანამედროვე პირობების გათვალისწინებით და შემოთავაზებული თავისუფლების სივრცეში ჭეშმარიტ ლიტერატურულ ღირებულებებს ემსახუროს.

წარსული ჭრილობების ნაკვალევზე სიარული სწორედ ამის შეხსენებაა. ამიტომ გახდა მეცნიერთათვის ეს თემა საკვლევი და გასაანალიზებელი, რის შესახებაც უფრო დეტალურად ივანე ჯავახიშილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ზოგადი და შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი ირმა რატიანი გვესაუბრა.

რა მარწუხებში ექცევა ლიტერატურა ტოტალიტარული რეჟიმების პირობებში და ამ ხნის მანძილზე რა გამოცდილება დაგროვდა ამ მიმართულებით?

ლიტერატურა, მოგეხსენებათ, არის კონცეპტუალური რეაქცია რეალურად მიმდინარე პროცესებზე. კონტექსტი, რომლის წიაღშიც ყალიბდება მხატვრული ტექსტი, ყოველთვის პოულობს ასახვას ამავე ტექსტის აზრობრივ თუ გამომსახველობით შრეებში. თუკი გავითვალისწინებთ ლიტერატურის თანდაყოლილ სწრაფვას ინტელექტუალური და გამომსახველობითი თავისუფლებისაკენ, ცხადად შეიძლება წარმოვიდგინოთ ის წინააღმდეგობა, რომელიც ტოტალიტარული რეჟიმების პირობებში იქმნება მხატვრულ ტექსტსა და რეალურ კონტექსტს შორის. ტოტალიტარიზმის, როგორც ძალადობრივი მმართველობის უპირველესი ნიშანი იდეოლოგიური დიქტატურის შექმნაა, რაც გულისხმობს კლიშეების ფორმირებასა და დანერგვას, რაც, ცხადია, მნიშვნელოვნად ზღუდავს ლიტერატურული თავისუფლების ფარგლებს. ამის ნათელი მაგალითია გასული საუკუნის 20-იანი წლები, როდესაც ქართულ ლიტერატურაში დამკვიდრებული მოდერნისტული ტენდენციები კონცეპტუალურ ანტაგონიზმში აღმოჩნდა საბჭოთა დიქტატურის იდეოლოგიურ პრინციპებთან. სულიერი ღირებულებების დესტრუქციით აღნიშნული პოლიტიკური კურსი იმთავითვე დაუპირისპირდა შინაგანი, სულიერი ძიებით აღნიშნულ ლიტერატურულ პროცესს, რომელმაც, თავის მხრივ, ზუსტად აირეკლა ეპოქის კრიზისი _ ის საერთო სკეპტიციზმი და ნიჰილიზმი, რომელიც სუფევდა ინტელექტუალური ტერორით დათრგუნულ საზოგადოებაში. დაპირისპირებამ ტოტალიტარულ რეჟიმსა და მხატვრულ-ლიტერატურულ აზროვნებას შორის მტკივნეული გამოცდილების ათეული წლები მიითვალა და ქართული კულტურის ისტორიის უმნიშვნელოვანესი ეტაპი შექმნა.

რაში გამოიხატება ის გავლენა ლიტერატურაზე, რასაც ტოტალიტარული სახელმწიფოები ახდენენ ამ სფეროში მოღვაწე პიროვნებებზე?


ამგვარი გავლენის გამოხატვის სხვადასხვა ასპექტები შეიძლება ჩამოითვალოს: პირველ ყოვლისა, მწერლების იდეოლოგიური ზომბირება და ტერორის გზით მათი ჩაყენება დიქტატურის სამსახურში. ამ დროს შიში ერთგვარი ჰერმესის ფუნქციას ასრულებს იერარქიულ სახელმწიფო მანქანასა და ხელოვნებას შორის, ხოლო, შედეგად, იქმნება ჭეშმარიტ მხატვრულ ღირებულებას მოკლებული იდეოლოგიზებული მაკულატურა. თუმცა, ამავე პროცესს მეორე მხარეც მოეძებნება დაუმორჩილებელი ნონკონფორმისტების ბრძოლის სახით _ მწერალი უპირისპირდება თავსმოხვეული ბედნიერების ზედაპირულ ილუზიას და ირჩევს შემოქმედებითი პროტესტის აქტიურ ფორმას. ასეთ შემთხვევაში მწერალი მარტივად იქცევა `მტრად~, ხოლო მისი შემოქმედება _ ანტისახელმწიფოებრივ მოღვაწეობად, რასაც ყოველთვის ერთი დასასრული აქვს: დასჯა. ამ მიზეზით დასჯილ ქართველ მწერალთა საკმაოდ ვრცელი ჩამონათვალი შეიძლება გაკეთდეს.

ბრძოლის რა მექანიზმები არსებობს ტოტალიტარული რეჟიმების წინააღმდეგ? ,,ირიბად ნასროლი ქვების” სტრატეგიას რამდენად სცნობს ამ პერიოდების ლიტერატურა?

ტრადიციულად, არსებობს ბრძოლის პირდაპირი და ირიბი გზები. პირდაპირი გზა, რასაკვირველია, განსაკუთრებული სიმამაცის მქონე შემოქმედთა ხვედრია: მწერლები მიდიან მსხვერპლზე, ვინაიდან მიაჩნიათ, რომ ყველა სხვა გზა ან კომპრომისია, რომელსაც ისინი ვერ დაუშვებენ, ანაც _ არსებობის გახანგრძლივების გაუმართავი მექანიზმი. შესაბამისად, მონური საზოგადოების `იდეალური ტიპის~ წინააღმდეგ ამბოხებული არა ერთი მწერალი შეგნებულად შეგებებია დახვრეტას, გადასახლებას, თუნდაც _ თვითმკვლელობას. არანაკლებ სუსხიანია `ირიბად ნასროლი ქვების~ სტრატეგია, თუმცა ის უფრო პარტიზანულ ბრძოლას ჩამოჰგავს _ პრინციპით: `ვიჩქაროთ ნელა~. მწერლები იბრძვიან მათ ხელთ არსებული ყველა იარაღით _ სატირით, ალეგორიით, ირონიით, აბსურდით; იბრძვიან საკუთარ ტერიტორიაზე და მის გარეთ _ ემიგრაციაში, ღიად და ,,იატაკქვეშეთში”. ორივე გზა ეფექტურია მიზნის მისაღწევად, თუმცა, პირველ შემთხვევაში, მწერალი თავად არის ტრაგიკული პერსონაჟი, რომელიც მხვერპლად ეწირება საკუთარ პრინციპებს, მეორე შემთხვევაში კი ის მხოლოდ ტრაგიკოსია, რომელიც ცდილობს, მითისქმნადობის მძაფრი პროცესით ჩაანაცვლოს რეალობა.

რას კარგავს სახელმწიფო ლიტერატურული ღირებულების თვალსაზრისით იმ შემთხვევაში, როდესაც მარწუხებში აქცევს ამ სფეროს და რა გამოსავალი არსებობს რეალური ლიტერატურული სახეების გადარჩენისა ასეთ დროს?


დანაკარგი, ლიტერატურული ღირებულების თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია: როგორც უკვე მოგახსენეთ, არსებობს იდეოლოგიზებული მაკულატურის შექმნის რეალური საფრთხე. ტოტალიტარული რეჟიმების პირობებში მხატვრული ლიტერატურის საკმაოდ დიდი სივრცე სახელმწიფო სისტემის ტრუბადურთა `შედევრებითაა~ ამოვსებული, რომლებიც, სამწუხაროდ, მხოლოდ ქრონოლოგიური და რაოდენობრივი თვალსაზრისით არიან მნიშვნელოვანნი: დაიწერა ამ დროს და ამდენი, თემა _ იდენტური. მაგრამ მხატვრული ლიტერატურა ვერ შეფასდება ვერც მხოლოდ ქრონოლოგიური და ვერც მხოლოდ რაოდენობრივი თვალსაზრისით, შეფასების ერთ-ერთი მთავარი კრიტერიუმი, კონცეპტუალურ და მხატვრულ ინოვაციებთან ერთად, ინტელექტუალური და რეპრეზენტაციული თავისუფლების ხარისხია, რომელზეც ზემოთ ვსაუბრობდი. როდესაც პროცესი ხანგრძლივია, ანუ ტოტალიტარული მმართველობა თითქმის საუკუნეს ითვლის, ის, რასაკვირველია, განსხვავებულ პერიოდებს მოიცავს: მოინიშნება მეტად და ნაკლებად რადიკალური, შედარებით ლიბერალური, ინერტული ან პირიქით, გააქტიურებული და სხვა ტიპის პერიოდები, თუმცა ყოველი მათგანი სერიოზულ ზიანს აყენებს ლიტერატურული თავისუფლების იდეას. გამოსავალს ჩიხიდან მხოლოდ ნონკონფორმისტები პოულობენ. პარადოქსია, მაგრამ ჭეშმარიტი ლიტერატურული სახეების გადარჩენას უკიდურესად ტირანულ ვითარებაშიც კი არ ემუქრება საფრთხე, ვინაიდან ღირებულს გადაარჩენს დრო და არა ცალკეული ადამიანების ნება-სურვილი, როგორი წარმატებული დიქტატორებიც არ უნდა იყონ ისინი.

საქართველოს ისტორიაში როდის დადგა ლიტერატურისთვის ის მძიმე პერიოდი, როდესაც რეჟიმისთვის ანგარიშის გაწევა იქცა ამოსავალ წერტილად და რა მაგალითები არსებობს მისი დაკნინებისა?

ამ თვალსაზრისით ყველაზე რთული პერიოდი ქართულ ლიტერატურაში გასული საუკუნის 20-იან წლებში დადგა, როდესაც კომუნიზმი უტოპიური ოცნებიდან რეალიზებული პროექტის სახით ჩამოყალიბდა. ახალგაზრდა საბჭოთა წყობილება გაშლილი ფრონტით მკვიდრდებოდა იძულებით გაერთიანებული ქვეყნების ტერიტორიებზე; ყალიბდებოდა სპეციფიკური საბჭოთა ტექსტი, სადაც სხვა პოლიტიზებული ტერმინების გვერდით საპატიო ადგილი ეჭირა ცნებებს - `საბჭოთა მწერლობა~, `სოციალისტური რეალიზმი~, `საბჭოთა კრიტიკული სკოლა~, რომლებიც ზედმიწევნით კარგად გამოხატავდა იდეოლოგიის ნიშნით მარკირებული ლიტერატურის პრიორიტეტულობას და განსაკუთრებულ პრივილეგიებსა და პატივს ჰპირდებოდა მუზის მსახურებს. ერთი მხრივ - შიში, მეორე მხრივ - სტაბილური კეთილდღეობის გარანტია ძლიერი ბიძგი აღმოჩნდა მათთვის, ვინც ნაკლებად ფიქრობდა საუკუნო დიდებაზე. იქმნებოდა დითირამბული ლექსები და ოდები საბჭოთა ქვეყნის მესაჭეებზე; იწერებოდა სქელტანიანი რომანები საბჭოთა ადამიანების კოლექტიურ შრომასა და შრომით გმირობებზე, ძმობის, ერთობისა და თანასწორობისათვის მებრძოლი ხალხის ცხოვრებაზე და მათ დაუნდობელ ბრძოლაზე ჯერ კიდევ შემორჩენილ ბურჟუა-არისტოკრატებთან; საბჭოთა კრიტიკა ხოტბას ასხამდა ამგვარ ლიტერატურულ ექსპერიმენტებს და ამასაც არ სჯერდებოდა: უმოწყალოდ ასახიჩრებდა იშვიათობად ქცეული ხარისხიანი მწერლობის ინტერპრეტაციას. ამგვარი არასწორი, მიუღებელი ინტერპეტაციის მსხვერპლად არაერთი ქართველი მწერლის საეტაპო მნიშვნელობის მქონე ტექსტი იქცა. საშუალო ნიჭისა და შესაძლებლობის ავტორებმა კარგად აუღეს ალღო მიმდინარე პროცესს, თუმცა, სამწუხაროდ, ბზარი მეტრებსაც შეეპარათ: რა იყო ამის მიზეზი? ალბათ ის, რომ ყველანი ადამიანები ვართ.

ქართული ენის დაცვის დღე იყო თუ არა საქართველოში ლიტერატურის მარწუხებიდან განთავისუფლების დღეც, ამავე დროს, თუ ლიტერატურული ღირებულებანი ისევ დარჩა გადასარჩენი ჩვენი თანამემამულეებისგან?

ქართული ენის დაცვის დღე მრავალი თვალსაზრისით იყო უმნიშვნელოვანესი მოვლენა საქართველოს ისტორიაში და, მათ შორის, ქართული ლიტერატურული რეალობის ტრანსფორმაციის თვალსაზრისითაც. ცხადი გახდა, რომ საზოგადოების მოქალაქეობრივი ნება, თუკი ის მომწიფებული და მონოლითურია, უფრო ძლევამოსილია, ვიდრე ნებისმიერი სახელმწიფოებრივი მანქანა. ამგვარი მოვლენა, ტრადიციულად, მუშაობს არა მხოლოდ როგორც ფაქტი, არამედ როგორც სტიმული იმისა, რომ ყურადღების მოდუნებამ საშიშ შედეგებამდე არ მიიყვანოს საზოგადოება. რაც შეეხება ღირებულებებს, ღირებულებები ყოველთვის გადასარჩენია: ყველა დროსა და ეპოქაში. ლიტერატურული ღირებულებების შკალას ხომ ბევრად განაპირობებს საზოგადოებრივი ღირებულებების შკალა, რომელსაც ის აირეკლავს? ამ თვალსაზრისით გამონაკლისს არც დღევანდელობა წარმოადგენს.

თავისუფლების რა ხარისხზე შეიძლება დღეს მსჯელობა ამ სფეროში და რამდენად ცდილობს დღევანდელი ლიტერატურა იმ სახეების გამომსახველობის სიზუსტე დაიცვას, რაც თანამედროვეობის ხასიათს კარგად წარმოაჩენს?

ლიტერატურული თავისუფლების ხარისხი დღეს ნამდვილად მაღალია. ვეჭვობ, რომ საგამომცემლო ან ფინანსური შეზღუდვების გარდა რაიმე სხვა ტიპის შეზღუდვები ვრცელდებოდეს მწერლებზე. ეს მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ლიტერატურა, მისი სიღრმისეული გაგებით, რეალიზებული სათქმელის სფეროა. მონობა ყოველთვის და ყველა დროში შეიძლება აირჩიოს მწერალმა, მაგრამ, მთავარია, რომ ეს იყოს ნებაყოფლობითი და არა იძულებითი არჩევანი. თანამედროვეობის ხასიათის წარმოჩენა კი ლიტერატურის პირდაპირი მოვალეობაა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის კარგავს აქტუალობასა და დინამიურობას და იქცევა ზნეობის სტატიკურ ქადაგებად. თანამედროვე ქართული ლიტერატურული პროცესი, ცხადია, მეტ-ნაკლები წარმატებით, მაგრამ ნამდვილად უსმენს თავისი დროის ხმებს: ხმათა წარმატებული გამა კი შემოქმედებითი თავისუფლების მიღწევის მნიშვნელოვანი წინაპირობაა.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#4 OFFLINE   SmoK1e

    აქტიური მოქალაქე

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპ
  • 2429 წერილები:
  • სქესი:კაცი
ვისა ბიწო :D :D


ეს ორივე წერილი წაკითხული მქონდა :) საინტერესო თემაა ჩვენში დარჩეს და :)

მარტივად რომ ვთქვათ თანამედროვე ქართული ლიტერატურა ორი სახის ონანისტების ასპარეზია ძირითადად. პირველნი ტერენტის, ასათიანის და გალაკტიონის ნაშტებისგან აშენებულ კოშკებზე მასტურბირებენ და ამ ვერბალურ ონანიზმს ფატალური და გონებისთვის ლეტალური შედეგებიც კი მოაქვს ხშირ შემთხვევაში. მეორენი კი, განსხვავებულობის იდეებით აღფროთავანებულნი მასტურბირებენ ყველაფერზე სადაც ზემოთხსენებული ავტორები არ არიან. დაფარული სენტიმენტებით საკუთარ გაუნათლებლობას ხაზს უსვამენ და მხოლოდ და მხოლოდ ერთ კომენტარს იმსახურებენ : ყლოლ !!!

#5 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
ინტერვიუა ოტია იოსელიანთან,
მხოლოდ თანამედროვე ლიტერატურაზე კითხვა-პასუხის ამოჭრა დამენანა და დავდებ მთლიანად,
ნაწილობრივ ამ თემასაც ეხება :rolleyes:


ანგელოზის ნაკვალევზე

- ბატონო ოტია, რამდენიმე დღეში 80 წლის გახდებით. ბევრი წიგნი დაგიწერიათ. ახლაც წერთ?..

- ატეხილია ამ იუბილეზე ერთი ამბავი... მე ვთქვი: რა იუბილე? ქვეყანა იქცევა და შენ იუბილეს იხდი? ზეიმი და იუბილე კარგია მაშინ, კარგ ხასიათზე რომ ხარ და აწყობილი რომ გაქვს ყველაფერი. და ახლა? რა ზნეობით?.. წერით ვწერ. და როცა ვწერ, ამ დროს საერთოდ ვიმალები, ვიკარგები. ვერსად მნახავ... ჩემთან ასეა. მე ჯერ უნდა ვიმუშაო ფიზიკურად და მერე უნდა ვწერო. დილას ადრე სამუშაოდ მშიერი გავდივარ. ამ დროს არც ვეწევი. ორი საათი მაინც შეუსვენებლად ვმუშაობ და მერე დაღლილზე მარტო ერთ ჭიქა ჩაის ვსვამ. საჭმელი არა! მშიერი მონები აშენებდნენ ქვეყანას. ერთ ჭიქა კარგ ჩაის ვსვამ თაფლით. შაქარი აქ ჩემთან არ შემოვა.. ჩაის ვსვამ და მერე უკვე ვიკარგები. 4 საათამდე ვწერ. ვწერ.. დღევანდელ საქმეს ხვალ არ გადავდებ, იმიტომ რომ იმას უკვე ხვალის საქმე ხვდება და მერე ორივეს გააკეთებ?
ცხრატომეული გამოვიდა და ახლა მეათე ტომია გასაკეთებელი. ამის გარდა კიდევ ერთი ტომი შედგებოდა იმით, რაც დარჩენილია, ტომებში არ შესულა, მაგრამ ხალხშია... ვწერ, ვმუშაობ, მაგრამ ცოტა მეშინია ამ ოპერაციის მერე. ეს ყველაფერი მოქმედებს გონებაზე და ვფიქრობ, არის კი ჩემი გონება სრულყოფილი? გონებას ერთი მეასედიც რომ დააკლდეს, უკვე საფრთხილოა. იქნებ სწორედ ისაა განსხვავებული..
- მოთხრობაში “ჩემი ასავალ დასავალი” წერთ როგორ დაიწყო ყველაფერი..
- თბილისში პირველად როცა ჩავედი და მოთხრობები ჩავიტანე, ტალახი მქონდა მუხლზე. ტალახს ახლაც არ ვიცილდებ, მიყვარს ქართული მიწა... სკოლაში სამიანებს მიწერდნენ, ობოლი ვიყავი და იმიტომ. თორემ ისიც არ მეკუთვნოდა. უმაღლესში არ მისწავლია. იქ ვინ შემიშვებდა? და ამ დროს მიმაქვს მოთხრობები. რაშია საქმე? წიგნი მე არ მქონდა წაკითხული.. პირველი წიგნი ჩემი დაწერილი წავიკითხე. იქამდე არ მქონდა. წაიკითხეს მოთხრობები და გაოგნდნენ.. აბა ეს ვინ დაწერა? მე დავწერე, არადა, არავითარი პირობა არ გამაჩნდა იმისი, რომ ეს დამეწერა. დაიბნენ. კი, ეს დასაბეჭდია, მაგრამ დაიცა... იქნებ რაღაცას ეშმაკობს? საიდანმე ხომ არ ქაჩავს? იქნებ ენები იცის და არ გვიმხელს? ჟურნალ “დილის” რედაქტორი ნონეშვილი იყო და მისი მოადგილე გახლდათ მაყვალა მრევლიშვილი. გამიშვეს მრევლიშვილთან. მაყვალა მეკითხება: “შვილო ოტია, შენ თუ ყურს არ უგდებ ამ ცხოვრების წარმავალობას, შენგან დიდი მწერალი დადგება” და მისახელებს რაღაც ფრანგულ ჟურნალს, ხომ არ მიგიღიაო? მაშინ კი არა, ახლაც არ ვიცი რა ჟურნალზე მეკითხებოდა... მოკლედ ვერაფერი გაარკვიეს. ჟურნალის ყველა ნომერს თვის ბოლოს კოლეგია არჩევდა. მეორე დღეს ეს კოლეგია იკრიბება. მათ შორის იყო აკაკი ბელიაშვილი და გამაგზავნეს მასთან. მივედი. ვინ ხარო? ესა და ესა თქო. რა გინდაო? რა ვიცი, თქვენთან გამომაგზავნეს თქო. ხომ არაფერს წერო? კი ბატონო, მე ვუთხარი. მომეციო.. წაიკითხა. კიდევ ხომ არ გაქვსო? კი ბატონო. ყველა ჯიბეში მქონდა. იკითხა, იკითხა და წადი ახლა შენ. მე მკითხონ იმათმაო. ბელიაშვილმა არ ვიცი რა უთხრა, მაგრამ დაიწყეს ბეჭდვა და რასაკვირველია, მერე ეჭვი აღარავის შეპარვია.
- პირველი წიგნის გამოსვლა როგორ მოხდა?

- კომუნისტებს ეშმაკი მიუდგა, მთელი ცხოვრება მაგათ ვებრძოდი, მაგრამ რაღაც წესრიგი მაინც იყო. თავიდან ფრთხილად უნდა ყოფილიყავი. მართალია, დიდი გამოცემლობა იყო და გამომცემლობაში მწერლები ისხდნენ.. მაგრამ წიგნი რომ გამოსულიყო ის სხვა, სამი ცნობილი მწერლისთვის უნდა მიგეცა, მათ უნდა წაეკითხათ და რეცენზიები დაეწერათ. ორი რეცენზია მაინც უნდა ყოფილიყო დადებითი, თორემ ის წიგნი არ გამოვიდოდა. რეცენზიების სანდოობაში ეჭვი არავის შეჰქონდა. ჭეშმარიტი მწერალი თუა, არც იკადრებს ხომ სხვანაირად... გარდა ამისა, ახალგაზრდა მწერლების წიგნები განსაკუთრებით იაფი ღირდა. მახსოვს რეზო მიშველაძე ამბობდა, 18 კაპიკი ღირდა ჩემი წიგნი და 24 გვერდიანი რვეული 20 კაპიკიო. მაგრამ, სანაცვლოდ, ტირაჟი დიდი იყო და 1500 დან 4000-მდე ჰონორარი. ახლა აღარაფერი აღარ არსებობს და წიგნებიც იოლად, ხელწამოკვრით იბეჭდება. არადა, ასე არ შეიძლება. დააბრალებენ მწერლობას ვინმეს, იმასაც ჰგონია, რომ რადგან წიგნი გამოსცა, მწერალია და მერე მთელი ცხოვრება იხარჯება, წვალობს, იტანჯება. შეიძლება საბოლოოდ არაფერი გამოუვიდეს და ამ დროს მთელი ცხოვრება შეწიროს საქმეს, რომელიც მისი არ არის...
- ფიქრობთ, რომ ნიჭიერი ადამიანი არც ერთ ეპოქაში არ დაიკარგება? თუ არც ასე იოლადაა საქმე?

- ყოველ შემთხვევაში, თავიდან რომ მოდის ახალგაზრდა, უნდა დაინახო და აღმოაჩინო. თანაც, მარტო ნაკითხობაც არ შველის ამას ალბათ. ხელოვნება, ლიტერატურა მათემატიკა კი არ არის, რომ ჯამი მიიღო და თქვა, ყველაფერი რიგზეა. შორს რომ არ წავიდეთ და აგერ, ჩვენს წარსულში რომ გავიხედოთ და გავიხსენოთ: გრიგოლ ორბელიანი, ასეთი დიდი პოეტი, ალექსანდრე ჭავჭავაძე, მანანა ორბელიანის სალონი, ჭავჭავაძის ქალები, პლატონ იოსელიანი, ძალიან კარგი ფილოსოფოსი და მთელი მაშინდელი ინტელიგენცია. აქვე, მათ თვალწინ კითხულობდა ნიკოლოზ ბარათაშვილი თავის ლექსებს და ამ დროს არც ერთმა არ იცოდა ვინ იყო და რამხელა პოეტი იყო ბარათაშვილი. ჭავჭავაძის ქალს რომ არ შეენახა ის ლექსები და არ მიეტანა ილიასათვის, ბარათაშვილი და მისი პოეზია ჩვენთვის სამუდამოდ დაკარგული იყო...
- რას ურჩევდა ოტია იოსელიანი ახალგაზრდა, დამწყებ მწერლებს?
- ჯერ ერთი, წიგნის სათაურშივე უნდა ჩანდეს რაზე გვიამბობს წიგნი, რა გინდა. “ანა კარენინა”, კი ბატონო, ესე იგი ქალზეა, “ომი და მშვიდობა”, ესე იგი, ომზე და მშვიდობაზეა. რომ ვიწყებ კითხვას, უკვე უნდა ვხვდებოდე, რა თვალსაზრისით ვიკითხო. ან მაგალითად ესეცაა, რომ რაღაც დაუსრულებელი აზრი გამოაქვთ სათაურად. მაგალითად, “და მე შევხვდი.. “ ვის შეხვდი? პეტრეს?
სტილს რაც შეეხება, ჩემი აზრით, ყველაზე კარგია ზღაპრის სტილი. მაგალითად, “იყო ბაჩო და მანო. მაგრამ არსად არ იყო დაჩი. დაჩის გული მოუვიდა რატომ მე არ ვარო და გაჩნდა”. ეს ზღაპარია და გასაგებია, რომ საბავშვო მოთხრობა სხვანაირად იწერება, ნოველა სხვაა და რომანი სხვა, მაგრამ თუნდაც ლევ ტოლსტოი რომ გავიხსენოთ, ის თარგმანში არ აგებს. არ იკარგება ისე უბრალოდ წერს. მაგალითად: “კავკასიაში მსახურობდა ვინმე ჟილინი. ერთხელ მან დედისგან წერილი მიიღო. შვილო, მე დავბერდი, ჩამოდი, დამასაფლავე, შენთვის ქალი შევარჩიე, თუ გინდა შეირთე. მივიდა ჟილინი, აიღო შვებულება, შეჯდა ცხენზე და წავიდა”. რა უნდა დაკარგო აქ? ისეთი სადა და მარტივია, არც ენაა ნაწვალები. ეს საკითხავადაა იოლი, მაგრამ საწერად ძნელია... ახლა მაგალითად, რობაქიძე გერმანულად რას წერდა არ ვიცი. გერმანელები ტყუილად არ იტყოდნენ, ახალი ენის ფუძემდებელიაო, მაგრამ “გველის პერანგი” მე ვერაფრით წავიკითხე. ბრახა-ბრუხია, ალიაქოთია...
- სტილის თვალსაზრისით მანერულია გამსახურდიაც..
- მთელი ღამე უხმობდა მამალი ხოხობი დედალს... გათენდა... თქვა მერე კოწიამ, ამით ხიდი გავდეო ევროპულ პროზასა და აღმოსავლურ პოეზიას შორისო, მაგრამ რა ხიდი უნდოდა... ვის რაში ჭირდებოდა? საერთოდ, ლიტერატურა ეს სახეებით აზროვნებაა. ნაწარმოები არის სახე. ეს არ უნდა დაავიწყდეთ, ისე უნდა წერო, რომ არც არავის ჰგავდეს და თან სულ გახსოვდეს ვინ არიან შენი გმირები. ის პიროვნებები, რომ ისინი ჩემთვის, მკითხველისთვისაც ახლობლები გახადო და მეც იმათი ბედით ვწუხდე.. სათქმელიც შენებურად უნდა თქვა, შენი ფრაზით, შენი ენით, თორემ წავიკითხავ აგერ მსოფლიო ლიტერატურას. “ვეფხისტყაოსანიც” ამ თვალსაზრისით უნდა იკითხო. აზრი ნათლად მოაქვს. ასე, ყველა ქვეყანაშია რუსთაველამდეც ნათქვამი, რომ გლახა სიცოცხლეს სიკვდილი ჯობია, მაგრამ რუსთაველი როგორ ამბობს? “სჯობს სიცოცხლესა ნაძრახსა სიკვდილი სახელოვანი”. ესაა მწერლის ოსტატობა.
- თანამედროვე ქართულ ენაზე რას იტყვით. ძალიანაა დაბინძურებული?
- ხალხია ენის პატრონი. ენა ჩვენი მდიდარია, მაგრამ საქმე იმაშია, თუ იცი ენა. ახლა ისეთებს გაიგონებ... მაგალითად, “მიიღო ზომები” რისი ზომები მიიღო? ჩოხა-ახალუხის? კაბის? ეს რუსულიდანაა. ქართულად არის “დასაჯა”. ან კიდევ “უბრალოდ” რა ნიშნავს უბრალოდ? გელაპარაკებით ბრალიანად. უბრალო შეიძლება თქვა ამაზე, რომ ეს უბრალო, ფარატინა ქაღალდია. სულ ბწკარედებია. გადმოტანილია ასე უკითხავად და არაფრის მაქნისია.. ძალიან დამახინჯებული ენაა და ვერც ვაცნობიერებთ ამ დროს. ამიტომ უნდა ვიკითხოთ ბევრი. რადგან კარგ მწერალთან ამას ვერ ნახავ... რუსულმა დაგვიმახინჯა ენა, მაგრამ ეს ისევ ჩვენი ბრალი იყო. ახლა მეორე უკიდურესობაში ვართ. წიკლაურმა თქვა ამასწინათ, პუშკინის ძეგლი დაანგრიეთო, რუსეთი ჩვენი მტერიაო. ასე, მუდამ ჩვენი მტერი იყო სპარსეთი, მაგრამ ფირდოუსი იყო ჩვენი მტერი? ხაიამი იყო მტერი, საადი თუ ჰაფეზი, ჯამი თუ რუმი? ამათ ადრეც ვთარგმნდით და სულ ზეპირად ვიცოდით. ხაიამმა უკეთ უმღერა ღვინოს და ქალს. ასეა, მოვლენ პოლიტიკაში და ჩერჩეტობენ რაღაცას.
- როგორ უნდა გახდე კარგი მკითხველი? ისევე, როგორც მწერლობამდე ალბათ აქამდეც გზაა გასავლელი..
- იტყვიან, წიგნი რომ არ წავიკითხო, ისე არ დამეძინებაო. წიგნი რა, ლუმინალი კი არ არის... თუ წიგნი ვარგა, რა გაძინებს და თუ არ ვარგა, რა გაკითხებს.
ნაკითხი თუ არ ხარ, ვერ გაიგებ ისე ლიტერატურას. მახსოვს, “ომი და მშვიდობა” რომ გამოვიდა, 18 წლის ვიყავი. სულ მესმოდა ტოლსტოი, ტოლსტოი და დავიწყე კითხვა.. ვერაფერი გავიგე, მეთქი რას ბჟუტურობს ეს კაცი თქო, მაგრამ იმის ბრალი კი არ იყო, ჩემი ბრალი იყო ეს. დავანებე თავი... და მერე მოსკოვში ვარ, უმაღლეს კურსებზე. ასეთი კურსები არსებობდა მწერლებისთვის. მთელი კავშირიდან ჩამოდიოდნენ. 38 კაცი იყო კურსზე. შოთა ნიშნიანიძე იყო მეორე კურსზე, მე ვიყავი პირველზე. და ასეთი ლექციები გვქონდა: პუშკინის, ფლობერის, ტოლსტოის ოსტატობა. რომელიც გინდოდა, იმას აირჩევდი. მე, როგორც პროზაიკოსი მაინც ტოლსტოის მივეტენტრე. მატილიოვას ქალი იყო. ის მიკითხავდა. ზეპირად სხლავდა ტოლსტოის. მე არ ვიცოდი ენა, თორემ... ტოლსტოის 90 ტომია გამოსული.. მე უკვე 2 წიგნის ავტორი ვარ, კიდევ მაქვს დასაბეჭდი... ამას ვისმენ ახლა.. და ვიცი უნდა ჩავაბარო, ისე ნიშანს ვინ დამიწერს. მეთქი, რაღაცას წავიკითხავ და გადავწყვიტე “ანა კარენინა” წამეკითხა. დავიწყე კითხვა. და ეს რა ყოფილა! სასწაულები იყო. ვტირი და ვტირი.. შოთა მეექვსე სართულზე იყო, მე ვიყავი მეშვიდეზე. მე ჩემს თავზე ვერ ვგუობ საერთოდ ვერავის. ჩემს ათ მცნებაშიც მიწერია “ჯიხვმა თქვა, ჩემს რქებს ზევით მარტო ღმერთი უნდა იყოსო”. მოკლედ, სულ ზემოთ ვარ და არ ვიცი ვის გავუზიარო. ვკითხულობ და ვყვირი კაცო. ისე გადის ადამიანში, როგორც რენტგენის სხივები. მოდი და ნუ იყვირებ. ლეკი პოეტი იყო ჩემს გვერდით და გამოვარდა რა გაყვირებსო...
საერთოდ, მკითხველობა ბედნიერებაა. ჰემინგუეიმ, ნობელის პრემიის ლაურეატი რომ იყო და უზარმაზარი შემოსავლები ჰქონდა, მაშინ თქვა: მთელ ჩემს შემოსავალზე უარს ვიტყობდი, “ანა კარენინა” და “ომი და მშვიდობა” რომ წაუკითხავი მქონდესო.
- ზუსტად ასე ამბობს?
- არა, სხვათა შორის, შემოსავლის ნახევარსო ასე ამბობს, მაგრამ მე მთლიანად ვურჩევდი.
- კარენინაში განსაკუთრებით რამ მოგხიბლათ?
- ტოლსტოიმ ქალი იცის ძალიან კარგად, რაც საერთოდ ძალიან იშვიათია. არადა ლიტერატურაში ქალი თუ არ არის, იქ აღარაფერია... თუნდაც, ქართული ლიტერატურა რომ გავიხსენოთ, გამსახურდიასთან როგორაა: შეიყვანა თამარი ემხვარმა გვირაბში... მეთქი, გაიხსნება ეს ქალი ძალაუნებურად ახლა თქო, მაგრამ კივა ეს ქალი, კივა მატარებელი და გავიდა მეორე თავში, არაფერი.. ვერ გახსნა კოწიამ ქალი. ნახეთ ახლა ამას ლევი როგორ აკეთებს. ანა მიდის სტივასთან. სტივა მის ცოლს, დოლის ეჩხუბება და ანა ამ უსიამოვნების მოსაგვარებლად მიდის. აი, შეხვდა ვრონსკის მატარებელში. ვრონსკის შეიძლება ადრეც იცნობდა და არაფერი განსაკუთრებული იმ ქალში არ მომხდარა. ჩავიდა, მოაწესრიგა რაღაცეები, უკან ბრუნდება და ისევ შეხვდა ვრონსკის. არ ჩანს რომ ამ ქალს რამე განსაკუთრებული დაენახა ამ კაცში, მაგრამ ჩამოდის მატარებლიდან. ხვდება ქმარი, კარენინი, ამხელა შვილი ყავს სერიოჟა და აღმოჩინა, რომ ამ ქმარს დიდი ყურები ჰქონია. ჯერ ანამაც არ იცის რა ხდება მასში, ჯერ გაცნობიერებიული არ აქვს, მაგრამ... მოდი და ნუ იყვირებ ახლა ამაზე.. თუ არ იცი კითხვა, იტყვი: დიდი ყურები, დიდი ამბავი, რამდენი ყოფილა დიდყურა და მორჩა, მაგრამ ამას ხომ უზარმაზარი დატვირთვა აქვს.... აი ამ დონეზე აქვს წაკითხული ტოლსტოის ადამიანი და განსაკუთრებით, ქალი.
- ქართულ ლიტერატურაში სამწუხაროდ, ქალზე და მის გრძნობებზე ნაკლებად წერდნენ.

- ქალი დარჩა ქართულში, როგორც გმირი და მორჩა. ჩვენ გვინდოდა ქალი დროშად და მივახატეთ კიდევაც. გვჭირდებოდა ასეთი სახე: წადით შვილებო, იბრძოლეთ, ზურგში არ მოგხვდეთ ტყვია და დაიხოცეთ სამშობლოსათვის.. იყვნენ კიდევაც ასეთი ქალები. მაშინ კომისარიატები არ იყო და მეფე ქუდზე კაციო, რომ იძახდა, მიდიოდნენ. აბა, დედას რომ დაემალა კალთის ქვეშ, არც წავიდოდნენ. გმირი გვჭირდებოდა, კი ბატონო, მაგრამ თვითონ ქალი? გმირები დაემსგავსნენ ერთმანეთს, მაგრამ ქალი ხომ ინდივიდია...
- მიხეილ ჯავახიშვილმა სცადა ამ სიცარიელის ამოვსება.
- ჯავახიშვილმა სცადა “ჯაყოს ხიზნებში”, მაგრამ არ დააცადეს. მას შეეძლო ქალი დაენახა. ჯავახიშვილი კითხულობს ქალს, მაგრამ მისი მიზანი ამ რომანში არ იყო ქალის გახსნა. ის უფრო სოციალურ თემებს ეხება. თუმცა “ჯაყოს ხიზნებში” ძალიან კარგად ჩანს ქალის ხასიათი და ბუნება. იგივე ფრანგული რომანები რომ გავიხსენოთ. თუნდაც “მადამ ბოვარი” “წითელი და შავი”, “პარმის სავანე” რა ქალებია იქ... ჩვენ კი საბოლოო ჯამში, დაგვრჩა ქალი ასე წაუკითხავი, არადა, არც ერთი დიდი ნაწარმოები არ შექმნილა, სადაც ქალი არ არის გადამწყვეტი გმირი.
- თქვენს შემოქმედებაში წამყვანია ქალის სახე. “იყო ერთი ქალი”, “ქვრივის ცრემლები”, “ქალი გამოვიდა ქმრის საღალატოდ”...
- “ქვრივის ცრემლები” დიდხანს არ დაიბეჭდა, ვითომ პორნოგრაფიააო და ამ მიზეზით. არადა, რა არის იქ პორნოგრაფია?! და ასე გადადიოდა ხელნაწერებით “ქვრივის ცრემლები” ხელიდან ხელში. მახსოვს, მიშა ქვლივიძე შემხვდა მოსკოვში და იქ მიყვება ქვრივის ცრემლებს. საიდან იცი, არსად არ დაბეჭდილა თქო? და ვიღაც მომიყვა ვარშავაშიო. მერე “ქვრივის ცრემლები” წიგნში დაბეჭდილ ნაწარმოებებს შორის შევაპარე. იმათ აღარ გადახედეს, დაბეჭდილებია უკვეო, ჩვენ ხომ ზერელეები ვართ და ასე წავიდა და დაიბეჭდა.
- ამბობდნენ, რომ თითქოს ქვრივს პროტოტიპი ჰყავდა. საერთოდ, გყავთ პროტორიპები?
- არა. ასე დამზადებული პროტოტიპები ცხოვრებაში არ არსებობს. ლიტერატურული სახე საერთოდ კრებითია. შენ რა სათქმელიც გაქვს, არ შეიძლება მას ერთი სახე ატარებდეს. შეიძლება გაუცნობიერებლად ხდებოდეს, მაგალითად, “ვარსკვლავთცვენაში” მყავს ეზიკა და მერე მივხვდი ეზიკა თურმე ბაბუაჩემი გრიგოლი ყოფილა. ეს თავისთავად გადმოდის შენში, შენს სამყაროში და მერე როცა დაგჭირდება, ამოტივტივდება. ყველაფერი ცხოვრებიდანაა, რა თქმა უნდა, ციდან ხომ არ არ ჩამოდის... ანგელოზი ფუცუი, მაგალითად. 7 შვილი ყავდა. ისეთი გაჭირვებულები იყვნენ... ერთი ნალიის ქვეშ 5 ბავშვს ერთ საბანქვეშ ეძინა. დომნას, მის ცოლს, ტყემალი ჩამოჰქონდა და ჰოსპიტალში დაჭრილებს პურში უცვლიდა. ეს ბავშვები იყვნენ მთელი დღეები მშივრები, უცდიდნენ როდის მოვიდოდა დედა. ის არ მოდიოდა და ერთი ადიოდა ხეზე, რომ დაენახათ გზაზე მომავალი. დიაა, - ეძახდა საწყალი ხმით. ბოლოს და ბოლოს, მოვიდოდა დია და მოიტანდა პურის ნატეხებს. იმათ ჩვენ გადაგვარჩინეს. ფუცუი ჩვენი ანგელოზი იყო. რატომ იცით? ჩვენც გაჭირვებულები ვიყავით, მაგრამ იმას რომ ვეხდავდით, ჩვენი გაჭირვება არაფრად მიგვაჩნდა. უარესიც არსებობსო, ეს გვაძლებინებდა. ასანთი რომ არ ჰქონდა, ფუცუი მუგუზალზე მოდიოდა ხოლმე. ერთხელ მოვიდა ახლადდათოვლილზე, ფეხშველი, მუგუზლისთვის და თოვლზე ნაკვალევი დაუტოვებია. მის მერე შემოვიდა ეზოში მეზობელი ჭიჭიკო და რაღაცას გაკვირვებული დაეძებს. რას ეძებ თქო, ვკითხეთ და ნაკვალევზე გევუბნება, აქ ანგელოზს გაუვლიაო. ანგელოზი კი არა, ფუცუი იყო ეგ თქო. ფუცუი იყო ჩვენი ანგელოზი.
- “ვარსკვლავთცვენაში” ბევრია ასეთი გმირი. პირველი აღიარებაც ამ რომანმა მოგიტანათ.
- იოანე პავლე მეორეს გამომცემლობაშიც კი დაიბეჭდა “ვარსკვლავთცვენა”... არადა, იქ მხოლოდ სასულიერო ლიტერატურა იბეჭდებოდა. სენტ ეკზიუპერს უთქვამს, ყველანი ჩვენი ბავშვობიდან მოვდივართო. მე ჩემი ბავშვობიდან არ მოვდივარ, იმიტომ რომ ბავშვობა არ მქონდა..
- და მაინც აქ დარჩით. არსად არ წახვედით.
- ანგელოზის ნაკვალევს პარიზში ვერ დაინახავ. ის მარტო აქ არის...
- წარმატებული დრამატურგი იყავით. როგორ ფიქრობთ რატომ არ განვითარდა ქართული დრამატურგია?
- მეცხრე ტომში 13 პიესაა. “ექვსი შინაბერა და ერთი მამაკაცი” და “სანამ ურემი გადაბრუნდება” 140-ზე მეტი ქვეყნის სცენაზე დაიდგა. მერე აირია ყველაფერი. არც დრამატურგია და არც კინო არ განვითარდა, თორემ რა უნდა ოთარ იოსელიანს საფრანგეთში?
-ვიცი, რომ ოთარ იოსელიანთან დიდი მეგობრობა გაკავშირებთ. “გიორგობისთვე” გვიშტიბშია გადაღებული?
- “გიორგობისთვე” ოთარმა გვიშტიბში გადაიღო. მისი ფილმი “იყო შაშვი მგალობელი” რენე კლერს შემთხვევით უნახავს და უთქვამს, ვინ გადაიღო მანახეთ ეს კაციო. უთხრეს, ვიღაც რუსეთის პროვინციიდანააო, საერთოდ გადარეულა, იქ როგორო? სასწრაფოდ დააფინანსა საკუთარი ფულით და საფრანგეთში მიიწვია... ასეა, თუ არ ჩადე ცარიელი დაგრჩება და თუ ჩადე, შენია უკვე ის.
- გამოდის, რომ რას უნდა მივხედოთ, არ ვიცით... მთავარი რა არის ის არ ვიცით და გვესმის..

- ჩვენ ხომ უვიცები ვართ. მაღაზიაში შევედი ამას წინათ. ვხედავ პორტრეტი არის ვიღაცის. ფერადი.. ისეთი, ვერ მოწყვიტავ თვალს. ბელადები ჩამოვყარეთ და ვინაა ეს თქო? ბელადი არაა მაგი, ფეხბურთელიაო. მე ვუთხარი ფეხბურთი ჩვენ არ გვაქვს და ფეხბურთელი საიდან თქო? მაგი სხვაგანააო. რა, ჩემი შვილი სხვაგანაა და შენ აქ დაკიდე? საქონელივით გაყიდულა ეს და იმის ტვინი მაინც გქონდეს, რომ გაუკეთე წითელი ხაზი ასე. ამას კიდევ ბელადივით დაუკიდებია... რომ მიდიხარ და მოგწონს, კარგი ქვეყანააო. თუ არის კარგი, ის მისი აშენებულია, შენი კი არა. წავლენ და მერე იქიდან იყურებიან, ჰე, რა ქენით, ააშენეთ ქვეყანაო? რომ ჩამოვიდე და პური ვჭამოთო? კი მაგრამ მე ეგ შენიანად ვერ ვქენი და უშენოდ როგორ ვქნა?.. მაგრამ ტვინი არ გვაქვს, წიგნში არ ვიხედებით. შუბლზე აბრეშუმის ძაფის ტოლა ძარღვია ნაკითხობის და ეს ძარღვი 15-17 წლისას თუ არ გაქვს უკვე, დამთავრებულია შენი საქმე. იმიტომ, რომ ყველაფერი რაც კაცობრიობას უაზროვნია, მოქცეულია წიგნში. წაიკითხავ და ყველაფერი ნათელი გახდება. ლიტერატურას, ხელოვნებას უნდა მივხედოთ. ეგ არის მთავარი. ამით განსხვავდება ადამიანი ცხოველისგან. მარტო ხელოვნებას შეუძლია ადამიანის ადამიანად ქცევა.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#6 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
ვენ ყველა ირიბად ლიტერატურის გავლენით ვცხოვრობთ
დავით ქართველიშვილი


- ესსეში “პროზისა და საკუთარი თავის შესახებ” წერ, რომ “ჩემი პროზა არ არსებობს. არსებობს ჩემ მიერ დაწერილი წაკითხვის ღირსი რამდენიმე ნაწარმოები, მაგრამ ეს არ ნიშნავს ჩემი პროზის არსებობას” მაინც, რა და როგორი მასალა უნდა დააგროვოს პროზაიკოსმა, რომ მისი პროზის არსებობა დადასტურდეს.
- აქ საუბარია რა თქმა უნდა, არა მასალის მოცულობასა და რაოდენობაზეა, არამედ იმაზე, თუ რა გავლენა აქვს კონკრეტული ავტორის შემოქმედებას მის თანამედროვე და მომავალ ადამიანებზე, ანუ დიდი მწერალი ყოველთვის პირდაპირ ან ირიბ გავლენას ახდენს კონკრეტულ ადამიანებზე, ხოლო ამ ადამიანების ერთობლიობა ქმნის საზოგადოებას, აუცილებელი არ არის ადამიანს ქონდეს წაკითხული პლატონოვის ან კაფკას შემოქმედება, რომ ამ ავტორების გავლენა განიცადოს, ეს ორი ავტორი განზრახ მოვიყვანე მაგალითად, ისინი სიცოცხლეში აღიარებული მწერლები არ იყვნენ, ასე რომ დიდი მწერლობა არანაირად არ უკავშირდება საქვეყნო აღიარებას, თუმცა ჩვენ ყველა ირიბად ლიტერატურის გავლენით ვცხოვრობთ, ამ თემის შესახებ ალბათ ოდესმე ესსეს დავწერ.
- “თანამედროვე მწერლებმა დავივიწყეთ ლიტერატურის პედაგოგიკური მნიშვნელობა...” ფიქრობ, რომ საჭიროა თანამედროვე ლიტერატურას პედაგოგიკური, დიდაქტიკური ან მორალისტური მნიშვნელობა ჰქონდეს?
- ნებისმიერი ავტორი პირველ რიგში თავისი ტექსტებით საკუთარ თავს ზრდის და შემდეგ სხვებს. რაც შეეხება პედაგოგიკას, დიდაქტიკას და მორალს, ჩემი აზრით, ყველა მწერალი მეტნაკლებად პედაგოგია დიდაქტიკოსი და მორალისტი, თუმცა რატომ მხოლოდ მწერალი, ნებისმიერ ადამიანს აქვს სურვილი ქონდეს გავლენა სხვა ადამიანებზე, ეს აზრი თავისთავად ბანალურია და სწორედ ამიტომ ჭეშმარიტი, თუმცა ბანალურობა ჭეშმარიტების კრიტერიუმი არ არის. თანამედროვე ლიტერატურაში ავტორები ხშირად ახდენენ პედაგოგიკის დიდაქტიკის და მორალისტობის პაროდირებას, პაროდია განვითარების ერთერთი ფორმაა, რაც შეეხება ესსეში გამოთქმულ მოსაზრებას, აქ პედაგოგიკის გოეთესეულ გაგებაზეა საუბარი. თუმცა ინტერვიუს ფორმა ნამდვილად არ გვაძლევს იმის საშუალებას, ამ საკითხზე განვავრცოთ მსჯელობა.
- მაშინ ისევ ქართულ პროზაზე ვისაუბროთ და შენი წიგნიდან ამონარიდები მოვიყვანოთ, სადაც წერ, რომ “ქართული პროზა შეკვეთით იქმნება.” “ქართველი მწერლების უმრავლესობა მეზღაპრეა” “ქართულ ლიტერატურას თავისუფლება აკლია” “ქართველი მწერალი ლოკალური მწერალია...”
- დავიწყოთ ლოკალურობიდან: ჩვენ პროვინციაში ვცხოვრობთ, ვმეტყველებთ და ვწერთ ენაზე, რომელიც მსოფლიოში ძალიან ცოტა ადამიანმა იცის, თავისთავად ქართული ბრწყინვალე ენაა, თუმცა ჩვენი ქვეყნის ისტორიდან გამომდინარე გარკვეული მიმართულებებით ქართული ენა ვერ განვითარდა, ვგულისხმობ სამეცნიერო ენას, ტექნიკურ დარგებს, ერთი სიტყვით იმას, რასაც ცივილიზაცია ქვია. ჩვენში ხშირად კულტურულობა ცივილიზირებულობაში ერევათ, რეალურად ეს სხვადასხვა რაღაცეებია, მაგალითად, ლუქსემბურგი ნამდვილად არ არის საქართველოზე კულტურული ქვეყანა, (ისტორიით, ლიტერატურით და ა.შ.) თუმცა ცივილიზირებულობის მხრივ ეს ქვეყანა გაცილებით წინ არის, ვიდრე საქართველო. რაც შეეხება მეზრაპრეობას და თავისუფლებას, ზღაპარი მხოლოდ ზედაპირულადაა თავისუფალი, შინაგანად ის ფატალურია.
- ამ ბოლო დროს ლექსების წერა დაიწყე.. უკვე შეგიძლია საკუთარ თავს პოეტი უწოდო?
- არა, რა თქმა უნდა საერთოდ არ ვთვლი ჩემ თავს პოეტად და ჩემი ეს რამდენიმე ლექსიც ჩვეულებრივი პროზაა, უბრალოდ განვითარება და ამბებია ამოყრილი და მხოლოდ განცდები და გარკვეული მოვლენებისადმი ჩემი დამოკიდებულებები არის გადმოცემული.
- “საქართველოში კრიტიკოსები არ არსებობენ. თანამედროვე კრიტიკული წერილი უფრო სარეკლამო განცხადებაა, ვიდრე სამეცნიერო კვლევა”. სამწუხაროდ, უნდა დაგეთანხმო და ცოტა თემის განვრცობაც გთხოვო.
- ლიტერატურული კრიტიკა არ ნიშნავს ნაწარმოების ქებას ან ძაგებას. ის უფრო ერთი ავტორის ტექსტით შთაგონებული, მეორე ავტორის მიერ დაწერილი ტექსტია, ავტორების უმეტესობას ურჩევნია საკუთარი თავის სადღეგრძელოსებური ქება წაიკითხოს კრიტიკულ წერილში, ვიდრე საფუძვლიანი ანალიზი, არ დავმალავ მეც ასე ვარ, რადგან დღეს რეკლამა უფრო მესაჭიროება, ვიდრე ჩემი ტექსტების მეცნიერული ანალიზი.
- “მე არ ვწერ ცხოვრებისეულ პროზას. აქედან გამომდინარე არც ცხოვრება მწერს საკუთარი ფავორიტების სიაში. მე ვწერ სხეულზე და სულზე”... გეთანხმები, რთულია. მანერულობას და სქემატურობასაც სწორედ ამის გამო გწამებენ?
- ჩემი დაკვირვებით ადამინები უმეტესობა ზუსტადაც რომ მანერული და სქემატურია, რაც შეეხება ჩემი ტექსტების ძირითად თემას, ეს არის ისეთი შეკითხვების დასმა, რომელზეც ერთმნიშვნელოვან პასუხს მხოლოდ სიკვდილის შემდეგ გავიგებ. მკითხველების უმრავლესობას კი ეს აღიზიანებს. Aაი, როგორი გარიყული და სულით ფაქიზი ადამიანი ვარ.
-“დიდი ლიტერატურა ყოველთვის ადამიანურია და ადამიანზეა”, ამიტომაც მიგაჩნია ბოლო დიდ რომანად უელბეკის ” ელემენტარული ნაწილაკები”. შეგიძლია სხვა დიდი რომანებიც გაიხსენო?
- ამჟამად ორი რომანი მახსენდება, მიგელ დე უნამუნოს “ბურუსი” და ოთარ ჭილაძის “აველუმი” ეს უკანასკნელი ჯერ წესიერადაც კი არ არის წაკითხული, გააზრებაზე ხომ ლაპარაკი ზედმეტია.
- “მაღალმხატვრული ნაწარმოები მხოლოდ სწორად შერჩეული და მართებულად დალაგებული სიტყვების ერთობლიობაა და არა საინტერესო ამბავი…” ყველა მწერალი თავისებურად ალაგებს ამ სიტყვებს, ანუ სტილი განსაზღვრავს მწერალს და ლიტერატურას. შენეულ სტილზე რა შეგიძლია თავად გვითხრა?
- ადრე ენიდან გამოდინარე ვქმნიდი ამბავს, ახლა პირიქითაა, თემა მკარნახობს ენობრივ პოზიციას.
- ბოლო რომანში “ახალ წიგნში” მომეჩვენა რომ ენის გამარტივებასთან გვაქვს საქმე. ნაივური მიმართულება ძალიან საინტერესოა. არსებობენ ძალიან საინტერესო ცალკეული ავტორები, თუმცა, ვფიქრობ, რომ ვერც მხატვრობაში და ვერც ლიტერატურაში ნაივმა თავისი სკოლა ვერ შექმნა..
- პირველ რიგში უნდა ავღნიშნო, რომ მხატვრობა ჩემი ინტერესების სფეროში არ შედის, საქართველოში ხშირია შემთხვევა, როდესაც ერთ ადამიანს ერთნაირად უყვარს მხატვრობა, ბალეტი, ლიტერატურა, თეატრი, კინო, მუსიკა და ჯაზი. Aასეთი ადამიანებისთვის ჯაზი ხომ ჟანგბადია და არა მუსიკალური ჟანრი. რაც შეეხება შეკითხვას, თუ ვიმსჯელებთ ლოკალურად, ერთადერთი ლიტერატურული სკოლა სიმბოლიზმია, თუმცა “ცისფერყანწელებიც” არ მიმაჩნია კლასიკურ ლიტერატურულ სკოლად, შეიძლება ამის მიზეზი ის არის, რომ მე სულ სხვანაირი პოეზია მიყვარს და მათ სათანადოდ არ ვაფასებ... სიმართლე რომ ვთქვა ჩემთვის მნიშვნელოვანია რას ვაკეთებ კონკრეტულად მე ლიტერატურაში და სკოლები საერთოდ არ მაინტერესებს.
-სკოლები და მიმდინარეობები ალბათ უფრო ხელოვნებათმცოდნეებისთვისაა საინტერესო და მეეჭვება, მწერალი ამაზე ფიქრობდეს. რაც შეეხება ენას, ახალ რომანში, რომელიც რამდენადაც ვიცი მალე გამოვა, თემასთან ერთად ენობრივი პოზიციაც იცვლება?
- მე ერთხელ უკვე რადიკალურად შევცვალე ენობრივი პოზიცია, მაშინ ალბათ 24-25 წლის ვიყავი, როდესაც მივხვდი, რომ სტილიზაციებისთვის თავი უნდა დამენებებინა და მეწერა სხვანაირად. ლიტერატურული ენა ძალიან ფართო მოვლენაა და საერთოდ არ არის აუცილებელი მწერალმა მაინცდამაინც სამეტყველო, ყოფით ენასთან მიახლოვებულად წეროს ან პირიქით ამაღლებული სტილით. Eეს ორივე ლიტერატურული ენის ნაწილებია, აქვე შეიძლება ვახსენოთ დიალექტი, ჟარგონი, ბარბარიზმები, უცენზურო სიტყვები, და ა.შ. ერთობლიობაში ქმნის სალიტერატურო ენას. რაც შეეხება ჩემ ახალ რომანს, ამ შემთხვევაში ენობრივი პოზიცია მრავალნაირია, რადგან რომანის პირველი ნაწილის მთხრობელი ქალია, მეორე ნაწილი მამაკაცის წერილია, ხოლო მესამე ნაწილი ე.წ. ავტორისეული თხრობით არის დაწერილი. ასე რომ, ეს წიგნი ენობრივად არაერთგვაროვანია, თუმცა ამავე დროს ჩემი დაწერილია და სამივე ნაწილს ეს აერთიანებს.
- „ქართველმა მკითხველმა არ მიიღო დეტექტივი და სენტიმენტალურმა რომანი“. შენი აზრით, დღეს რა სურს ქართველ მკითხველს? და საჭიროა ავტორმა ამ დაკვეთას უპასუხოს?
- დავიწყოთ იქიდან, რომ ქართველი მკითხველი უფრო ფანტასტიკის სფეროა, ვიდრე რეალობა, რა თქმა უნდა არსებობენ ადამიანები, რომლებიც წიგნებს კითხულობენ, მაგრამ მკითხველი, როგორც სოციალური ჯგუფი ჩვენთან ჯერჯერობით არ არსებობს, ამის მიზეზი ალბათ ისაა, რომ საბჭოთა კავშირის დროს ლიტერატურის აღქმის სახელმწიფო დონეზე დადგენილი სტანდარტები არსებობდა, ახლა წარმოვიდგინოთ მოზარდი, რომელსაც ასაკის შესაბამისი პრობლემები აწუხებს, ხოლო მას სკოლაში ასაკიდან გამომდინარე მისთვის გაუგებარ პატრიოტულ ლირიკას ასწავლიან, აქედან იწყება ლიტერატურის შეძულება... რაც შეეხება ავტორებს, მათ ისე უნდა წერონ, როგორც ეწერებათ და საუკეთესოდ მიაჩნიათ. ყოველ შემთხვევაში მე ასე ვწერ.
- ვიცი, რომ “ინტერვიუში გულწრფელობა შეუძლებელია” მაგრამ მაინც “ვისთვის წერ?”
- ამ შეკითხვაზე ნამდვილად არ მაქვს პასუხი. საერთოდ ყოველთვის მშურს იმ ადამიანების, რომლებიც ამ კითხვაზე წარბშეუხრელად ცემენ პასუხს.
- წარმოიდგინე, რომ უკანასკნელი მწერალი ხარ, ლიტერატურა შენთვის რელიგიაა….. შემდეგ?
- უკანასკნელი მწერალი არ არსებობს და ლიტერატურის არსებობის აზრიც ეს არის.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#7 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
საუბრები ლიტერატურის თეორიაზე დღეს

აუდიოვერსია (გადმოწერა არ უნდა პირდაპირ მოუსმენთ : )


90-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში ახალი ცნებები გაჩნდა და ქართველმა მწერლებმა და ლიტერატურათმცოდნეებმა ახალ სააზროვნო ნაკადებში დაინახეს საკუთარი თავი. ბევრი ხუმრობდა კიდეც მათზე, ვინც ზედმეტად ხშირად ახსენებდა ხოლმე პოსტმოდერნს, დისკურსს, პოსტსტრუქტურალიზმს, დეკონსტრუქციას, დერიდასა თუ ფუკოს. მაშინ, როდესაც ასპარეზზე გამოსული თუ შორიდან ჩამობრუნებული გამობრძმედილი ქართველი პოლიტიკოსები ზედიზედ გვხვევდნენ სამოქალაქო ომის ქარცეცხლში, ლიტერატურათმცოდნეების ახალი თაობა ძველ და ახალ ლიტერატურის თეორიის ცნებებს ითავისებდნენ. საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული 90-იანების დასაწყისში პირველად დაიწყო თანამედროვე დასავლური ლიტერატურათმცოდნეობითი გამოცდილების გაზიარება. არადა მაშინ თანამედროვედ აღიქმებოდა მთელი II მსოფლიო ომისშემდგომი პერიოდი.
ლიტერატურის ინსტიტუტის დირექტორი ირმა რატიანი, ვის უმთავრეს საქმიანობადაც უკანასკნელი წლების მანძილზე ქართული ლიტერატურის თეორიის მსოფლიო კონტექსტთან მიახლოება იქცა, სწორედ ამ პერიოდს იხსენებს, როგორც იდეოლოგიური კლიშეებიდან თავის დაღწევის მცდელობას:
“ლიტერატურის თეორია, როგორც ერთ-ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი სფერო ჰუმანიტარული აზროვნებისა, იყო საკმაოდ იდეოლოგიზებული საბჭოთა პერიოდში. ეს იდეოლოგიური მანქანა მოქმედებდა გამიზნულად და შესაბამისად, სახელმძღვანელოები, რომლებიც ამ მიმართულებით იბეჭდებოდა, იყო მუდმივად გამსჭვალული იმ იდეოლოგიური კლიშეებით, რომელიც ძალიან არასწორ ზეგავლენას ახდენდა იმ ადამიანებზე, რომლებიც კითხულობდნენ ამ წიგნებს”.
რა თქმა უნდა, საბჭოთა პერიოდში საკმაოდ საინტერესო მცდელობები ჰქონდა რამდენიმე ქართველ ლიტერატურათმცოდნეს, თუმცა ლიტერატურის თეორიის, როგორც ასეთის, არსებობა წარმოუდგენელი იყო მაშინდელ საქართველოში. სამწუხაროდ, ის რაც 60-იან წლებში ხდებოდა საფრანგეთში, აშშ-ში, გერმანიაში, იტალიაში, ხოლო საბჭოთა კავშირში ტარტუსა და მოსკოვში, ჩვენს ქვეყანაში არანაირად არ აისახებოდა, სამაგიეროდ იყვნენ ადამიანები, რომლებიც თავს აღწევდნენ ხოლმე იდეოლოგიურ ზეწოლებს:
“მე ვერ ვიტყვი, რომ ეს პროცესი ყველაზე ვრცელდებოდა. იყო იმ პერიოდში ხალხი, ვინც ახერხებდა ლავირებას, მაგრამ ძალიან მცირე იყო მათი რიცხვი და შესაბამისად, ისინი საერთო ფონზე ჩანდნენ როგორც არასასურველი გამონაკლისები ხელისუფლებისათვის. ცხადია ვალდებული ვარ დავასახელო ეს ხალხი: გერონტი ქიქოძე, აკაკი გაწერელია, გრიგოლ კიკნაძე, გურამ ასათიანი, აკაკი ბაქრაძე... ეს ის ხალხია, რომლებიც ქმნიდნენ განსხვავებულ სურათს.”
როგორც ზემოთაც აღვნიშნეთ, გარკვეულწილად შეიცვალა სურათი 90-იანებიდან მოყოლებული და ირმა რატიანის აზრით, ქართველი ლიტერატურათმცოდნეების მცდელობები საკმაოდ წარმატებულიც აღმოჩნდა:
“90-იანი წლების მიწურულიდან, მაშინ, როდესაც საქართველო, ისევე როგორც სხვა საბჭოთა ქვეყნები, იწყებს დამოუკიდებელ ცხოვრებას, ბუნებრივია ერთ-ერთი პირველი ნიშანი ამ დამოუკიდებლობისა, უნდა ყოფილიყო მცდელობა გამოსვლისა იმ ზომბირებული მდგომარეობიდან, რომელსაც ერქვა საბჭოთა იდეოლოგიური მანქანა. და ლიტერატურის თეორიის სფეროზეც ეს საკმაოდ საინტერესოდ აისახა, დაიწყო დაძლევა იმ გამოცდილებისა, რომელიც ევროპაში ამ დროისთვის ძალიან მაღალი იყო, და ქართული ლიტერატურათმცოდნეობის მცდელობა, რომ დაწეოდა ამ პროცესებს, აეთვისებინა და გაეანალიზებინა, მე ვფიქრობ, საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა”.
ჩემი აზრით, განსაკუთრებით წარმატებული ახალი საუკუნე გამოდგა, ამ დროს გამოიცა რამდენიმე ძალიან საინტერესო კრებული, ალმანახი თუ წიგნი. “ლიტერატურის ინსტიტუტის” წვლილი ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესი იყო, როგორც ხარისხით, ასევე პერიოდულობითა თუ თანმიმდევრულობით. პირველ რიგში ესაა “სჯანი”, აღდგენილი ჟურნალი “კრიტიკა”, კრებული “ლიტერატურის თეორია”, რომელიც ბოლო 4 წლის მანძილზე ორჯერ გამოიცა, დაიწყო ახალი სერიის გამოცემა: “ლიტერატურათმცოდნეობითი რვეულები”, რომლის ფარგლებშიც უკვე დაიბეჭდა “ჟანრის თეორია”, “მეტაფორა”, “ლირიკული ჟანრები”, სულ მალე კი გამოქვეყნდება წიგნებად “კომპოზიცია” და “თხრობის თეორია”, გამოვიდა “ლიტერატურის თეორიის ანთოლოგიის” პირველი ტომი, რომელსაც სულ მალე მეორე და მესამეც უნდა მოჰყვეს.
ამ პირველი წარმატებების მიუხედავად, ჯერ კიდევ სერიოზულ პრობლემად რჩება ამ თეორიების მორგება ქართულ ლიტერატურაზე და სხვადასხვა მეთოდოლოგიურ ჭრილში ქართული ტექსტების ანალიზი:
“ძალიან მნიშვნელოვანია საერთოდ ერთი რამ. ლიტერატურის თეორია არ შეიძლება იყოს გააზრებული როგორც რაღაც აბსტრაქტული სფერო, ვინაიდან თეორია ყოველთვის იქმნება იმისათვის, რომ გაამართლოს პრაქტიკა, ან პირიქით, ამიტომ, როცა ჩვენ გვაქვს თეორიული წიგნები, სრულიად ცხადია, რომ შემდეგი ნაბიჯი, რომელიც უნდა გადაიდგას, ეს არის ამ მეთოდოლოგიების ჭრილში ქართული ტექსტების ანალიზი. განა არ გვაინტერესებს არაქართული ტექსტების ანალიზი, რასაკვირველია, სხვანაირად წარმოუდგენელიც კია კომპარატივისტიკა, შედარებით ლიტერატურათმცოდნეობა, მაგრამ ქართული ლიტერატურა იმდენად არის მოკლებული ამ პრივილეგიას, რომ იყოს განხილული თანამედროვე მეთოდოლოგიების ჭრილში, რომ სურვილი ამის, პირადად ჩემი და ჩემი კოლეგებისაც, ძალიან დიდია”.
თეორიით ახალგაზრდებიც ინტერესდებიან. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტშიც და ილია ჭავჭავაძის უნივერსიტეტშიც უკვე კითხულობენ ლიტერატურულ ნაწარმოებებს გარკვეულ თეორიულ ჭრილში: “ინტერესი სტუდენტების, ახალგაზრდების, ლიტერატურის თეორიისა და შედარებითი ლიტერატურათმცოდნეობისადმი არის ძალიან მაღალი. ამას ადასტურებს პირველ რიგში საკმაოდ პოპულარული სამაგისტრო პროგრამა, რომელიც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მუშაობს. ესაა სადოქტორო პროგრამა, სადაც საკმაოდაა ნიჭიერი დოქტორანტები და შეიქმნა ასევე სპეციალური წრე, სტუდენტური ლიტერატურის თეორიის, სადაც იზრდებიან ახალგაზრდები და ეს იმის მანიშნებელია, რომ დარგი საინტერესო პერსპექტივებს დასახავს მომავალშიც”.
მომავალი დღეს ძალზე მნიშვნელოვანია ლიტერატურის თეორიისთვის საქართველოში, რადგან იგი სწორედ ახლა იდგამს და ქართული ენათმეცნიერებისგან თუ არქეოლოგიისგან განსხვავებით, სადაც უდიდესი ტრადიციები არსებობდა, ლიტერატურის თეორეტიკოსებს ყველაფერი წინა გვაქვს. შედარებით ლიტერატურატურათმცოდნეობაში, ლექსმცოდნეობაში, ისტორიულ პოეტიკაში თუ კრიტიკაში წლების მანძილზე ბევრი რამ გაკეთდა საქართველოში და ამ გამოცდილებით, ვფიქრობ აუცილებლად უნდა ისარგებლონ თეორეტიკოსებმაც. მხოლოდ ასეა შესაძლებელი წარსულის ტვირთის დაძლევა თუ ამ წარსულის ხელახალი წაკითხვა. შემდეგ უკვე მომავალსაც მივხედავთ.

ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#8 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
საუბრები ლიტერატურაზე – ბესო ხვედელიძე


მსოფლიო ლიტერატურულ იერარქიაში რიგით სამოსნებად ვჩანვართ

- ლიტერატურულ ჟურნალს რედაქტორობ და ყოველთვიურად ალბათ, უამრავ ახალ ტექსტს ეცნობი. როგორ შეაფასებ იმას, რაც დღეს იქმნება. როგორები არიან მომავალი თაობის ავტორები? და საერთოდ, როგორია თანამედროვე ლიტერატული ტენდენციები?
- ჟურნალის რედაქტორობა არაა იოლი საქმე. მით უმეტეს ისეთისა, როგორიც “ლიტერატურული პალიტრაა”. აქ მრავლადაა სხვადასხვა რუბრიკა, რომლებიც ეხმიანება ბოლოდროინდელ საზღვარგარეთულ ლიტერატურულ თუ ტექნიკურ პროგრესს – ამ უკანასკნელში ვგულისხმობ ბოლო ხანებში ჩვენში ფეხმოკიდებულ ლიტერატურულ ინტერნეტ-საიტებსა და ნაირ-ნაირ პორტალებს. ჯერჯერობით მათი უმრავლესობის სახე ჩემგან უფრო მეტ სერიოზულობას საჭიროებს. როგორც ვამჩნევ ბევრ მათგანს ძლიერი, კრეატიული და პროფესიონალური რედაქტორული ფილტრი აკლია. ალბათ, ნელ-ნელა ისინიც დაიხვეწებიან და ღირსეულად ჩაეწერებიან ჩვენს ლიტერატურულ ცხოვრებაში. საერთოდ კი, ძნელია ავტორებთან მუშაობა. განსაკუთრებით ისეთ დამწყებებთან, რომლებსაც, როგორც წესი, თავი თინეიჯერობის ასაკიდან გენიოსები ჰგონიათ (როგორც წესი სწორედ ასეთები ტოვებენ ამ ასპარეზს ნაადრევად). ჩემი მხრივ, დეტალებში მახსოვს, ნამდვილ, გამოწვლილივით რედაქტორულ მუშაობას კაი ათი-თორმეტი წლის წინ ვეზიარე, როდესაც ჯერ კიდევ დებიუტანტს მჭიდროდ მიწევდა თანამშრომლობა დიდებულ ლიტ-გამოცემებთან: “არილი”, “ალტერნატივა”, “ქომაგი”, “სუფთა წერა” და ასე შემდეგ. სამწუხაროდ, დღეს აღარცერთი გამოდის, თუმცა კი დარჩა ის ძველი, ნამდვილი გამოცდილება, მუშაობის ის ყველაზე უტყუარი მეთოდები. ისინი ერთგვარი სტიმული და სასარგებლო გამაღიზიანებელიც კი იყო რედაქციის მხრიდან ავტორებთან ურთიერთობაში. მეც ვცდილობ არ დამავიწყდეს ეს ცოდნა – ვაწუხებ ავტორებს, ვწერ, ვურეკავ, მოვიკითხავ, ვაგულიანებ... ამის გარეშე ძნელია ბევრ მათგანში ლიტერატურული ჟინის აღძვრა, ვინაიდან ბევრი სხვა რამითაა დაკავებული. მომავალს რასაც ვუყურებ, საკმაოდ ნიჭიერი თაობა მოდის – საინტერესო პროზაიკოსებად უნდა ჩამოყალიბდნენ “ლიტერატურულ პალიტრაში” პირველად დაბეჭდილები მიშა ბახსოლიანი, ნინო ტეფნაძე, თამთა მელაშვილი, ირაკლი ფაღავა... უაღრესად ნიჭიერი ახალგაზრდა გამოჩნდა ლადო კილასონიას სახით... ზემოთ ჩამოთვლილთა ძალიან დიდი იმედი მაქვს – უბრალოდ, აუცილებლად დაჭირდებათ ცხოვრებაში რძესა და ბულკზე მეტით გაზრდა, რომ ბევრზე მოუწიოთ ფიქრი, ჩარღმავება... სხვანაირად კარგი ლიტერატურა არც იქმნება. იმასაც დავამატებ, რომ არც ძველებს (უფროს თაობას) მობლაგვებიათ საბედნიეროდ კალამი, და ზოგი მათგანი იმ ასაკშიც შევიდა, საიდანაც როგორც ამბობენ იწყება კიდეც ნამდვილი პროზის წერა. საერთოდ კი კარგი, საინტერესო, მზარდი ლიტერატურა გვაქვს. ვინც არ მეთანხმება – გადაიკითხოს ამ ბოლო ოცწლეულში დაწერილი ქართული პროზა და პოეზია. ერთი უცხოეთისკენაა ფანჯარა შესაღები და დანარჩენს ისევ თავის ადგილზე დააყენებს უცხო თვალი და მომავალი. სკეპტიკოსებმა ცივი წყალი დალიონ – ბოლოს და ბოლოს ხომ წყალშია ჭეშმარიტება, რადგან ის არც ტკბილია და არც მწარე.
- რაც შეეხება უცხოეთში კარის შეღებას, რა არის ქართული ლიტერატურის ლოკალურობის მიზეზი? თავად ავტორების, ენის, თუ ეს უფრო თარგმნისა და საგამომცემლო პრობლემების ბრალია?
- ისევ და უფრო ენა, ენა და ენა. მისი მოქნილობა, გრამატიკული სირთულე, პლიუს მავან ძველთა ფეხებზემკიდიობა თუ უმეცრება ამ სფეროში ამ მომენტს ძალიან ავად დაეტყო. ქართული ენა დანარჩენი მსოფლიოსთვის ერთგვარი ჯავშანია. ამავდროულად ხომ დიდი ბარიერიცაა. მაგრამ არა მგონია, ამ ბარიერის არარსებობის შემთხვევაში, ის, რასაც ვწერთ და ვწერდით, რიგითი სამოსნის, პლებეის ადგილით დაკმაყოფილებულიყო მსოფლიო ლიტერატურულ იერარქიაში – ალბათ უფრო პირიქით. ეს უმკაცრესი “ენობრივი სავიზო რეჟიმი” უბრალოდ სასწრაფოდ გადასალახია. ჩემი ოპტიმისტური ვარაუდებიც ან დადასტურდება ან პირიქით. დასანანია, რომ სადაც ერს აქვს დიდი ნაწარმოებები პროზასა და პოეზიაში – არ გიცნობდეს თითქმის არავინ მსოფლიოში. და ეს უბრალოდ იმის გამო ხდებოდეს, რომ ძალიან დაბალ დონეზეა ჩვენთან ქართულიდან ნებისმიერ უცხო ენაზე თარგმნის საქმე.
- ამობენ, რომ თითქმის აღარ იქმნება მცირე პროზა. შენი აზრით, რატომ აღარ წერენ ქართველი მწერლები მოთხრობებს?
- ვერ დავეთანხმები ამ მოსაზრებას ვერანაირად. მე მგონი, თანამედროვე ქართველი მწერლები კარგ მოთხრობებს ზუსტადაც რომ წერენ, და უფრო რომანებშია არც მთლად ისე კარგად საქმე. პირად საზომად ჩემივე ხედვა მაქვს – ლამის არცერთი ქართული რომანის წაკითხვა არ მომინდებოდა, წინასწარ მათი მოკლე ანოტაცია რომ მცოდნოდა. ეს რა თქმა უნდა ყველა ტექტს არ ეხება. ისე – სიმართლე ითქვას, დღესდღეობით თანამედროვე ქართული ლიტერატურა მთელი ეპოქით და ათწლეულებით უსწრებს სათქმელით, გემოვნებით და სიღრმით სიტყვაზე ესოდენ ფსკერზე დაყვინთულ ქართულ კინემატოგრაფს. ამაში დასარწმუნებლად და ექსპერიმენტად უბრალოდ ამ ორივეს გულდასმით გადაკითხვა-გადათვალიერება გამოდგება – ბოლოს და ბოლოს უცხოეთში გატანა - ანუ უცხოს თვალით შეიძლება ამის გადამოწმება. და აღარ წერენო – ასე კატეგორიულად ვინ თქვა ნეტავ? ჩეხოვი და ბორხესი საფლავში უნდათ დააბზრიალონ? მე ვწერ, ზურა ლეჟავა წერს, ზაალ სამადაშვილი წერს, ბექა ქურხული წერს, ირაკლი ლომოური წერს, გურამ მეგრელიშვილი წერს, მარიანა ნანობაშვილი წერს, თეა თოფურია წერს, გელა ჩქვანავა წერს, ბაჩო კვირტია წერს, მაკა მიქელაძე წერს, თამრი ფხაკაძე წერს, რეზო თაბუკაშვილი წერს, დავით ქართველიშვილი წერს, მაკა ლდოკონენი წერს, მიშა ბახსოლიანი წერს, ნიკუშა ანთაძე წერს, თამთა მელაშვილი წერს, ნინო თარხნიშვილი წერს, ლადო კილასონია წერს, რატი რატიანი წერს. ხანდახან ლაშა ბუღაძეს და ზაზა ბურჭულაძესაც გაუვარდებათ ხოლმე ყარაულის თოფივით... ეს ამხელა რომანების წერაც რა გითხრათ – მე გრძელი სიტყვა მოკლედ მირჩევნია ვთქვა და მეორე კიდევ, სად მაქვს იმის დრო, რომ სამსაგვერდიანი ეპიკა ვაცხო. ახლა თუ დავით კლდიაშვილი და მიხეილ ჯავახიშვილი აღარ წერენ – მიზეზებზე სხვაგანაა გადასარეკი.
- მაგრამ წლის 15 საუკეთესო მოთხრობების კრებელების მიხედვით ამას ვერ ვიტყვით. თუნდაც, წლევანდელ კრებულს როგორ შეაფასებდი? რამდენად ასახავს ასეთი გამოცემები ჩვენს ლიტერატურულ სივრცეს და იმას რაც ამ სივრცეში ერთი წლის მანძილზე იქმნება? მე პირადად, ხშირად ვფიქრობ, რომ ეს უფრო კომერციული პროექტია, ვიდრე ლიტერატურული.
- მეც უფრო ამ კრებულების აშკარა კომერციულობას გავუსვამდი ხაზს, ვიდრე მათ წმინდა ლიტერატურულ ღირებულებას. ამაში ბოლო კრებულის მაგალითზე შეიძლება დარწმუნდეს ლიტერატურაში ნორმალურად ჩახედული და გემოვნებიანი ადამიანი – ეს ხომ მხოლოდ ერთი გამომცემლობის სუბიექტური და კომერციული გემოვნებით შედგენილი წიგნია. ეს თავადაც არაერთხელ აღუნიშნავთ ამ გამომცემლობის უფროსებს. დარწმუნებული ვარ – იგივე ტიპის წლევანდელ პროექტში მეტწილად სხვა მოთხრობები მოხვდებოდნენ – რომ შეედგინა ეს კრებული გამომცემლობა “დიოგენეს”, “საარს”, “სიესტას”... იგივე ლიტერატურულ ჟურნალ-გაზეთებს - ანუ მათ რომ სულ სხვა რედაქტორ-შემრჩევები ჰყოლოდათ მივიღებდით სულ სხვა შედეგს. უბრალოდ, სხვა ალტერნატიული წლიური კრებულის კრებული განსაზღვრავს “15 საუკეთესოს” პოპულარობას. დარწმუნებული ვარ, ამ კრებულის რეიტინგი განახევრდებოდა, მსგავსი ლიტერატურული წამოწყება სხვებსაც რომ შემოეთავაზებინათ. თან ისეთივე ან უფრო დიდი პიარით. ისე კი, მსგავს პროექტებს მუდამ აშკარა სუბიექტურობის დაღი აზის, და სიმართლე ითქვას, ვინაა რომ მთლად ობიექტური და შეუმცდარი ამ პლანეტაზე...
- კომერციასა და ლიტერატურაზე საუბარი რომ განვაგრძოთ. უნდა ვაქციოთ თუ არა წიგნი კომერციის ნაწილად? და უნდა იფიქროს თუ არა მწერალმა ამ მიმართულებითაც. შენ თავად ფიქრობ?
- მე გაცილებით ნაყოფიერად ვიმუშავებდი ლიტერატურაში, ელემენტარულად უფრო მეტი თავისუფალი დრო რომ მქონდეს და არ მიწევდეს პარალელურად ორ ტელევიზიაში მუშაობა საკუთარი თავის შესანახად. მოგეხსენებათ, ენერგიათა აქეთ-იქით, პარალელურ რეჟიმში ფლანგვა მაინცდამაინც ბევრ არაფერს იძლევა, როგორც ორი კურდღლის გაშმაგებული დევნა მხოლოდ წყვილი ფეხით, მაგრამ იქ მკითხველი გაიაფდაო, აქ წიგნებს აღარ კითხულობენო, 25 წლის ქვემოთ “წ”-ს და “შ”-ს გარჩევა უჭირს თაობასო. ალბათ ამ სიტუაციაში ყველაზე კარგი და სასარგებლო გამოსავალი იქნება დიდი პიარ-კამპანიის ჩატარება – რომლის შედეგადაც ქვეყანაში უბრალოდ ისეთივე სირცხვილად და უზნეობად იქნება უწიგნურობა მიღებული, როგორც პირდაუბანლად ან საჯდომგამოფხრეწილად ქუჩაში სიარული.
- თემას გავაგრძელებ და ბესტსელერების სპეციფიკაზე მინდა გკითხო. რა ტიპის წიგნები ხდებიან დღეს თანამედროვე მსოფლიოში ბესტსელერები? რა ნიშანი გამოარჩევს მათ?
- ხშირად მიწევს ლიტერატურულ ფესტივალებზე ყოფნა და უკვე აგერ 30 ქვეყანაში ვარ ნამყოფი. იქ უპირველესად ამ სფეროთი ვინტერესდები, მყავს უამრავი კოლეგა და მეგობარი, გამომცემელი და რედაქტორი. რასაც ვატყობ – მათი რეკომენდაციები ძალიან ახლოსაა ჰოლივუდის კინო-მრეწველობის ბოლო ნამუშევრების შინაარსთან: – გლობალური კატაკლიზმები, პლანეტარული პრობლემები, ადამიანთა ფიზიკური გაჩანაგების შიში, უცხოპლანეტელთა შემოსევა, მასობრივი ვირუსები, შავზე ბნელ იუმორში გადასული პორნოგრაფია თუ ინცესტი... მოკლედ თუ კინემატოგრაფს დავუკვირდებით – ამ მიმართულებით შექმნილ უცხოურ პროდუქციას გაცილებით მეტი მაყურებელი ეტანება ვიდრე პროზად დაწერილ რომანტიკულ სასიყვარულო ვოდევილებს თუ ჩაგრული ადამიანების ჩივილს საკუთარ ბედუკუღმართობასა და სამყაროს უკმაყოფილებაზე. ამ ტიპის მოთხოვნებმა საზღვარგარეთ ძალიან წინ წაიწია, თუმცა ამ მიმართულებით მე ქართულ ლიტერატურაში დიდ მუშაობას მაინც ვერ ვხედავ – მახსენდება ჩემი მხოლოდ ორი ფანტასტიკური ჟანრის მოთხრობა დედამიწიდან მასობრივ ემიგრაციაზე (ერთ-ერთი 2002 წლის პენ-მარათონზე” დაიწერა და ლაურეატადაც აღიარეს)... მეტწილად კი, რაზეც ჩვენში იწერება – რაღაც ყავლგაცლილი რეალიზმი, პოეტური კიჩი ან ფოტოგრაფიული სიზუსტით აღწერილი “მართლა მომხდარი ამბებია”.…კიდევ კაი მანდ არა ვარ, თორემ ნამდვილი ამბების მოყოლა რომ ასე ძალიან მნდომებოდა “კურიერში” ან “მოამბეში” უფრო სიამოვნებით და წარმატებით დავიხარჯებოდი ჟურნალისტად. იქ ხომ, როგორც წესი, იმას ჰყვებიან – აგერ გუშინ რომ სადღაც რაღაც მოხდა და დედა რა გვეშველება... ნუ ეს მდაბიო და ქვითკიროვანი შეხედულებაც ვისი მოტანილია თავის დროზე?.. მე რასაც დავაკვირდი, ძირითადად ისევ ამ სფეროში დროებით მობანავე ვიღაც უნიჭო და შემთხვევითი ადამიანების. შთაბეჭდილება მრჩება, რომ ასეთებს უბრალოდ არ აქვთ წაკითხული არც გარსია მარკესი, არც ფიოდორ დოსტოევსკი, არც ბორხესი, არც კამიუ და სარტრი, არც ჰამსუნი, არც რუსთაველი, არც ოთარ ჭილაძე და არც მილან კუნდერა, არც სოროკინი, პელევინი, მამლეევი თუ მილორად პავიჩი... რაღაც ძალიან იმატა ამ ბოლო დროს უწიგნური მწიგნობრების რიცხვმა საქართველოში. მე სხვა ნავში ვზივარ, საკმაოდ კომფორტულად ვგრძნობ თავს და გვაცალეთ ბატონო...
- ცოტა ხნის წინ ატეხილ აჟიოტაჟსა და ახლაგაზრდა მწერლის ერეკლე დეისაძის წიგნზე რომ ვისაუბროთ. ამგვარი სტარტი საზიანოა იმისთვის, ვინც მწერლობას აპირებს, თუ პირიქით?
- ერეკლეს კარგად ვიცნობ და ვიცი რომ ნაკითხი, ნიჭიერი და მონდომებული ახალგაზრდაა. დარწმუნებული ვარ, რომ მას ნამდვილი და ძარღვიანი ლიტერატურული ცხოვრება ჯერ კიდევ წინ აქვს. ჩვეულებრივ რეალობაში თუ კიდევ უფრო მეტს ნახავს და გადაიტანს, გაცილებით მეტი სიღრმე ექნება ყოველ მის დაწერილ ნაწარმოებს. ეს არა მხოლოდ მას, ყველა იმ დებიუტანტს ეხება, ვინც გარისკა თავში და ისეთ საპასუხისმგებლო და სახიფათო საქმეს მოკიდა ხელი, როგორიც მხატვრული ტექსტის წერაა. მე ერეკლეს გულით ვგულშემატკივრობ და ვიცი, საკმაო შინაგანი ენერგია აქვს საიმისოდ, გაუძლოს ბევრს – დაუმსახურებელ წიხლს თუ კუპრნარევ თაფლს, კიდევ უფრო იმუშავოს საკუთარ თავზე, გახსნას ის სიღრმეები რაც ბევრისთვის მთვარეზე ექსკურსიის ტოლფასია ხოლმე.
- შენი ბოლო პროზაული კრებული “თაგვის გემო” ლიტერატურული პრემია “საბას” ფინალისტთა შორისაა. ამ პრემიის არსებობის მანძილზე შენ იყავი პირველი, ვინც საუკეთესო პროზაული კრებულების ნომინაციაში ეს პრემია აიღო. როგორ განვითარდა ამ წლების მანძილზე მწერალი ბესო ხვედელიძე? რა დაკარგა და რა შეიძინა მან. როგორია შენი ლიტერატურული სახელოსნო. როგორ წერ?
- “საბა” საჭირო ლიტერატურული წამოწყება იყო. ის არა მხოლოდ ქართული ლიტერატურის ქომაგი აღმოჩნდა, არამედ 90-იან წლებში ნავთის სუნზე და უშუქობაში დროგატარებული ერისთვის ახალ საუკუნეში მთავარ ლიტერატურულ გზამკვლელვად იქცა. მან ბევრ ავტორს, ბევრ კონკრეტულ წიგნს (და არა მხოლოდ გამარჯვებულს) გაუკეთა კარგი რეკლამა. ბევრი ხელჩაქნეული ადამიანი მიიყვანა კარგ წიგნთან და გადაატანინა რაღაც ძალიან პირადი ტკივილი. ზოგიერთთა ქილიკს ამ პრემიის მიმართ ალბათ მხოლოდ სუბიექტური ახსნა აქვს. უმრავლესობა მათგანი ხომ შინაარსობრივი არადამაჯერებლობის, ზერელეობის თუ კულუარულ ამბებში ჩაუხედაობის გამო ვერაფრით იქცა სიტყვაზე პრემიის ჟიურის მუშაობის პროფესიონალურ კრიტიკად და სერიოზულობამდე ოდნავადაც ვერ ამაღლდა. მე რაც შემეხება, შევიძინე ცხოვრების 7 წელი, უამრავი საინტერესო ადამიანი, წავიკითხე ბევრი კარგი წიგნი. მოვიარე რიგი ქვეყნები. ვწერ ყველგან სადაც მომიხერხდება – ტრანსპორტში, საწოლში, იატაკზე, წამოწოლილი, ზეპირად. ასევე ერთი აპრობირებული მეთოდი მაქვს მოთხრობებთან დაკავშირებით, რომლებიც თავში მწიფდებიან ისტორიებად – რაღაც ხნის შემდეგ მათ აუცილებლად ვუყვები ზეპირად ახლო მეგობრებს და ამით ვამოწმებ მათ დრამატურგიულ, კომპოზიციურ მდგრადობას. დაწერა უკვე სპორტი და უბრალო ხელობა ხდება, როდესაც იცი, თუ რა უნდა დაწერო. ჩემთვის ეგრეა და სხვა არ ვიცი როგორ წვალობს... ბოლო კრებულში, რომელიც აგერ “საბას” შორტ-ლისტში მოხვდა, 17 მოთხრობაა, რომელთაგან არცერთი არცერთ წიგნშია არაა შესული. ძირითადი ნაწილი დაიწერა ბოლო 2-3 წლის მანძილზე და ქვეყნდებოდა პერიოდიკაში. ჭრელი კრებული გამოვიდა, წინა კრებულთან შედარებით, სადა რაღაც გარკვეულ კონცეფციას ემორჩილებოდნენ იქ შესული ტექსტები. აქ ბევრი ნახავს თავის მოთხრობებს – სისხლი გინდა – ვედროებით, ბატონო... დიდი ღალატი, ნამდვილი სიყვარული, პარალელური სამყაროები, სიზმრების სამყარო, სექსი, მკვლელობები, გაუკუღმართებული ზნეობა და პატარკაცობა, მოსაფხიზლებლად გაწნული ალიყურები, ცრუ-პატრიოტიზმი და ძალიან ბევრი ფსევდო-თვისება – პერსონაჟები მეტწილად უარყოფითები, ანუ საუკეთესო მაგალითები – თუ როგორი არ მინდოდა არასდროს ვყოფილიყავი... ესაა და ეს.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#9 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
თანამედროვე ლიტერატურას პიროვნებები ქმნიან

იორღოს ვუდიკლარისი
ესაუბრა ნანა კობაიძე



ბერძენი რეჟისორი და მთარგმნელი, იორღოს ვუდიკლარისი მისმა თბილისელმა მეგობარმა, ძველი და ახალი ბერძნული ენების სპეციალისტმა, ირინა დარჩიამ წარმომიდგინა. ბატონი იორღოსმა ბერძნულად თარგმნა შექსპირის \"რომეო და ჯულიეტა\". ბვერძნულიდან ინგლისურადაც თარგმნის. საქართველოში კონკრეტული თეატრალური პროექტისა და დოკუმენტური ფილმის გადასაღებად ჩამოვიდა (იგი საქართველოს მუსიკალურ ცხოვრებას ასახავს). ჩვენს მწერლობას თითქმის არ იცნობს, თუმცა, საუბარში აღნიშნა, ძალიან მინდა, ბერძნებმა ქართველი მწერლების შემოქმედება გაიცნონო. ასევე სურს, ქართველებიც უკეთ იცნობდნენ ბერძენ ავტორებს. თანამედროვეს გულისხმობდა, თორემ ძველ ბერძნებს საქართველოში კარგად რომ იცნობენ, იცის. ჩვენი საუბარიც ძირითადად თანამედროვე ბერძნულ ლიტერატურას შეეხო.

__________________________


- ბატონო იორღოს, ქართველი მკითხველისთვის საინტერესო იქნება, როგორ ვითარდება თანამედროვე ბერძნული ლიტერატურა, არიან თუ არა საინტერესო ავტორები, რა დონეზეა საგამომცემლო საქმიანობა, ერთი სიტყვით, ყველაფერი თქვენი ლიტერატურის შესახებ.

- ისევე, როგორც სხვა ევროპულ ქვეყნებში, არც საბერძნეთშია ლიტერატურული ვითარება მაინცდამაინც აღმაფრთოვანებელი. გაცილებით უკეთესი მდგომარეობაა საგამომცემლო კუთხით. ეს საქმე დღეს ისეთ აღმავლობას განიცდის, როგორსაც არასდროს, ამიტომ ნებისმიერი ავტორისთვის ბეჭდვა საოცრად გაიოლებულია. სამწუხაროდ, იმას, რაც იწერება და იბეჭდება, ძალზე საეჭვო ლიტერატურული ღირებულება აქვს. გამორიცხულია, ეს ყველაფერი მომავალ თაობებს და საერთოდ, ისტორიას შემორჩეს. ძალიან კარგად იყიდება წიგნები, რომელთაც არავითარი მხატვრული ღირებულება არა აქვს. იმაზე კი, რაც მართლა მნიშვნელოვანია, მოთხოვნა თითქმის არ არის.

- როგორც აღნიშნეთ, საბერძნეთში საგამომცემლო საქმე ყვავის. რამ გამოიწვია ეს?

- ბოლო წლებში საბერძნეთში წიგნი კომერციული პროდუქტი გახდა. კომერციის მთელი \"არსი\" კი ისაა, რომ როგორც კი ამათუიმ ტელეარხზე წარმატებული სერიალი გავა, გამომცემელი მაშინვე რომანად აქცევს და დიდი ტირაჟით ბეჭდავს. ეს ბიზნესი იმდენად განვითარდა, რომ საპირისპირო პროცესი გამოიწვია - დიდი რაოდენობით იწერება წიგნები, რომელთა ერთადერთი მიზანია, მათ საფუძველზე სერიალი გადაიღონ.

- ასეთი ბიზნესის მცდელობა გარკვეულწილად ჩვენთანაც იყო: გამოდიოდა სერიალის ბეჭდური ვერსიები, ძირითადად გაზეთების სახით - საბედნიეროდ, წიგნის დონეზე ვერ განვითარდა. თუმცა, ეს საკითხი ჩვენი დღევანდელი საუბრის ძირითადი თემა არ არის, ამიტომ, გაცილებით საინტერესო თემებს მივუბრუნდეთ, მაგალითად, ავტორებს, რომელნიც თანამედროვე ბერძნულ ლიტერატურაში ამინდს ქმნიან.

- ვერ ვიტყოდი, რომ ასეთები ბევრია. პირველ რიგში, რომანის ჟანრს შევეხები და რომანისტ ქალბატონს, ზირანა ზატელის დაგისახელებთ. არცთუ დიდი ხნის წინათ გამოვიდა მისი ტრილოგიის, \"რამანთის ერებუს\"-ის პირველი წიგნი, სახელწოდებით - \"მწუხრის ჟამს ბრუნდებიან.\" ავტორი საბერძნეთის პროვინციის ზოგიერთი წეს-ჩვეულების შესახებ მოგვითხრობს, რომელთა გაცნობა, ჩემი აზრით, ქართველ მკითხველსაც დააინტერესებდა. მინდა აღვნიშნო, რომ ეს ქალბატონი მოთხრობებსაც წერს. რამდენიმე წლის წინათ გამოიცა ზირანა ზატელის მოთხრობების პირველი კრებული. იქ არის ერთი მოთხრობა - \"სპარსი საცოლე\", რომელიც იმდენად კარგადაა დაწერილი, ნებისმიერ ანთოლოგიას დაამშვენებდა. გვყავს კიდევ ერთი კარგი ავტორი, რომელიც ძირითადად მოთხრობებს წერს. ეს გახლავთ სოპირის დიმიტრიუ. ძალიან მომწონს მისი ერთი ოპუსი, რომელსაც \"კისრის ძარღვი\" ჰქვია. ზოგადად, მინდა აღვნიშნო, რომ ბოლო 50 წელია საბერძნეთში პროზა დაქვეითების გზაზეა დამდგარი. ეს ორი ავტორი, რომლებზეც ახლა ვსაუბრობდით, ბოლო ორმოცდაათწლეულის განმავლობაში ყველაზე მნიშვნელოვანი სახელებია (ვგულისხმობ ცოცხალ, მოქმედ მწერლებს). საბედნიეროდ, ამ \"ხარვეზს\" პოეზია გვივსებს. ძალიან კარგი პოეტები გვყავს. ყველაზე ახალი ტალღის წარმომადგენელთაგან ადონის ფოსტიერისსა და იანის კონდოსს გამოვყოფდი. ბერძენთათვის ძალზე მნიშვნელოვანი ავტორია ჰექტორ კაკნავატოსი, რომელიც უფრო ძველ თაობას მიეკუთვნება - იგი 90 წლისაა. როგორც ხედავთ, ჩამონათვალი არცთუ მრავალრიცხოვანია.

- მკითხველთან დაკავშირებით როგორაა საქმე, არსებობს საბერძნეთში მკითხველის პრობლემა?

- სამწუხაროდ, არსებობს. მე კი მინდა ვთქვა, რომ ბერძნები კარგი მკითხველები არიან, მაგრამ ეს ტყუილი იქნება.

- ანუ, მასა არ კითხულობს?

- ჩემს ირგვლივ, მაგალითად, ყველა კითხულობს, მაგრამ ეს ერთი გარკვეული წრეა. ასეთ წრეებს თუ არ ჩავთვლით, მოსახლეობის დიდ ნაწილზე ვერ ვიტყვი, რომ მკითხველია. საფრანგეთში, მაგალითად, მინახავს, ხალხი პარკებში, კაფეებში, მეტროში კითხულობს. საბერძნეთში მსგავსს ვერაფერს შეხვდებით. ამას გარდა, ლიტერატურით მასმედიაც ნაკლებად ინტერესდება. ტელეარხები ძალზე იშვიათად აშუქებენ ახალ გამოცემებს, პრესით კი მხოლოდ პატარა ინფორმაცია გადის სპეციალურ რუბრიკებში, რომელიც ცალკეულ ჟურნალ-გაზეთებს აქვს.
- შეიძლება ითქვას, საბერძნეთში ლიტერატურული ცხოვრება ჩამკვდარია?

- ლიტერატურულ ცხოვრებაში რას გულისხმობთ?

- ბოლო დროს, მაგალითად, ჩვენთან კერძო წიგნის მაღაზიები, ლიტერატურული კაფეები გაიხსნა, სადაც მწერლები და ლიტერატურის მოყვარულები იკრიბებიან. იმართება ახალი გამოცემების პრეზენტაციები, ლიტერატურული საღამოები, დისკუსიები.

- ვიცოდი, რომ ამას მკითხავდით. სამწუხაროდ, ასეთი რამ ჩვენთან არ ხდება. ათენის ცენტრში არის სპეციალური ადგილი, რომელსაც \"წიგნის სტოა\", ანუ \"წიგნის თაღები\" ჰქვია. ეს არის გადახურული სივრცე, სადაც ყველა გამომცემელს თავისი წიგნის მაღაზია აქვს. იქ პერიოდულად იმართება წიგნის პრეზენტაციები, დისკუსიები, ხვდებიან მწერლებს, ანუ, ეს ყველაფერი ერთ კონკრეტულ ადგილზე ხდება და სამწუხაროდ, მთელი საბერძნეთის ლიტერატურულ ცხოვრებას ვერ დავარქმევთ (ამ თვალსაზრისით ვერც საქართველო დაიტრაბახებს, რადგან ლიტერატურული თავყრილობები ძირითადად თბილისის ორ-სამ წერტილიშია თავმოყრილი და იქაც თითქმის ერთიდაიგივე სახეები ტრიალებენ. ნ.კ.). ორი თაობის წინ საბერძნეთში ლიტერატრული ცხოვრება ნამდვილად არსებობდა. კონკრეტულ კაფეში ან ტავერნაში ხშირად შეხვდებოდი ამათუიმ მწერალს, რომელიც მეგობრებთან ერთად იჯდა და ლიტერატურაზე საუბრობდა.

- თავად თუ მოესწარით ამ პერიოდს?

- სამწუხაროდ, სულ ბოლო ეტაპზე. იყო ასეთი კაფე \"ბრაზილიანი,\" სადაც ძალიან ხშირად ნახავდით ისეთ ცნობილ მწერლებს, როგორიც იყვნენ კოსტა ტახსისი, ნიკოს გარსოსი და მანოს ხაზიდაკისი. ჩემი აზრით, ეს პროცესი, რასაც თქვენ ლიტერატურულ ცხოვრებას ეძახით, გარკვეულწილად ეპოქასთანაც არის დაკავშირებული. ადრე ვსაუბრობდით ლიტერატრული მიმდინარეობების, ლიტერატურული თაობების შესახებ. საბერძნეთში, მაგალითად, \"30-იანელთა თაობა\" ყველამ იცის. ახლა ასეთი ჯგუფები და ლიტერატურული წრეები აღარ არსებობს. დღეს ლიტერატურა პიროვნებების დონეზე ვითარდება. ყველა თავის გზაზე დგას, თავისთვის ქმნის რაღაცას - ზოგი მეტად მნიშვნელოვანს, ზოგი ნაკლებად, მაგრამ ზოგადი ხაზი, ანუ ინდივიდის დონეზე დასული შემოქმედება - საერთოა. ასეთი მწერლები პატარ-პატარა ნავებს გვანან, რომლებიც მარტო, ეულად დაცურავენ ზღვაში და ცდილობენ, სტიქიას გადაურჩნენ და ნაპირს მიაღწიონ. ისიც მინდა აღვნიშნო, რომ ეს არ არის ბერძნული ფენომენი, ეს ტენდენცია ასევე ეხება სხვა ქვეყნებსაც და ზოგადად თანამედროვე ლიტერატურას ახასიათებს.

- თანამედროვე ლიტერატურიდან უფრო შორს, თქვენი კულტურის საწყისებისკენ გადავინაცვლოთ. მე არ ვაპირებ ანტიკური მწერლობის როლის განხილვას კაცობრიობის განვითარებაში, უბრალოდ მინდა გკითხოთ, რამდენად დიდია ინტერესი თანამედროვე საბერძნეთში ანტიკური კულტურისადმი, აინტერესებთ თუ არა ეს ყველაფერი, ან ხომ არ გადაფასდა ახალი ბერძნების თვალში ძველი ბერძნების ნაფიქრი და ნააზრევი?

- რა თქმა უნდა, ძალიან გვაინტერესებს; რა თქმა უნდა, გამუდმებით ვმსჯელობთ ამაზე და ვცდილობთ, რაც შეიძლება ღრმად ჩავწვდეთ ჩვენს ფესვებს, მაგრამ ამ თემაზე საუბრისას დიდი სიფრთხილე და განსაკუთრებული სიფაქიზეა საჭირო. ახლავე აგიხსნით, რას ვგულისხმობ: ისეთი მდიდარი და მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა, ჩვენ რომ გვერგო, ერთის მხრივ, ძალიან დიდ მასალას გაძლევს, რომელსაც შეგიძლია დაეყრდნო და კიდევ უფრო განავითარო, მაგრამ მეორეს მხრივ, ეს ყველაფერი \"ყელსაც გჭრის.\"
მაგალითს თეატრიდან მოგიყვანთ. ინტერესი ბერძნული ტრაგედიის მიმართ დღემდე ძალიან დიდია, მაგრამ ის, ვინც ამ ტრაგედიის სცენაზე გადატანას ცდილობს, ფაქტობრივად, ბეწვის ხიდზე გადის. მაგალითად, თუ შენ დგამ ძველ ბერძნულ ტრაგედიას საბერძნეთში და შეეცდები ოდნავ მაინც გადაუხვიო ამ ჟანრში დადგენილ კლასიკურ ჩარჩოებს, წინასწარ უნდა იცოდე,
რომ საზოგადოება აუცილებლად აგიმხედრდება.

- რამდენადაც ვიცი, ეს \"პატივი\" წილად ხვდა რობერტ სტურუას, რომლის დადგმაშიც ერთ-ერთი გმირი ქალი სიგარეტს უკიდებს.

- ეს საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია, რომელსაც ბერძნები დღემდე ვეძახით სტურუას \"მითიურ სიგარეტს\". ამის გამო მას მთელი საზოგადოება აუმხედრდა. სხვათა შორის, მე გავიცანი ანა მაკრატი - მსახიობი ქალი, რომელმაც ეს საბედისწერო სიგარეტი აანთო. მან მითხრა, რომ როგორც კარგმა მსახიობმა, ზუსტად და მონდომებით შეასრულა რეჟისორის კონკრეტული ჩანაფიქრი და კარგად ჰქონდა გააზრებული, რას აკეთებდა და რას ისახავდა მიზნად ეს კონკრეტული მიზანსცენა. სამწუხაროდ, საზოგადოებისთვის ეს სრულიად მიუღებელი არმოჩნდა და აღიქვეს, როგორც სიწმნიდის შეურაცხყოფა. ანალოგიურ ვითარებაში აღმოჩნდა ცნობილი ავსტრიელი რეჟისორი მათეას ლანჰოფი, რომელმაც ეპიდავროსში \"ბაკხი ქალები\" დადგა. სცენა გაფორმებული იყო დაკლული ცხოველებით, როგორც ამას იმდროინდელი რიტუალი მოითხოვდა, ამას გარდა, ერთ-ერთ სცენაში მსახიობი შიშველი გამოიყვანა. დარბაზში საშინელება მოხდა. ამბობდნენ, რომ ეს იყო ყველაზე ცუდი სპექტაკლი, რაც კი ეპიდავროსში დადგმულა და ეს ყველაფერი სწორედ ზემოხსენებული სცენის გამო. არცთუ დიდი ხნის წინათ მაყურებელმა საკმაოდ ცუდად მიიღო მიხეილ მარმარინოსის მიერ დადგმული \"ელექტრა.\" ამჯერად ბერძნების რისხვა იმ ეპიზოდმა გამოიწვია, როდესაც ფეხებშეკრული ელექტრა სცენაზე ურიკით შემოიყვანეს და ტვირთივით გადმოცალეს. ეს ყველაფერი იმიტომ მოგიყევით, რომ მიმხვდარიყავით, როგორი დამოკიდებულება აქვთ ბერძნებს მათი წინაპრების მემკვიდრეობის მიმართ. თუმცა, ეს არ არის მხოლოდ ბერძნული ფენომენი, უფრო ზოგადსაკაცობრიოს დავარქმევდი. რამდენიმე წლის წინათ საბერძნეთში ვნახე გოეთეს \"ტორკვატო ტასოს\" მიხედვით გაკეთებული სპექტაკლი, რომელიც ახალგაზრდა გერმანელმა რეჟისორმა ერთგვარი იუმორით, ძალზე ავანგარდისტული კუთხით დადგა. პირადად მე და ბევრ ჩემს თანამემამულეს სპექტაკლი მოგვეწონა. ყველაზე სასაცილო კი ის იყო, რომ ამ დადგმამ საოცრად აღაშფოთა გოეთეს ინსტიტუტის წარმომადგენლები ათენში. ეს კი იმაზე მეტყველებს, რომ საზოგადოების დიდი ნაწილი ძალზე კონსერვატორია, როდესაც საქმე მათ ნაციონალურ მემკვიდრეობას ეხება.

- ანალოგიური ვითარება შეიქმნა ცოტა ხნის წინ ჩვენთანაც, როდესაც რობერტ სტურუამ \"ვეფხისტყაოსნის\" გასცენიურება გადაწყვიტა - საზოგადოების გარკვეულმა ნაწილმა ეს იდეა გააპროტესტა.

- მეც ზუსტად ამას გიხსნიდით. სტურუას \"მითიური სიგრეტი\" რიჩარდ მესამეს რომ აენთო, ბერძნებს რეაქცია არ ექნებოდათ. ისინი მათი მემკვიდრეობისადმი \"უპატივცემულობამ\" გააღიზიანა.

- რადგან დრამას შევეხეთ, საინტერესო იქნება თქვენი დამოკიდებულება თანამედროვე დრამატურგიისადმი. რა სიახლეებია, რა მიმართულებით ვითარდება ეს ჟანრი და არიან თუ არა ავტორები, რომლებიც ისეთ სიტყვას იტყვიან ოცდამეერთე საუკუნის დრამატურგიაში, როგორიც გასულ საუკუნეში ბრეხტმა, ბეკეტმა ან იონესკომ თქვეს?

- სიახლეები, რასაკვირველია არის. ვფიქრობ, ნებისმიერი ხელოვანი ვალდებულია, სცადოს გააკეთოს იმაზე მეტი, ვიდრე მას ასწავლეს (რამდენად გამოუვა, სხვა საკითხია), ანუ ერთი ნაბიჯით მაინც გაუსწროს მასწავლებელს. რადგან \"აბსურდის თეატრს\" შევეხეთ, იმასაც ვიტყვი, რომ ჩემი აზრით, მწერლებს, რომელსაც ამ სახელით მოიხსენიებენ, უფრო ეპოქის ნიშნით აერთიანებენ. ბეკეტი, და იონესკო \"აბსურდის თეატრის\" დიდი წარმომადგენლები არიან, მაგრამ მათი შემოქმედება რადიკალურად განსხვავებულია. ვფიქრობ, ბეკეტის ხაზი პიროვნებასთან მიმართებაში (ვგულისხმობ \"ეგოს,\" პიროვნების დეზინტეგრაციას) კიდევ უფრო განავითარა ავტორმა, რომელიც დაახლოებით 10 წლის წინათ გარდაიცვალა, ანუ, დროის თვალსაზრისით ბეკეტისგან ძალზე დაშორებულია. ეს არის ჰაინერ მიულერი, კაცი, რომელმაც თეატრალური ენა განავრცო და ახალ ზღვრამდე მიიყვანა. ახლა უნდა დაველოდოთ, ვინ იქნება შემდეგი.
რაც შეეხება ახალ მიმდინარეობებს, დავასახელებდი ბრიტანული თეატრის მიმდინარეობას, თუ შეიძლება ამას მიმდინარეობა ეწოდოს - \"In your face\". პირადად მე მას ირონიულად \"წადი, შენი\"-ს დავარქმევდი. ვფიქრობ, ეს უფრო მოდაა, ვიდრე მიმდინარეობა. მთელი მისი \"მომხიბვლელობა\" ძალადობის სცენებსა და მაყურებლის თვალწინ განხორციელებულ სექსუალურ აქტებში მდგომარეობს. თუ მოახერხე და პირველი შოკი დაძლიე, ყველაფერი, რაც ამის შემდეგ რჩება, ძალზე ძველი, დრომოჭმული და ბანალურია. ამ მიმართულებით მოღვაწეობენ მაკ-რეიზენსი, რომელმაც დაწერა \"შოპინგი და ფაქინგი\", მარბერი და სხვა. თუმცა, ამ თაობასა და მოძრაობაში მათ გვერდით არსებობდა ძალზე მნიშვნელოვანი მწერალი სარა კეინი. მას ბევრი ნაწარმოები არ დარჩენია - 30 წლისაც არ იყო, თავი რომ მოიკლა. მისი თეატრი სასტიკი თეატრია, თუმცა, ამავდროულად საოცარი პოეზია, სინაზე და თავისუფლება იგრძნობა, რაც გიბიძგებს რაღაც შემაძრწუნებელი მოვლენები გადმოსცე, მოყვე, დაწერო. პინტერმა მის შესახებ საოცარი რამ თქვა: ყოველ საღამოს, მსოფლიო ახალი ამბები ათასგვარ საშინელებას გვაუწყებს. მერე ამ ყველაფერს ჩვენი გონების კუთხეში მივაგდებთ და ისე ვაგრძელებთ ცხოვრებას, თითქოს არაფერი მომხდარა. სარა კეინი იყო ადამიანი, რომელსაც ეს არ შეეძლო. ეკრანზე ნანახი გამუდმებით თან სდევდა და სხვა ადამიანებისა და მწერლებისგან განსხვავებით, ამ საშინელების განცდით აგრძელებდა ცხოვრებასო.

- ეს ყველაფერი, ვგულისხმობ თანამედროვე ადამიანისთვის დამახასიათებელ გულგრილობასა და სისასტიკეს, ალბათ, დრომ მოიტანა, იმ სულიერებისგან დაცლილმა საუკუნემ, რომელშიც ჩვენ ვცხოვრებთ.

- რასაკვირველია, ეს დროის ნიშანია და ხელოვნებაც არასოდეს ჩამორჩება დროს, მაგრამ ჩემთვის ეს არაა მნიშვნელოვანი. ანუ, მნიშვნელოვანი ის კი არ არის, რა თემაზე წერ, არამედ - როგორ წერ. არის ასეთი თანამედროვე გერმანელი მწერალი - ახტენბუში, რომელიც ძირითადად თავის მეგობრებზე, ნათესავებსა და ოჯახის წევრებზე მოგვითხრობს, მაგრამ წერს იმდენად კარგად, რომ ყველას და ყველაფერს ეხება, მთელს სამყაროს მოიცავს. აი, ეს არის ლიტერატურის ნამდვილი არსი.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#10 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
ჰჰჰ პირველად შემოვიჭყიტე ამ თემაში და პირველივე სტატიამ არმაფრთოვანა
ვინაა ავტორი ლიკუშ ? :rolleyes:


Quote

მარტივად რომ ვთქვათ თანამედროვე ქართული ლიტერატურა ორი სახის ონანისტების ასპარეზია ძირითადად. პირველნი ტერენტის, ასათიანის და გალაკტიონის ნაშტებისგან აშენებულ კოშკებზე მასტურბირებენ და ამ ვერბალურ ონანიზმს ფატალური და გონებისთვის ლეტალური შედეგებიც კი მოაქვს ხშირ შემთხვევაში. მეორენი კი, განსხვავებულობის იდეებით აღფროთავანებულნი მასტურბირებენ ყველაფერზე სადაც ზემოთხსენებული ავტორები არ არიან. დაფარული სენტიმენტებით საკუთარ გაუნათლებლობას ხაზს უსვამენ და მხოლოდ და მხოლოდ ერთ კომენტარს იმსახურებენ : ყლოლ !!!

მიყვარს ეს ბიჭი :lol:
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#11 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB

Quote

ჰჰჰ პირველად შემოვიჭყიტე ამ თემაში და პირველივე სტატიამ არმაფრთოვანა
ვინაა ავტორი ლიკუშ ?
პროვინციალიზმზე? თუარვცდები ლევან შატბერაშვილის უნად იყოს :rolleyes:
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#12 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
საუბრები ლიტერატურაზე - დიანა ანფიმიადი


პოეტური ენა ცოტათი მაკდონალდსის ჰამბურგერებს დაემსგავსა

- ერთგან წერდი იმაზე თუ როგორია შენი ენობრივი დღის განრიგი, რომ ენობრივი მოვლენები, ადამიანთა ფსიქოსოციალური ქცევა და ლიტერატურული პროცესები პარალელურად ვითარდება. როგორია შენი აზრით დღეს ეს მოვლენები და პროცესები? - ობიექტური მოვლენების შეფასებისასაც ძალიან სუბიექტური ვარ ხოლმე, უნდა ვაღიარო, ამიტომ დაახლოებით ასე გამოიყურება ჩემთვის ყველაფერი, ქაოტური, სპონტანური, ამორფული და ხშირად არალოგიკურიც კი :
“ვთქვი " გამარჯობა"
საყელური მოვარგე ყელზე,
ჯაჭვი შევაბი,
მწევარივით სუნზე დავგეშე.
დავიცდი,
ამ ჩემს " გამარჯობას" ვინმეს მივუქსევ,
რომ გაიმეტოს გალოკილი ძვალივით სიტყვა -
" გაგიმარჯოს".
რადგან სიტყვები მრავლდებიან როგორც ბოცვრები.
ყველა ბაგიდან
ბუნაგიდან
ყველა სოროდან
ბრმა და სლიპინა სიტყვა მოძვრება:
- რას შვრები
- კარგად
- როგორ ხარ
- არაფერს.
დღეს მისალმება კეთრზე უფრო გადამდებია
და ამ ფორმულებს
წვეთოვანს და ვირუს - ბაცილებს
შენი ყველაზე საყვარელი მაისურიდან
ვერანაირი სუპერფხვნილი ვეღარ აცილებს.
ვთქვი " გამარჯობა"
"გამარჯობა" ქალაქში დაძრწის
რომ გამარჯობა სახადივით ყველას გადასდოს,
კბილები ენას გვისერავენ -
რადგან ყოველთვის " ისე რა" ვართ.
"კარგად" - არასდროს.

– ყველაზე პუბლიცისტური ლექსია, რაც დამიწერია, დიდად არ მომწონს, როგორც ის გარემო, რომელშიც ახლა ვცხოვრობთ – ამ ლექსივით მეტისმეტად პუბლიცისტური।
- რაც შეეხება პოეტურ რიტუალებს, გაქვს რამე მსგავსი? როგორ იწერება შენი ლექსები. რა გიყვარს ყველაზე მეტად ამ პროცესის დროს? რა უფრო გემრიელია შენს პოეტურ სამზარეულოში - მზადება თუ დაგემოვნება?
- რიტუალები ყველაფერში მაქვს, პოეზიის გარდა. დილის, ჩაის, მეგობრების, კითხვის, კერძის, ქმრის, სარკის, და რა ვიცი, ათასი რიტუალი. ლექსი კი ძალიან ჩვეულებრივად, ხშირად შემთხვევით, სრულიად ბანალურ ან თუნდაც რუტინულ გარემოში იწერება, ოღონდ ერთი ესაა, რომ რაღაცნაირად ლექსები თვითონ ირჩევენ, როდემდე მაწვალონ და არ დამთავრდნენ, შეიძლება ერთ დღეს ეწვალო , ეწვალო და ვერ დასვა წერტილი, მეორე დღეს კიდევ თავისით დამთავრდეს. ადრე ლექსის დაწყება მიჭირდა, ახლა დამთავრებას ვერ ვახერხებ, რომ ვფიქრობ, რისი ბრალია, ალბათ, ჩემი ცხოვრების ამ ეტაპმა – ოჯახის, შვილის, სიყვარულის პერიოდმა – უფრო სპონტანური და დაუმთავრებელი გამხადა.
მთავარი რიტუალი სიტყვების შერჩევაა, მერე დაწერილს ვკითხულობ, აუდიოვერსიას ვაკეთებ და ვისმენ ხოლმე, ლაფსუსებს ასე უფრო ვიჭერ. ძალიან მნიშვნელოვანია ბგერების მუსიკა ჩემთვის, ზოგჯერ შემთხვევითი მუსიკა. ხშირად ვამბობ ხოლმე, ზოგიერთი ორი სიტყვა ერთად – უკვე პოეზიაა, ზოგიერთ ორს კიდევ ერთმანეთის გვერდით ვერაფრით დააყენებ, მაგნიტის პლიუს და მინუს მხარის მსგავსად, ზუსტად ეს არის მაგია, სიტყვების ურთიერთკავშირების მაგია.
- რადგან სამზარეულოზე ვსაუბრობთ, არ შემიძლია შენი საოცრად პოეტური კულინარულ წერილები არ გავიხსენო. რა საერთო აქვს ლექსის წერის და კერძის მზადების პროცესს? შეგიძლია ერთი რომელიმე ლექსის და კერძის რეცეპტი დაგვიწერო?
- საერთო ბევრი აქვს: თუ გემრიელი საჭმელი არ გაგისინჯავს, ვერასდროს მოამზადებ გემრიელად, თუ კარგი მკითხველი არ ხარ, მნიშვნელოვანს ვერაფერს დაწერ, თუ მოცემულ რეცეპტს ზუსტად მიჰყევი, ვერაფერს ახალს და შენებურს ვერ მოამზადებ, პოეზიაშიც ასეა – წესები უნდა დაარღვიო. სანელებლების და სიტყვების თვალის ზომით ჩაყრას, კერძის და ლექსის გასინჯვას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს, თუ ვალის მოსახდელად, ძალით და შთაგონების გარეშე მზარეულობ, საჭმელი მხოლოდ შიმშილის მოსაკლავი საშუალება იქნება, თუ გაბედულება გაკლია, თუ არ გარისკე – კულინარიული ექსპერიმენტი, ისევე როგორც პოეტური, ჩაგივარდება, როცა გიყვარს, კერძი გაცილებით გემრიელი გამოდის და კიდევ კულინარიას – გემრიელი ხელი სჭირდება, ინტუიცია, გემოების ზუსტი ცოდნა – ლექსსაც ეს უნდა, მეტი არაფერი. გურმანი უნდა იყო, ეს აუცილებელია.
რეცეპტი? აიღეთ რამდენიმე სახის ბოსტნეული, ფერადი, სურნელოვანი, გემრიელი - დააწყვეთ მაგიდაზე, დიდხანს უყურეთ და რაც თავში პირველად მოგივიდეთ, ის კერძი დაამზადეთ. ზუსტად ასევე დაწერეთ ლექსი. :)
- ასევე წერდი თანამედროვე ენის ეკონომიურობასა და ეგრეთ წოდებულ “სიცილაკთა” სემოიტიკაზე. რა მოსდის დღეს პოეტურ ენას? პოეტს? ისიც ამ ვირტუალურ და გამარტივებულ ენობრივ წესებს უნდა დაემორჩილოს?
- პირადად მე, სიტყვებზე, მუსიკაზე, ფერებზე, სანელებლებზე, შაქარსა და მარილზე ეკონომიას ვერასდროს გავაკეთებ, ამას მირჩევნია ელექტროენერგია ჩამიჭრან და ინტერნეტი გამითიშონ, მართლა . ვერბალურად – შემიძლია სულ ამოვიკერო პირი, ისეთი სიტყვაძუნწი გავხდე, წერის დროს – ვერაფრით, ვერანაირად, ვერავითარ შემთხვევაში. ამიტომ ყველა პოეტს თავისი არჩევანი აქვს, ან დაემორჩილოს მოცემულ ენობრივ წესებს ან თვითონ დაადგინოს წესები, რომელსაც მერე თვითონ დაარღვევს და ასე უსასრულოდ. ამიტომ არის ლიტერატურა თამაში, ზოგჯერ უსარგებლო, მაგრამ საშინლად აზარტული.
პოეტური ენა ცოტათი მაკდონალდსის ჰამბურგერებს დაემსგავსა, რომელისგანაც ზუსტად იცი რას მოელი და რას მიიღებ. მე კიდევ არ მიყვარს ნახევარფაბრიკატები.
-“ენა ქიმიაა, საიდანაც შეგვიძლია მივიღოთ ადამიანებისთვის სასიცოცხლო, ან პირიქით მომაკვდინებელი ნივთიერებები”. თუკი არსებობს სასიცოცხლო და მომაკვდინებელი სიტყვები, არსებობს ასეთი პოეზიაც და ლიტერატურაც..
-არსებობს, ნამდვილად, მეტიც, როგორც ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ყველა ხეს და წყაროს თავისი ღმერთი ჰყავს, ასევე ყველანაირ ტექსტს, თავისი უნიკალური დანიშნულება აკისრია. მხოლოდ სიტყვათა კიარა, ბგერათკომპლექსებსაც შეუძლიათ ადამიანი მოკლან ან გააცოცხლონ, არამხოლოდ ადამიანი – ეტყვი ქათამს – აქშა – და გარბის, ეტყვი კატას – ბრის – და მაშინვე გაუჩინარდება, ტექსტებს აქვთ ასეთი საოცარი უნარი. ვერაფრით დავბრუნდები ზოგიერთ ლექსთან და ავტორთან, იქიდან ისე თავპირისმტვრევით და უკანმოუხედავად გამოვიქეცი.
- პირველი წიგნი “შოკოლადი” და მეორე – “კონსპექტური მითოლოგია” რა მსგავსება და განსხვავებაა მათ შორის?
-მსგავსება მხოლოდ ავტორია, ანუ ყდაზე დაწერილი ჩემი სახელი და გვარი, ისე კი , როგორც დაწერის პერიოდი, ისე სტილისტიკა, სრულიად განსხვავებული აქვს. “ შოკოლადი” პირველი წიგნია, ამიტომ იქ სრულიად ქაოტურად შეტანილია დაახლოებით 10 წლის მანძილზე დაწერილი სხვადასხვანაირი, სხვადასხვა პერიოდის , სხვადასხვა სტილისტიკის ლექსები, სადებიუტო წიგნია, როცა მაქსიმალურად გინდა საკუთარი თავი გააცნო მკითხველს, პირველი პაემანივითაა, როცა ძალიან გინდა თავი მოაწონო სრულიად უცნობ ადამიანს, მეორე წიგნი კიდევ სხვანაირია, უკვე რომ იცი ვისთან მიდიხარ და შესაბამისად იმოსები, ისე.
“ კონსპექტური მითოლოგია” კონცეპტუალური კრებულია, ცალ-ცალკე ლექსებისაგან შემდგარი ერთიანობა, ერთი ამბავი, ერთი სათქმელი – ჩემი პირადი მითოლოგია. ზუსტად ერთ წელში დაიწერა და კრებულში ლექსების მიმდევრობაც კი მნიშვნელოვანია წიგნის გაგებისათვის.
- შენი პოეტურ-მითოლოგიურ სივრცე ძალიან გახსნილი და თავისუფალია, მაგრამ მაგრამ ალბათ მნიშვნელოვაანია ეს ფესვებიც, საიდანაც გაჩნდა სრულიად ახალი სახეები - “ანტიგონე”, “არიადნე”, “დანაე”, “ევრიდიკე”. რომ არ არსებულიყო ბერძნული მითოლოგია, როგორი იქნებოდა დიანა ანფიმიადის პოეზია?
-ძალიან მოკლედ შემიძლია ვთქვა, ვერაფრით წარმომიდგენია როგორი იქნებოდა ან იქნებოდა კი? ალბათ უფრო არა. ისევე როგორც სხვა მშობლების შვილად ჩემი თავი ვერაფრით წარმოვიდგინე, რამდენჯერაც ვცადე.
- რა ხდება შენს ახალ ლექსებში? გრძელდება ამ გზაზე სიარული, ეს მიმართულება?
-ადრე ბევრს ვწერდი და ცოტას ვცხოვრობდი, ახლა ბევრს ვცხოვრობ და ცოტას ვწერ, თანდათან ალბათ ამ ყველაფრის დაბალანსებასაც ვისწავლი। მეც ბევრს ველოდები ამ ეტაპისგან – უამრავი ახალი ემოცია და სათქმელი მაქვს, ხოდა ჩემი შვილის ჭამასა და ძილს და ძილსა და ჭამას შორის, ძალიან ვცდილობ ამ ყველაფრის დაწერაც მოვახერხო. მითოლოგია ზუსტად ვიცი რომ დასრულდა, იცი რა ეტაპი მაქვს? პოლითეიზმიდან მონოთეიზმისკენ გადასვლის, ხოდა ვნახოთ.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#13 OFFLINE   georgevna

    (გემო)ვნებიანი

  • წევრი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 20843 წერილები:
  • სქესი:ქალი
  • მდებარეობა:TB
საუბრები ლიტერატურაზე - ზურაბ ქარუმიძე



ადამიანი ამბის მთხრობელი ცხოველია, ამბის მომსმენი ცხოველებით გარემოცული


- თქვენ ხართ რამდენიმე რომანის და მცირე პროზის ავტორი. მაგრამ მინდა საუბარი თქვენს 2000 წელს დაწერილი ძალიან საინტერესო რომანით დავიწყო. რომანი “ღვინომუქი ზღვა”, რომელსაც “რადიკალური ექსპერიმენტიც” კი უწოდეს. რადგან იქ თითქმის უარყოფილია ამბავი.. თავად რას იტყვით მასზე და უნდა ველოდოთ თუ არა კიდევ მსგავს “ექსპერიმენტებს” ზურაბ ქარუმიძისგან

– მთელი ცხოვრება კომპოზიტორებისა და დირიჟორების მშურდა, კომპოზიტორ-დირიჟორებისა ხომ საერთოდ... მაგრამ, მუსიკას მესამე კლასში დავანებე თავი _ იმ გამებს და სვარჯოშოებს გავექეცი _ და ჩემგან აბა რაღა კომპოზიტორი დადგებოდა... თუმცა ეს ფარული ლტოლვა მაინც ჩამრჩა და კიდევ დიდ ხანს მუშაობდა ჩემში: ლიტერატურული ტექსტის წერისას უფრო რაღაც შინაგან მელოდიას და აკორდულ წარმონაქმნებს მივდევდი, ვიდრე სიუჟეტსა და ამბის თხრობას. ასე დავწერე “ღვინომუქი ზღვა”, რომელიც უფრო “რომანი-სიმფონიაა,” “რომანი-მუსიკალური-რაფსოდიაა”... ამ რომანის გამოქვეყნების შემდეგ (ზაზა შათირიშვილთან საუბარში) გავიაზრე, რომ იქ კიდევ ერთი პრინციპი მუშაობს: ტროპის, მეტაფორის ლიტერალიზაცია – გადატანით ნათქვამის “გაპირდაპირება.” თანაც, რომანის მთავარი პერსონაჟი თავად წერაა, რომელსაც “ოპერის ფანტომი” განასახიერებს... მოკლედ, ასეთი მუსიკალურ-მეტაფორული ზღვა გამოვიდა... მსგავს ექსპერიმენტს ზურაბ ქარუმიძისგან ნუღარ ელოდებით, მორჩა! ეს ყოველივე ჩემი არასწორი ლიტერატურული აღზრდა-განათლების ბრალია – დონ კიხოტისა არ იყოს, მეც მავნე წიგნებმა ამირია ჭკუა-გონება: ჯონ დონი, ჯოისი, ჰაიდეგერი... დავბერდი და დავრწმუნდი, რომ ადამიანი ამბის მთხრობელი ცხოველია, ამბის მომსმენი ცხოველებით გარემოცული.
- ანუ მსოფლიო კულტურაზე ნოსტალგია დასრულდა? ჯოისივით ეგოისტი მწერალი დღეს ვერ იქნები?.. ის, რაც ლიტერატურას ქმნის, უკანა მხარეს ინაცვლებს და მთავარი მაინც ამბავი ხდება?
– თუ ლიტერატურის მომავალი გაინტერესებთ, გირჩევთ წაიკითხოთ იტალო კალვინოს შესანიშნავი სალექციო კურსი: “ექვსი სამახსოვრო შემდეგი ათასწლეულისათვის,” სადაც ყველაფერი დალაგებული აქვს: ჩემთვის ყველაზე საინტერესო ორი პრინციპია – “სიმსუბუქე” და “ენციკლოპედიურობა.” როცა მწერალი ახერხებს ამბის თხრობაში ამ ორი პრინციპის შეხამებას, ეს კარგია...
- თუკი “ღვინოქმუქი ზღვა” ერთგვარი ენობრივი იმპროვიზაცია იყო, თქვენი ბოლო წიგნი “ჯაზის ცხოვრება” უკვე იმპროვიზაციულ მუსიკას – ჯაზს ეხება. ამასთან ჩემი აზრით, ეს არის ნამდვილი ლიტერატურა ნამდვილ მუსიკაზე..
– სწორად მიანიშნეთ, „ჯაზის ცხოვრება“ უფრო ლიტერატურული ნაწარმოებია, ვიდრე ისტორიულ–მუსიკოლოგიური გამოკვლევა, ამგვარ „აკადემიზმზე“ კარგა ხანია აღარც მიფიქრია. ამ წიგნს მარცხენა ხელით ვწერდი, ანუ –– სიყვარულით. ძველ მედიცინაში მიაჩნდათ, რომ გულიდან სიყვარულის სისხლძარღვი გამოდის და მარცხენა ხელის გავლით უსახელო თითში სრულდება – იქ, სადაც საქორწინო ბეჭედს იკეთებენ...
- ისევ ლიტერატურის და სიყვარულის თემას გავაგრძელებ... ლიტერატურა და მუსიკა.. რომელი ვნება უფრო ძლიერია? ჯაზის მწერლობა და მწერლობის ჯაზი .. და საერთოდ, რა მოსდის ენას, როდესაც წერ? და როგორია მუსიკა, რომლის შექმნისა და მოსმენისას, აზროვნებ?
– ხელოვნების და, ასევე, ლიტერატურის არსი „თარგმანებითი თამაშია“ –– შინა თუ გარეგანი სამყაროს განმარტება თამაშის მეშვეობით. იმპროვიზაცია თამაშის უკიდურესი და უდახვეწილესი ფორმაა: ბახი გინდა, თელონიუს მონკი, თუ გურული კრიმანჭული... დიახ, მწერლობა ჯაზია – იგი იმპროვიზაციას და თამაშს ემყარება; მუსიკა ყველაზე სიღრმისეული სახელოვნებო შრეა... თქვენი შეკითხვაა: „რა მოსდის ენას, როდესაც წერ?“ ჰაიდეგერის უცნობილესი სენტენცია მახსენდება: „ენა ყოფიერების სახლია!“ აი, როდესაც წერ, ეს „ყოფიერების სახლი“ იქცევა „ყოფიერების ბალაგანად,“ სადაც სიტყვები კომბლებს ურახუნებენ თავში თავისივე მნიშვნელობებს და პირიქით; სადაც სემუელ ბეკეტი და რიხარდ ვაგნერი ნიუ–ორლეანურ კონტრაპუქტს უბერავენ... ხომ გახსოვთ ჰერმან ჰესეს “ტრამალის მგელი”: “დროის გარდასახვა სივრცედ, მუსიკის მეშვეობით!” წერისას მუსიკით გაჯერებული ენა ამგვარ “ალქიმიურ” თვისებებს იძენს და განსხვავებულებს ერთმანეთში გარდასახავს. ასეთი ტექსტია “ღვინომუქი ზღვა” – ამას ინტენსიური თხრობა ჰქვია, როდესაც სიუჟეტის განვითარება კი არ ხდება, არამედ სახე-სიმბოლოების დახვავება და განვითარება. ამისგან განსხვავებით, “ჯაზის ცხოვრება” ექსტენსიური, თხრობითი პროზაა – მუსიკის და მუსიკოსების ამბის გადმომცემი. თუმცა, აქაც მჭირდებოდა ინტენსიურ თხრობაზე გადასვლა – ამა თუ იმ ჯაზური კომპოზიციის მუსიკალური შინაარსი რომ განმესიტყვებინა. მუსიკალურ შინაარს თხრობით ვერ გადმოსცემ: - აქ ისეთი ხატოვანება გჭირდება, რომელიც მკითხველს ამ კომპოზიციის მსმენელად აქცევს.
- და როგორ იწერებოდა ჯაზის ცხოვრება? ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, რომ თქვენ მთელი ცხოვრება ცხოვრობთ ჯაზით და ეს მუსიკა მკითხველზეც ისეთი გადამდებია..
– მელომანი ვარ, თანაც – ლიტერატორი, ხოლო ლიტერატურას მრავალი შთაბეჭდილების შექმნა შეუძლია; დიდია სიტყვის ძალა: ჯაზის თაობაზე კარგად და გამართულად ნათქვამმა სიტყვამ მავანს ჯაზი შეაყვარა. მე ეს მახარებს, ესე იგი წიგნი მთლად ურიგო არ გამომივიდა... როგორც ზემოთ გითხარით, „ჯაზის ცხოვრება“ იწერებოდა მარცხენა ხელით, ხოლო მარჯვენაში –– ხან სიგარეტი, ხანაც ღვინით, ჭაჭით ან ვისკით სავსე ჭიქა მეკავა... რაღა თქმა უნდა, ჯაზის შესახებ დაწერილი რამდენიმე ქრესტომათიული წიგნიც წავიკითხე (ფანქრით ხელში), ფილმებსაც ვუყურე, ხოლო მოსასმენი იმდენი ვისმინე, რომ ერთ ხანს ჯაზის გაგონებაც აღარ შემეძლო, იმ გინეკოლოგისა არ იყოს...
- ლიტერატურათმცოდნეც ხართ. ამიტომ არ შემიძლია არ გკითხოთ თანამედროვე ქართულ ლიტერატურაზე... ტენდენციებზე... იქმნება დღეს ჭეშმარიტი სიახლე? უფრო რას ხედავთ - მისი განვითარების პერსპექტივასა თუ პირიქით, ჩიხს..
– თანამედროვე ქართული ლიტერატურის სრული სურათი არ მაქვს, ამდენი არ წამიკითხავს. ზოგადად, ქართული სოციო–კულტურული კონტექსტი ტოვებს უპერსპექტივობის, ჩიხის შთაბეჭდილებას. ამ ბოლო, „პოსტ–საბჭოთა“ დროს კარგი მწერლები გამოჩნდნენ, მაგრამ, არ ვიცი, 10 წლის შემდეგ, რამდენი ქართველი წაიკითხავს და გაიგებს, ვთქვათ, აკა მორჩილაძის ტექსტს (არადა ეს კაცი გადასარევად , გასაგებ ენაზე წერს)? რამდენი ისიამოვნებს ამ ტექსტით?... აქაც ხომ ევოლუციის კანონები მოქმედებს: რაღაცა სახეობა რომ გადარჩეს, საჭიროა გარკვეული პოპულაცია, ინდივიდების რაოდენობა. თუ დღევანდელი სოციო–კულტურული კონტექსტი შენარჩუნდა, ხვალ ლიტერატურის მკითხველი, როგორც სოციალური სახეობა, ჩვენში გადაშენების საფრთხის წინაშე დადგება, რბილად რომ ვთქვათ...
- ესსეში “პოსტსაბჭოთა საქართველო და პოსტრმოდერნიზმი” წერდით “ლიტერატურის, პოეზიის ფიქციური სამყარო ონტოლოგიურად გაუტოლდა და შეერწყა რეალურს. პოლიტიკა, მითოლოგია და ესთეტიკა ისე გადაიხლართა, რომ ინდივიდუალური შემოქმედებისთვის ადგილიც აღარ დარჩა. ყოველივე ერთ რამე კოლექტიურ პერფორმანსს დაემსგავსა - ხმაურითა და მძვინვარებით აღსავსე პერფორმანსს...” ისევ ასეა? მე პირადად მეჩვენება, რომ ინდივიდუალური შემოქმედება დღესაც ცოტას სჭირდება და ჩვენი რეალობა უმეტესად სწორედ ასეთ კოლექტიურ პერფომანსებს მოითხოვს.
– პერფორმანსები 90-იან წლებში იყო: მიტინგები, დაჩოქებები, აქციები... მერე შედგა ყველაზე დიდი პერფორმანსი _ “ვარდების რევოლუცია”. ამის შემდეგ ჩვენს ყოფაში ახალი პრინციპი გაბატონდა, რომელსაც “სპინი” ეწოდება და თითქმის მთელს მსოფლიოშია მოდებული (მომდინარეობს ინგლისური სიტყვიდან შპინ – “დატრიალება”). “სპინი” რეალობის გაყალბების პროპაგანდისტული, პიარ-ტექნოლოგიური ხერხია: “სპინის” მეშვეობით რაიმე მდარე ტექსტი შეიძლება შედევრად მოაჩვენო ხალხს ისევე, როგორც პოლიტიკური მარცხი ან შეცდომა _ გამარჯვებად და წინსვლად. ასე რომ, ინდივიდუალური ხელწერა ისევ ინდივიდებისთვის იქნება გასაგები, ხოლო მასები დღესაც იგივეს ითხოვენ, რასაც ოდითგანვე _ პურს და სანახაობას.
ვკითხულობ საყვარელ პოეტებს,
ვკითხულობ ჩემს "ჭიქა კონიაკს"...

#14 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე - ზურაბ ლეჟავა

- ძალიან საინტერესო ბიოგრაფია გაქვთ. პატიმრობა. საბჭოთა ციხე, რაც ბევრი მწერლის შემოქმედებით ლაბორატორიად ქცეულა. წერაც ციხეში დაიწყეთ?
- წერა ჯერ კიდევ სკოლის პერიოდში დავიწყე. ციხეში შეიძლება ეს სურვილი გამძაფრდა და განვითარდა. ვწერდი და რასაც ვწერდი, საქართველოში რის ვაი ვაგლახით ვაგზავნიდი, ჩვენ გვეკრძალებოდა ქართული ტექსტების გამოგზავნა და არალეგალურად მიხდებოდა გამოპარება. ერთი-ორი ცალი გამოქვეყნდა და დაიბეჭდა “ლიტერატურულ საქართველოში.” ერქვა “ვანია კნუროვი.” მერე ამ მოთხრობის დაბეჭდვას მოყვა გამოხმაურებები, სტატიები.. დაიბეჭდა თამაზ წივწივაძის, ჯანსუღ ჩარკვიანის, ჯიბსონ ხუნდაძის წერილები. მაშინ თამაზ წივწივაძე მოდური კრიტიკოსი იყო, მის სიტყვას ფასი ჰქონდა. წივწივაძე წერდა რომ ამ კაცს არ ვიცნობ და მისი აქამდე არც არაფერი წამიკითხავს, მაგრამ თუ რამ მესმის და გამიგება, ამ ერთი მოთხრობითაც შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ეს ძალიან სერიოზული მწერალიაო. მანვე დაუწერა “ღია წერილი ედუარდ შევარდნაძეს” და თხოვა, გამოვუშვათ და ჩამოვიყვანოთ საქართველოშიო. ჩამომიყვანეს საქართველოში. მაშინ შეწყალების კომიტეტის თავმჯდომარე იყო რისმაგ გორდეზიანი და სწორედ რისმაგ გორდეზიანის და მწერლების ძალისხმევით მოხდა ჩემი შეწყალება კანონის გვერდის ავლით.
- ძალიან მომწონს თქვენი ხის პატარა ქანდაკებები. პატიმრობაში ყოფნისას რამდენიმე რამდენიმე ხელოვნებათმცოდნემ “რაფაელ ზა რეშოტკოი” გიწოდათ.
- პატიმრობის პერიოდში თვითნაკეთი ნამუშევრების რამდენიმე გამოფენა მოეწყო კიევში, მე მქონდა ქანდაკებები და გობელენები ვინიცაში. ასევე უკრაინელი პატიმრების ექსპოზიცია წაიღეს სლავიანსკი ბაზარზე. ამ ექსპოზიციას მოყვა გამოხმაურებები და რეცენზიები. რაღაც სტატია დაიბეჭდა “კამსამოლსკაია პრავდაში”, სადაც წერდნენ, რომ რაც კი რამ ვნახეთ, სლავიანსკი ბაზარზე ყველაზე მაგარი უკრაინის პატიმრების ექსპოზიცია იყო და ვიღაც ლეჟავა ჰყოლიათ იქ და ის იყო ყველაზე საოცარიო. თბილისშიც მქონდა გამოფენა “ცისფერ გალერეასა” და “ვერნისაჟში”.
- თქვენი მოთხრობა “მილიონი ბედნიერება” გამახსენდა, სადაც ქანდაკებები ცოცხლდებიან, თავს ესხმიან ადამიანებს, მაგრამ ვერ ერევიან. რადგან ადამიანები იოლად იცვლიან სამოსს, ტყავს, ხორცს, ან მათ გარეშეც მშვენივრად არსებობენ. ზოგიერთი ადამიანი ქანდაკებაზე უსულოა? საერთოდ, როგორ იღებს მკითხველი ამ თქვენს მწარე ლიტერატურულ სიმართლეს?
- შეიძლება ბევრს არ მოეწონოს ჩემი პროზა. სხვადასხვა მიზეზთა გამო. პირველი, ის რომ ვერ გაიგონ რაშია საქმე. მეორე მიზეზი კი ის არის, რომ შესაძლოა დაინახონ საკუთარი თავი, ამოიცნობენ იქ რაღაც საკუთარი, მშობლიური და ამან გააღიზიანოთ. თუმცა, აღმოვაჩინე, რომ მყოლია თურმე ფანები. რაღაც ჯგუფიც კი ყოფილა ამ ფანების. გავიცანი რამდენიმე. საინტერესო ახალგაზრდები არიან.
- როგორია თქვენი მკითხველი?
- არ მინდა შეურაცხყოფა ვინმეს, მაგრამ მე მახსენდებიან ქალბატონები, რომლებიც ვაგზლის მიმდებარე ტერიტორიზე ისხდნენ და ყიდდნენ ქაფშიას. ხელზე ჩამოცმული ჰქონდათ ცელოფნის პარკები და როდესაც მყიდველი მოდიოდა ამ პარკებით მეორე პარკში ყრიდნენ თევზს. აკეთებდნენ ამას ძალიან სწრაფად და ოსტატურად, რადგან მყიდველი თითქოს ჩანდა. ხოლო თავისუფალ დროს კითხულობდნენ გაზეთში დაბეჭდილ რაღაც დიალოგს დიეგოსა და მარიას შორის. თურმე არსებობს ასეთი გაზეთები, სადაც წინა დღით ნაჩვენები ლათინურ ამერიკული სერიალები იბეჭდება. მოკლედ, ამ ქალებს კასრზე ედოთ გაზეთი და ქაფშიას გაყიდვისგან თავისუფალ დროს, ხან ერთი კითხულობდა მას, ხან მეორე. რა თქმა უნდა, ასეთი მკითხველისთვის ჩემი ნაწარმოებები არ არის. ასეთი ადამიანები არიან საქართველოშიც და არიან, დავუშვათ, ბრაზილიაშიც, მაგრამ იგივე საქართველოშიც და ბრაზილიაშიც არიან სერიოზული მკითხველები და ვფიქრობ რომ ჩემი ნაწარმოებები სწორედ სერიოზული მკითხველისთვისაა განკუთვნილი და არა ქაფშიას გამყიდველი ქალებისთვის.
- ყველაფრის მიუხედავად, თქვენ დღეს დაუფასებელი მწერალი ხართ. ქართული პროზის მეინსტრიმში, ეგრეთ წოდებულ ელიტაში ვერ მოხვდით. რატომ მოხდა ასე?
- იმიტომ მოხდა, რომ საქართველოში მწერლებს მაინც უფრო მეტად სხვა საშუალებებით იცნობენ და არა თავიანთი მწერლობით. არა წიგნებით, არამედ სხვა რაღაცეებით. რა შეიძლება იგულესხმებოდეს ამ სხვა რაღაცაში. მაგალითად, იცნობენ თუნდაც იმით, რომ ვიღაცის შვილები არიან, რაღაც კასტურია მწერლობა ჩვენთან. მხატვრობაც, სხვათა შორის. იცნობენ თავიანთი ხშირი გამოსვლებით ტელეშოუებში, რომელსაც საერთოდ არ აქვთ კავშირი ლიტერატურასთან. ეს ტელეშოუები არის ან პოლიტიკური ან საერთოდ რაღაც განყენებულ თემებზე, ვთქვათ იმაზე, უნდა ისწავლებოდეს თუ არა რაღაც საგანი სკოლაში. ამ გამოკითხვებშიც ტრიალებს ერთი და იგივე ხალხი. იგივე ხალხი ამზადებენ კერძებს დილის გადაცემებში. მე არ მინდა ვთქვა, რომ ეს ყველაფერი ცუდია მაგრამ, აქამდე მიმაჩნდა და ახლაც მიმაჩნია, რომ მკითხველმა მწერალი, პირველ რიგში, მისი წიგნით უნდა გაიცნოს და არა, ვთქვათ, ტელეეკრანიდან, მზარეულის ქუდში გამოწყობილი როდესაც რაღაც კერძს ამზადებს მანუელთან.
- თქვენს ტექსტებში ძალიან უცნაური ფანტასტმაგორიული სახეები გვხვდება. თუნდაც, “იყიდეთ თქვენი სულებიდან” ბანჯგვლაეთერო, ზარზღა... თუმცა, დარწმუნებული ვარ, რომ რეალური ცხოვრებიდან გყავთ ბევრი მათგანი გადმოყვანილი.
- რა თქმა უნდა, ყველა პერსონაჟი მხოლოდ ფანტაზიის ნაყოფი არ არის. ბევრი რეალურია. მაგალითად, მანდ არის ერთი პერსონაჟი როტვეილერ სიფათა პაშა, ეს არის ციხის ზედამხედველი, რომელიც დერეფანში დადის, რომელიც ნაგვის პლასტმასის ურნით თამაშობს ფეხბურთს, იგინება და ასე შემდეგ. ასეთი იყო პიროვნება რეალურად არსებობდა. ზოგიერთი პერსონაჟის სახეში რამდენიმე ადამიანის ცალკეული თვისებებია მოქცეული. ნაწილობრივ ცხოვრებიდან აღებული და ნაწილობრივ ფანტაზიის ნაყოფი.
- ბოლო პერიოდში თქვენთან საინტერესო მოვლენები მოხდა. აიღეთ ლიტერატურული პრემია “გალა”. ახლახანს კი თქვენი მოთხრობა ევროპის საუკეთესო მოთხრობათა კრებულში შევიდა.
- ასეთი რაღაცეები ნამდვილად იქცევა ხოლმე ახალი ენერგიის წყაროდ. მაგრამ მე არ ვემსგავსები ოქროსმაძიებელს, რომელიც ოქროს აღმოაჩენს, გახარებული ყვირის და თავზე იყრის ზოდებს. აღატაცების ყიჟინა არ აღმომხდება, როდესაც რაღაც წარმატებას მივაღწევ. უბრალოდ, ყველაფერი ეს, რა თქმა უნდა, კარგი და სასიამოვნოა.
- თქვენს ქანდაკებებთან ერთად მშრალ ხიდზე დგახართ. რატომ არ უნდა შეეძლოს კარგ მწერალს ლიტერატურით თავის რჩენა?
- ეს ალბათ უფრო ისეთ მწერლებს შეუძლიათ, რომლებიც საკუთარ შემოქმედებას ბიზნესად აქცევენ. და ამით დიდძალ ფულს აკეთებენ. ეგრეთ წოდებული ლიტერატურული ბიზნესმენები, ასეთები ბევრნი არიან საზღვარგარეთ, მაგრამ ალბათ არც ისე ბევრნი, რომ მათ რიცხვში ადვილი იყოს მოხვედრა. ჩვენ გვყავს ისეთი მწერლები, რომლებიც ტოლს არ დაუდებენ უცხოელებს. მთავარია მოხდეს გარღვევა და გავიტანოთ ჩვენი ლიტერატურა.
- ერთ ერთ რეცენზიაში “ლიტერატურის ფიროსმანი” გიწოდეს. როგორ იღებთ ასეთ შეფასებებს?
- ცოტა ხნის წინ დამისვეს ეს კითხვა ფიროსმანთან დაკავშირებით და მე მასზე ღიმილით ვუპასუხე, რომ მე პირადად ასეთი შეფასებების წინააღმდეგი არ ვარ.
- კმაყოფილი ხართ იმით, რაც აქამდე დააგროვეთ?
- ადამიანის შესაძლებლობები განუსაზღვრელია. იმაზე მეტის გაკეთება ყოველთვის შეიძლება, რაც უკვე გაკეთებულია. ვერავინ იტყვის, რომ მეტი არ შეუძლია. თუმცა მთავარი ის შედეგია, რომელიც სახეზეა და თუ ვიმსჯელებთ ამ შედეგების მიხედვით, მე ვფიქრობ, რომ ის დამაკმაყოფილებელია და ცოტა მეტიც.
- ახლახანს საგურამოში ლიტერატურული კონკურსი “პენ მარათონი” ჩატარდა, სადაც ერთად მივიღეთ მონაწილეობა. ბევრი ჩვენი კოლეგა მიიჩნევს, რომ ეს მაინც თამაშია და მსგავსი ტიპის კონკურსებს სერიოზულად არ ეკიდება.
- მე პირდაპირ ვიტყვი რომ ასეთი დამოკიდებულება პენ მარათონის დარი ღონისძიებების მიმართ მცდარია, თუ ვინმე თვლის, რომ ეს არის არასერიოზული, რაღაც გოგო-ბიჭური, რომელიც არ ეკადრება მათ ვთქვათ, მათ ლიტერატურულ სიდიადეს, არ არის სწორი. ასეთი ღონისძიებები ძალიან კარგია. პირველ რიგში, ერთმანეთის გასაცნობად. პენ მარათონის ორგანიზატორები მწერლებს უწყობენ პატარა გასეირნებებს სხვადასხვა ფერწერულ და ისტორიულ ადგილებში, მწერლებს ეძლევათ საშუალება წავიდნენ, დაწერონ თუ ეწერებათ, დაისვენონ, გაიცნონ ერთმანეთი, დაილაპარაკონ. ხშირად სუფრასთანაც. გარდა ამისა, ეს არის ერთგვარი გონებრივი სისხარტის გამომუშავების მშვენიერი საშუალება. სამჯერ მივიღე მონაწილეობდა და სამჯერვე კარგი მოთხრობები დავწერე. პირველი ორი მოხვდა პენ მარათონის კრებულებში, მესამე კი რაც ახლა დავწერე სრულიად განსხვავებულია იმათგან, რაც აქამდე ოდესმე დამიწერია და მე მგონი ბევრს გააკვირვებს.
- წერით როგორ წერთ? ჯერ არსებობს რაღაც იდეა, ჩონჩხი და მერე ასხამთ ხორცს?
- სხვადასხვააირად ხდება. ზოგჯერ არსებობს ჩონჩხი. მაგრამ როდესაც გგონია რომ ეს არის ჩონჩხი და იწყებ ხორცშესხმას ამ ჩონჩხისა, მოულოდნელად აღმოჩნდება რომ პირიქით ხდება, ანუ ხორცს კი არ ასხამ ამ ჩონჩხზე, არამეს ჩონჩხს ასხამ ხორცზე. ეს შამფურზე მწვადის აგებას ჰგავს,. შამფურს უყრი მწვადში, თუ ხორცს ასხამ ამ შამფურზე, ცოტა ძნელი დასადგენია. მთავარია შედეგი და ის თუ როგორი გემრიელი გამოვა მწვადი.
- რა ხდება როდესაც წერთ. მწერლობისთვის ყველას თავის მიზეზები აქვს. თქვენ რატომ წერთ?
- შეიძლება ითქვას, რომ წერის პროცესი სიამოვნებას მანიჭებს. ზოგჯერ ეს პროცესი ტკივილსაც მაყენებს, მაგრამ თუ კარგად დავუკვირდებით ეს ტკივილიც ერთგავარი სიამოვნებაა. მინახავს ადამიანი, რომელსაც მთელი სხეული ნაიარევებით ჰქონდა სავსე, სხეულზე ჰქონდა უამრავი ჭრილობა. ეს კაცი ხშირად ვარდებოდა ისტერიკაში და უსაფრთხო სამართებლის პირით ისერავდა სხეულს, ხელებს, ფეხებს, მუცელს, სხეულს. მიკვირდა, რატომ აკეთებდა ეს კაცი ამას, რატომ აყენებდა საკუთარ თავს ტკივილს, როდესაც არანაირი შედეგი არ მოჰყვებოდა. რა ხდებოდა ამ დროს. მერე სადღაც ამოვიკითხე, რომ თურმე აადამიანი ტკივილისას გამოყოფს ერთგვარ რთულ ნივთიერებას, რომელიც ნარკოტიკივით ესალბუნება მას. როგორც შიშის დროს ადრენალიანი, ტკივილისას რაღაც სხვა. ეს კაცის იყო ერთგვარი ნარკომანი და საკუთარი მტკივნეული გრძნობების მონა. რომელიც ჯერ ტკივილს აყენებდა საკუთარ თავს და მერე უკვე თვითონაც არ ესმოდა როგორ აღმოჩნდებოდა ერთგვარი ნარკოტიკური თრობის ქვეშ, იმ ნარკოტიკისა რომელიც მისი გაუბედურებული და დასისხლიანებული სხეული გამოყოფდა. წერის პროცესშიც რაღაც მსგავსს აქვს ადგილი. არის როდესაც წერ არის როცა გსიამოვნებს და არის ის რაღაც არასასიამოვნოც. მაგრამ ის ამავე დროს, ავტომატურად ხდება სასიამოვნო.
- ბოლო და, როგორც იტყვიან, ბანალური კითხვა უნდა დაგისვათ - რაზე მუშაობთ ახლა? შეიძლება შეიცვალოს თქვენი ნაწარმოებების სტილი, მოცულობა, თემატიკა? რას უნდა ველოდოთ ახალს ზურაბ ლეჟავასგან?
- ყველაფერი რაც იქმნება, აღებულია ცხოვრებიდან, და აღარაფერი არ არის ახალი. თუკი ვიღაცას ჰგონია, რომ რაღაც ახლა სწორედ მას მოუვიდა თავში, ცდება. ყველაფერი ეს დიდი ხნის წინ უკვე იყო და დაიწერა. როგორც დისკი, რომელიც ტრიალებს და უბრუნდება საწყის თემას, ასევეა შემოქმედებაც. ყველაფერი ახალი არის ძველი და არაფერი არ არის ახალი. მხოლოდ მივიწყებულია და მას განახლება სჭირდება. თუკი ადამიანი მაინც იფიქრებს, რომ დამოუკიდებლად რაღაცას ქმნის, ის წყაროები რომ გამოაცალო, რომელზეც მიერთებულია, ის არხები, საიდანაც ეს შემოქმედება გამოდის, დაემსგავსება აი ამ დიქტაფონს, რომელსაც გამოვაცლით ელემენტებს. რაც შეეხება მოცულობას, არ მინდა რაღაც ზომებში მოვაქციო ჩემი ტექსტები. ან დავისახო ასეთი მიზანი, რომ უნდა დავწერო რომანი. მე ვწერ ტექსტებს და თუ საჭიროებას ითხოვს არის შედარებით დიდი ტექსტები. რომანის მოცულობის არცეღთი არა რის გარდა აერთისა “იყიდეთ ჩვენი სულები” რომელსაც დავარქვი რომანი-ბალადა, რომელიც თავისი მოცულობით დ ფორმით მაინც არ არის და არც არის საჭირო იყოს რომანი, მთავარია იყო კარგი და საინტერესო. ძნელი საწინასწარმეტყველებელია. რა მოხდება მაგრამ მაინც მგონია, რომ ერთ მიმართულებას და ერთ კონცეფციას დაემორჩილება ჩემი ნაწარმოებები და ჯერჯერობით გეზის შეცვლას არ ვგეგმავ.
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#15 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე-ლევან ტატიშვილი


გიორგი კილაძე: თქვენ ერთ-ერთ ცნობილ უნივერსიტეტში ,,რიტორიკას“ ასწავლით. ,,რიტორიკის“ წარმოთქმაზე მე პირადად ,,კაცია ადამიანი?!“ დასაწყისი მახსენდება, თქვენ? თუ შეიძლება გაგვიმარტეთ, რ არის ,,რიტორიკა“ , როგორია მისი გენეზისი, რა განსხვავებაა ამ ცნების პირველ და თანამედროვე გაგებას შორის?
ლევან ტატიშვილი: დიახ, შემახსენეთ, ,,რიტორიკაში სწერიაო, რომ ყველაფერი შესავალით უნდა დაიწყოსო კაცმაო..,“ თუმცა კლასიკური რეტორიკის თეორიის მიხედვით მთლად ასე არ არის და ზოგჯერ არც შესავალია სავალდებულო, ზოგჯერ კი მიზანშეწონილია სხვაგვარად და არა შესავალით დაწყება. აი მეც, კლასიკური რეტორიკის მიერ ამ ნებადართული თავისუფლებით ვისარგებლებ და შესავალის გარეშე დავიწყებ და პირდაპირ ვუპასუხებ შეკითხვას:
კლასუკური რეტორიკის თეორიამ, სულ მცირე, რეტორიკის ორი განმარტება მოგვცა. არისტოტელემ ,,რეტორიკის ხელოვნების~ პირველი წიგნის მეორე ნაწილში განამრტა: ,,რეტროიკა განვსაზღვროთ როგორც დარწმუნების საშუალებების მოძიების უნარი დაკავშირებით ნებისმიერ საგანთან~. ნიშანდობლივია, რომ რეტორიკა არა დარწმუნების საშუალებებია, არამედ, მხოლოდ ამგვარი საშუალებების მოძიების უნარია, რადგან ჩვენ ხელთ მხოლოდ ეს უნარია, ხოლო რამდენად შევძლებთ აუდიტორიის დარწმუნებას და რამდენად გამოგვადგება ეს საშუალებები, მხოლოდ ჩვენზე და რეტორიკაზე არ არის დამოკიდებული. აუდიტორიის დარწმუნება დამოკიდებულია აგრეთვე აუდიტორიაზეც. არისტოტელეს ასეთი მაგალითი მოჰყავს: როგორც მედიცინის შმეთხვევაში, როცა პაციენტი უნკურნებელია და მედიცინა მაინც არ აკლებს მზრუნველობას ამ უნკურნებელ პაციენტს, ზუსტად ასევე რეტორიკაც ეძებს იმ ხერხებს, რომლებმაც წესით უნდა დაარწმუნოს აუდიტორია, მაგრამ, თუ აუდიტორია ,,უნკურნებელი~ სენითაა შეპყრობილი, ცხადია, რეტორიც და რეტორიკაც უძლურია. სხვათა შორის ეს, მე პირადად მფიქრებინებს, რომ დღევენდელ ადამიანს პროპაგანდა უფრო წარმატებულად ,,ჩააგონებს~ ვიდრე რეტორიკა არწმუნებს.
თუმცა, ელინისტური ეპოქის ორატორებმა, სახელდობრ, ჰერმაგორასმა, ორატორის საქმიანობა შემოფარგელს საჯარო სფეროთი. რეტორიკი ამგვარი გაგების მიხედვით, ორატორის იმ საკითხებზე საუბრის უნარია, რომელიც საჯარო სფეროს განეკუთვნება და ადათებით და კანონებითაა განსაზღვურლი და მიზნად ისახავს აუდიტორიის დარწმუნებას რამდენდაც შესაძლებელია. ეს მნიშვნლოვანი დათქმა, რაც არსიტოტელეს ეხმაურება, კვლავ ხაზს უსვამს აუდიტორიის ფაქტორს.
მაგრამ მე მაინც მეჩვენბა, რომ არც არისოტელე და არც ელინსიტური ეპოქის რეტორების განმარება მხოლოდ რეპრეზენტატიულია, ვიდრე ამომწურავი. უფრო ზუსტად კი წარმოგვიდგენს კლასიკური რეტორიკის ერთ, თუმცა, ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვან ასეპქტს, მაგრამ ვერ ახასიათებს რეტორიკის არსს ამომწურავად, რადგან რეტორიკის დანიშნულება არც მხოლოდ კანონით და ადათებით განსაზღვული სფერო არ არის და არც მხოლოდ დარწმუნებაა ერთადერთი მიზანი. ახლა გადავალ მეორე შეკითხვაზე უნდა ისწავლოს თუ არა უნდა ისწავლოს თანამედროვე პოეტმა რეტორიკა და მერე კვლავ დავუბრუნდები პირველს, ანუ რა განსხვავებაა რეტორიკის თანამედროვე და ავთენტურ ანუ კლასიკურ გაგებებს შორის.

გიორგი კილაძე: და მაინც, თქვენი აზრით, რატომ უნდა ისწავლოს თანამედროვე პოეტმა `რიტორიკა“. საერთოდ რა კავშირის რიტორიკასა და ლიტერატურას შორის?
ლევან ტატიშვილი: პირველ რიგში, არ მგონია პოეტმა და ისიც თანამედროვემ რამე ,,უნდა“ ან ,,არ უნდა“ იცოდეს. რაც შეეხება კლასკურ პოეტიკას, ე.ი. თეორიას პოეზიაზე, იგი ცალსახად დაეფუძნა კლასიკურ რეტორიკას და განსაკუთრებით (მაგრამ არა მხოლოდ) რეტორიკის მესამე ნაწილს – სტილს. მე-19-ე საუკუნის რომანტიზმამდე, რეტორიკა და პოეტიკა ექვივალნეტური ცნებები იყო, უფრო ზუსტად კი პოეტიკა კლასიკური რეტორიკის ნაწილად აღიქმებოდა. თუმცა ამანაც არ უნდა შეგვიყვანოს უზუსტბაში და გვაფიქრებინოს, რომ პოეტიკის დაყვანაა შესაძლებელი რტორიკის ნაწილამდე: კლასიკური სულისკვეთების გამზიარებელ პოეტს, გარდა რეტორიკისა, აუცილებლად უნდა სცოდნონდა მითოგრაფია და კლასიკური სიძველეები და ამასთან, მუსებიც მისდამი კეთილგანწყობილნი უნდა ყოიფლყვნენ. ჩვენ იმას, რასაც კლასიკური ტრადიცია მუსების ჰელიკონიდან პოეტთან ხლებად აღიქვამდა, ,,შთაგონებას“ ვუწოდებთ. სინამდვილეში ფუნდამენტური განსხვავებაა ჩვენ ,,შთაგონებასა“ და მუსების კეთილგანწყობას შორის. ჩვენ წარმოდგენაში, ,,შთაგონება“ სხვა არაფერია, თუ არა შემოქმედში წარმოშობილი ,,შემოქმედებითი პროცესი“ რომელსაც არც არავითარი წყარო არ გააჩნია თავად შემოქმედის გარდა და ვერც ვეაფერი ვერ ზღუდავს ან არ უნდა ზღუდავდეს. ეს იდეა რომანტიზმის, ეგრეთ წოდებულ ,,რომანტიკულ ირონიას“ უკავშირდება, რომლის ავტორებიც ძმები შლეგელებია. აი კლასიკურ ტრადიციაში კი, პოეტი და შემოქმედი მხოლოდ შუამავალია, შეიძლება ითქვას თუთიყუშიც კი და მხოლოდ იმას იმეორებს, რასაც მუსები ჩააგონებენ, აი როგორც ეს ,,ილიადას“ მეორე ქებაშია:

მიმღერეთ ახლა, ო, მუზებო, ოლიმპოს მკვიდრნო, -
თქვენ ღმერთები ხართ, შეგიძლიათ ჭვრეტა ყოველის,
ჩვენ კი, უმეცართ, მხოლოდ გავარდნილი ხმა გვესმის…

უფრო ცხადად ამის ჩვენება, ალბათ ელიოტისეული ელიზაბეტის დროინელ ,,ორატორულ“ პოეზიას და თანამედროვე ,,სასაუბრო“ პოეზიას შორის დაპირისიპირების საფუძველზე შესაძლებელი.
გიორგი კილაძე: იქნებ დააზუსტოთ მაინც რა არის პოეტი კლასიკურ ტრადიციაში?
ლევან ტატიშვილი: პოეტი კლასკურ ტრადიციაში მხოლოდ მუზების შუამავალია, იარაღია ერთი მხრივ და მეორე მხრივ – რეტორიკის საშუალებების ოსტატია. ამის გარდა იგი მითოგრაფიული ტრადიციის და საზოგადოდ, სიძველეების მცოდნეცაა. სხვათა შორის, classicus ანუ კალსიკური სწორედ სიძველის კარგ მცოდნეზე მიუთითებს. თანამედროვე პოეტს, არა მგონია მოეწონოს ამგვარი როლი. თუ სწორად მესმის, მის წარმოდგენაში იგია თავადაა მუსაც, თავადაა ნორმების და წესების ,,კანომდებელიც“ და ყოველივეს თესაურუსიც და, ამდენად, კლასიკური სიძველეები ან წესები არაფერში არ სჭირდება. დღეს ერთგვარ მოდადაც კი იქცა ამ ,,ზედმეტი ბარგისგან“ თავისუფლებით ტრაბახი. აქაო და მეტრიკა რაში მაინტერესებსო? ან ნოტების ან ელემენტარული მუსიკის თეორიის ცოდნა არაფერში მჭრიდებაო ბრძნაბეს ვინმე პოპულარული ვარკვლავი რომელსაც ჯერ კიდევ ჩემ ყმაწვილობაში მუსიკალურ ოთხწლედშიც კი არ მიიღებდნენ, მაგრამ დღეს რაღაც ჯადოქრობით ლამის ,,პირველ მოცარტადაა“ (ანუ ნამდვილ მოცარტზე უფრო მოცარტად) აღიარებული, ან თაბაშირის ბიუსტის აკადემიური ნახატზე მხოლოდ უნიჭოები თუ იწვალებენ თავსო და ამაოდ კარგავენ დროსო, ბრძანებს ვინმე ექსკრემენტებით თხუპვნით სახელგანთქმული მხატვარი. ამგვარი ,,გენიოსების“ წინაშე რეტორიკაც, კლასიკური სიძველეებიც და თავად მუსებიც კი ფერმკრთალდებიან და შეძრჭუნებულები ფრთხიან.
არის მეორე მომენტიც. საქმე ისაა, რომ კლასიკურ ტრადიციაში კერძო და საჯარო სფეროები მკვეთრადაა გამიჯნული. კერძო სფერო, რომელიც მხოლოდ პირად ინტერესს, გამრავლებას და ბიოლოგიურ-ვეგატატიურ (ცხოველურ-მცენრაეულ) არსებობას ეთმობა არავითარი ღირებულება არ გააჩნია. იგი მხოლოდ უაცილებელია, მაგრამ არც მშვენიერი, არც ღირსეული და არც მნიშვნელოვანია. მართლაც, ყველაზე აუცილებელი ადამინისთვის სუნთქვაა, მაგრამ რომ გვეთქვა – ყველაზე მნიშვნელოვანი ადამინის სიცოცხლეში სუნთქვააო და მთელი ძალისხმევა ამას და სხვას არაფერს არ უნდა მოვახამაროთო, გამოგვივოდა სრული სისულელე. კერძოს უპირსპირდება საჯარო განზომილება, რომელიც წესით და რიგით, კერძო ინტერესიდან და ცხოველურ-მცენრაული ზრუნივიდან დამუკიდებელი, თავისუფალი სფეროა, სადაც ადმიანმა შეიძლება გამოავლინოს თავისი ღირსებები, მაგალითად სამართლიანობა ან სიმამაცე, და ამით ეზიაროს რჩეულთა რიგებს, ანუ გაემიჯნოს ჩვეულებრივ მოკვდავს, რომელსაც ჭამა-სმის, კომფორტის და გამრავლების მეტი არაფერი არ ანაღვლებს (უკვდავებასაც მივათვლიდი). აი კლასიკური წარმოდგენებითაც, ის ვინც მხოლოდ სარჩოს შოვნით, შთამომვლობით და ოჯახითაა დაკავებული და საერთოდ არ აინტერებს საჯარო მოღვაწეობა იდიოტია. ბერძნულად ,,იდიოტეს“ სხვას არაფერს ნიშნავს, თუ არა კერძო პირს და ასეთი, მხოლოდ პირადულით დაინტერესებული, ადამინის ცხვორება იდიოტურია.

გიორგი კილაძე: იქნებ დააზუსტოს, მაინც რა აზრი აქვს ამ დაყოფას?
ლევან ტატიშვილი: ამ დაყოფას ის აზრი აქვს, რომ რეტორიკაც და პოეზიაც, განსაკუთრებით კი ეპიკური, კლასკურ ტრადიციაში მხოლოდ ამგვარი, საჯარო სფეროს არსებობის პირობებშია შესაძლებელი. მართალაც, კერძო ადამიანის ანუ იდიოტის განცდები, მისწრაფებები და ჭმუნვა არავის არ აინტრესებს და კაცმა რომ თქვას, რომც აინტერესებდეს კიდეც ვინმეს, ამისთვის ლექსების თხზვა, რომანების წერა და პიესების გათამაშება სრულიად უსაზრისოა: ეს ჭმუნვები და განცდები ხომ სინამდვილეშიც და ყოველდღიურ ყოფაშიც მრავლადაა, ლამის ყოველ ნაბიჯზე და თანაც, მთელი თავისი ნამდვილობის ,,უზადობით“ სცენისგან განასხვავებით, სადაც თამაშდება ვიღაც ბოგანოს მხოლოდ რაღაც უბადრუკი სუროგატი. რეტორიკაც ასევეა: იგი პრინციპულად მხოლოდ საჯარო სფეროსთვისაა, რათა ააღელვოს, მომართოს და აღზარდოს საგმირო საქმეებისთვის და არა როგორც დღეს ბევრს ჰგონია, თითქოს PR-ის არქაული ვერსია იყოს, რომლის შემწეობითაც რომელიმე კანდიდატი პარლამენტისკენ ბილიკს დამშეულ და ხარბ ბრბოს გაცურებით იკვალავს. ბრბოს გასაცურებლად დიდი დახელოვნება სულაც არ არის საჭირო: ბრბოს თითოეულ წევრს ხომ არაფერი არ იანტერებს დედამიწის ზურგზე, გარდა იმისა, რომ რაც შეიძლება მეტი სარჩო მიიტანოს შინ, ნაშიერები გამოკვებოს და საღამოთი ტელევიზორთან მუცელი მუხლებზე დაასვენოს. ტელივიზორთან მუხლებზემუცელდასვენებულ ამომრჩეველის მოსყიდვა ძალინა იოლია ისედაც გაღორებული მადის კიდევ უფრო გახარბებით სრულიად აბსურდული და უაზრო დაპირებებით.
რეტორიკას და საქმეთა საგმიროს არაფერი საერთო არა აქვს არც დასაქმებასთან, არც სარჩოსთან, მოკლედ მუხლებზემუცელდასვენებულ ობივატელთან. პირიქით, მისგან და მისი ტელევიზორისგან წარმოუდგნელად შორს დგანან და სწორედ ეს ორი რამ გამოარჩევს ეპიკურ გმირს მუხლებზემუცელდასვენებული ობივატელისგან. აი ,,ილიადას” მეცხრე ქებაში, როცა აქილევსს ელჩობა ეწვევა შემოსარიგებლად, აქილევსის აღმზრდელი ფოენიქსი ასეთ რამეს ეუბენბა თავის სახელოვან აღზრდილს:

მწვრთნელად გამოგყევ, რომ საბჭოზე გებრწყინა მუდამ
მჭევრმეტყველებით, მოქმედებით _ ყოველ საქმეში.

ციტირებული ნაყვეტიდან საინტერესოა მეორე სტრიქონი. ბერძნულად ეს სტრიქონი ასე გამოიყურება:

μύθων τε ητρ μεναι πρηκτρά τε ργων.

სიტყვა-სტყვით რომ გადმოვაქართულად, ეს სტრიქონი ნიშანვს:

[რომ შენ იყო] სიტყვების/ამაბების რეტორი [მჭევრი] და [დიად] საქმეთა ჩამდენი

საინტერესოა, რომ ეს სტრიქონი პროსოდიულად შუაზე იყოფა და ერთი ნახევარი რეტორობას მეორე კი – გმირობას ეთმობა. ანუ ფოენიქს თავის ყველაზე დიდ ღვაწლად მიიჩნია ის, რომ აქილევსს სიტყვა და საქმე შეასწავლა. სიტყვა და საქმე ერთმანეთის გარეშე არაფერია და ეპიკური გმირისთვის ორივე ინტეგრალურია. ანუ რეტორობა გმირობის გარეშე არაფერია ისევე, როგორც გმირობა რეტორობის გარეშე მხოლოდ გონებაჩლუნგი ჯარისკაცის ხვედრია. ეპიკური გმირი სწორედ ისაა, ვისაც საქმე საგმირო და სიტყვა ერთად შესწევს. სხვათა შორის იქვე, მეცხრე ქებაშივე ცოტა ადრე, აქილევსის სიტყვებითვე, როცა იგი არჩევანის წინაშე დადგა ან მშვიდად ეცხვორა სიბერემდე მამულში იდიოტური ცხოვრებით ან ტროაში სიცოცხლე დაეთმო უკვდავი სახელისთვის, მან ეს უკნასკნელი არჩია. ხოლო უკვდავი სახელი კი, სხვა არაფერია თუ არა, აქილევსის ის საგმირო საქმენი, რომლესაც პოეტები მარად და მარად იმღერებდნენ ეპოსში. ანუ, ეპოსიც პოეზიის, ანუ საგმირო ამბის და საგმირო საქმის ქორწინებაა.

გიორგი კილაძე: ჩვენ დროში რაღა ხდება?
ლევან ტატიშვილი: ჩვენ დროში კი, როცა აღარც საგმირო საქმეებია მოდაში და საჯარო სფეროც კერძო და მერკანტილურმა ინტერესებმა ჩაანაცვლეს, არა მარტო ეპოსი და პოეზია საკუთრივი გაგებით მოკვდა არამედ რეტორიკაც PR-ის უღიმღამო აჩრდილმა განდევნა. ამას კი ისევ ეპიკური სიკდილი აჯობებდა. უცანურია, მაგრამ დღეს ქართველი ინტელექტუალებიც კი სრული სერიოზულობით და ღრმად ჩაფიქრებული გამომეტყველებით გვარწმუნებენ, რომ თითქოს ადამიანის სიცოცხლეზე მაღალი ღირებულება არაფერი არ იყოს. ვინმე ამერიკელი ან ევროპელი მემარცხენე ყაიდის ინტელექტუალი რომ ფიქრობდეს ასე უბადრუკად, სულაც არ გავიკვირვებდი. მაგრამ ამ სრულიად ბანალურ და ბრტყელ ,,მაქსიმას“, რომელიც მხოლოდ დამფრთხალ ,,ფართუკიან“ დიასახლისს თუ აღაფრთოვანებს, რომელსაც უკლებლივ ყველაფრის ეშინია, როცა ქართველი ინტელექტული მორალური კატეგროიული იმპერატივად აყალიებეს, ნამდვილად ვერაფერი ვერ გამიგია. დავიჯერო, სავალდებულო სასკოლო კურსიდან ,,ვეფხის ტყაოსნის“ ორიოდე სტრიქონიც დაავიწყდათ სულ რაღაც თხუტმედიოდე წელიწადში:

სჯობს სახელისა მოხვეჭა ყოველსა მოსახვეჭელსა!
ან
მე იგი ვარ, ვინ სოფელსა არ ამოვჰკრეფ კიტრად ბერად

აღარფერს ვამბობ ,,სჯობს სიცოცხლესა ნაზრახსა…”

მე მაინც არ მინდა ცუდად ვიფიქრო ქართველ ინტელექტუალებზე. ადამიანებია, ადამიანი კი მიდრეკილიაო შეცდომისკენო. ალბათ PR-ს განუზომლად ძლიერი საშულებები აქვს ადამიანზე მანიპულერიბისთვის და შეცდენისთვის, მით უმეტეს რომ ადამიანი თავადაც, ძალდატანების გარეშეც ხშირად ცდება. რეტორიკა და რუსთაველი კი სრულიად უძლურია ამ ყოვლისშემძლე საშუალებების წინაშე, თვით ინტელექტუალების შემთხვევაშიც კი, რომ აღარაფერი ვთქვათ უბრალო მოკვდავებზე. მოდური სახელწოდებებით და ,,სათაყავნო” და ,,საკრალური” ფორმულებით გაბრუებაც და ტერორიზებაც ხომ ძალიან იოლია და ამას არც რეტორიკა და არც რუსთაველი არ სჭირდება. ერთიც და მეორეც სრულიად უძლურია ისეთი მაგიური სიტყვების წინაშე, როგორიცაა ,,დემოკრატია”, ,,ადამიანის უფლებები”, ,,დასავლური ღირებულებები”, ,,ცივილური”, ,,ლიბერალური”, ,,ევროპული“, ,,ამერიკული“ და მისთანა ჯადოსნური შელოცვები და როგორც კი რაიმე ან ვინმე ამ ბუნდოვანი შინაარსის, თუმცა ყოვლისშემძლე შელოცვებს, სრულ მორჩილებას არ უცხადებს, უმალ ეშმაკეულ და კანიბალურ ამბოხად და შეთქმულებად შეირაცხება (ვშიშობ, რომ მეც კანიბალიზმი არ დამბრალდეს).
საბოლოოდ შევაჯამებდი: დღევანდელობას რეტორიკაზე არა თუ რამე წარმოდგენა, არამედ არავითარი წარმოდგენა არა აქვს და არც შეიძლება რომ ჰქონდეს და დღეს, ,,თანამედროვედ” წოდებულ პოეტს არა რეტორიკა, არამედ უფრო ფსიქოანალიზი სჭრიდება თავისი ჭმუნვების ვითომ-პოეტურ ,,აღსარებაში” გასაცხადებლად, რათა უბადრუკი არსეობობის წიაღში შობილი კაეშანი ოდნავ მაინც შეიმსუბუქოს. მოკლედ, როგორც ვატყობ, პოეზია დღეს რაღაცგვარ თერაპიაში, ხოლო რეტორიკა PR-ში ერევათ.
ამიტომ, ჩემი აზრით, თანამედროვე პოეტებმა არც უნდა ისწავლონ და არც არაფერი არ ესაქმებათ კლასიკურ რეტორიკასთან და თუ მაინც გაბედავენ და ისწავლიან, გაითავისებენ და გამოიყენებენ და თანაც მუზების ჩურჩულსაც მიაყურადებენ, მაშინ თანამედროვე პოეტები კი არა, არამედ უბრალოდ, პოეტებად დაიბადებიან ხელახლა.

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, უბრალოდ პოეტად დაიბადებულ, თანამედროვე პოეტს(/პოეტებს) თუ იცნობთ?.

ლევან ტატიშვილი: რომც ვიცნობდე ვინმე ნამდვილ პოეტს, არ გავახმაურებდი და დიდი სურვილიც რომ მქონოდა, ერთი ნამდვილი პოეტი მაინც აღმომეჩინა ჩვენ დროში და მთელი ქვეყნის გასაგონად მეყვირა, არა მგონია ამის საფუძველი მოეცა დღევანდელობას. თანაც, მე ხომ არც განათლებით, არც მოწოდებით და პროფესიითაც კი არა ვარ ფილოლოგი. მხოლოდ თავს ვდებ კლასიკურ ფილოლოგობაზე და ისიც მხოლოდ როგორც თვითნასწავლი. მოკლედ, ეს ჩემი სფერო არ არის, როგორც მოგახსნეთ, წარმოდგენაც კი არა მაქვს დღეს ,,პოეტი” ან ,,პოეზია” ობიექტურად რას ან ვის ნიშნავს და მხოლოდ იმას გიყვებით, თუ რა მგონია რა არის და ვინ არის თანამედროვე პოეზია და პოეტი, რაც, ვუშვებ, რომ მხოლოდ ჩემი მცდარი წარმოდგენა იყო და მეტი არაფერი, რადგან კლასიკური რეტორისკისგან განსხვავებით, როგორც მოგახსენეთ, თანამედროვე პოეზია და პოეტები, არც ჩემი უშუალოდ შესწავლის საგანია და არც ინტერესის და კვლავ, მხოლოდ მგონია, რომ ის საცოდაობა, ,,პოეზია” რომ ქვია რატომღაც, დღევანდელი ინტელექტუალების კეკლუცობაა სარკეში და სხვა არაფერი. მე არც ინტელექტუალდ მივიჩნევ თავს და მით უმეტეს, როგორც ატყობთ, სარკეც არ უნდა მიყვარდეს მაინცდაიამანც, თუ ზედმეტმა წონამ ძალიან არ შემაწუხა.
ჩემი, როგორც გარეშეს და უცხოს, ანუ არაპოეტის და არაინტელექტუალის დაკვირვებით, დღევანდელი, ეგრეთ წოდებული ,,პოეზია“ წააგავს კეკლუცობას უჩვეულოთი და სიახლით, ანუ ეგზოტიკით და გინესების რეკორდებით. ცხადია, პოლიტიკურად აქტუალურ თემაზე შეთხზულ ქმნილებებს, მაგალითად, თეთრი მამაკაცის სექსისზმის და მაჩიზმის გამაქილიკებელ, ან ქალის, როგორც ბიოლოგიური არსების არაბიოლოგიურ ლამის ღვთაებრივ აღმატებულობაზე, ან ყველა ჯურის რასისტის დამგმობ ოპუსებზე აღარაფერს მოგახსენებთ, რადგან ამ ბოდვებზე ირონიულადაც კი საუბარი შეუძლებელია უზომო იუმორის გრძნობის შემთხვევაშიც კი. რამდენიმე ინგლესურენოვან პოეტურ საიტზე ვიყვი გაწევრიენბული და ოცამდე ლექსიც გამომიქვეყნეს ამერიკაში სხვადასხვა კრებულში და საკმაოდ კარგად ვიცნობ ამგვარ პოლიტიკურად და ცივილურად პროგრესული პოეზიას, რომელიც უნიჭობით არაფრით არ ჩამოუვარდება თუ არ აღემატება უძრაობის ოქროს ხანაში მცირე მიწისადმი მიძღნილ ციკლს. თუმცა ვერ ვიტყოდი, რომ ეგზოტიკით ან ,,გინესების რეკორდებით“ აღრთოვანება მაინცდამიანც შორს დგას, ყოველ შემთხვევაში მხატვრული ღირებულებებით. მაგალითად, თეთრ ვაჟთა მგმობელ ან ერთსქესიანი გამიჯნურების სახოტბო ქმნილებებისგან.
ამიტომ აღფრთოვანებას ნამდივილად ვერ იწვევს ჩემში თანამედროვე ,,ეგზოტიკა” და ელიტური მოდა და ამიტომ ვერც ვერაფერს ვერ მოგახსნებთ, როგორც ხედავთ, სისულელეების გარდა. დღევანდელ ინტელექტუალად რომ შედგე, თავისებური ნიჭიც კი უნდა დაგანათლოს ზეცამ; მხოლოდ მონდომება არ კმარა. განა ადვილია, პოეზია გააიგივო ეგზოტიკასთან ან, გნებავთ, ნოვატორობასთან, გეგონებათ, ,,ეგზოტიკა”, ან ,,გინესის რეკორიდების წიგნი” და ,,პოეზია” სინონიმები იყვნენ. მე მიჩვეული ვარ არა მხოლოდ დანაწევრებულ მეტყველებას, არამედ დანაწევრებულად ფიქრსაც და შეძლებისდაგვარად ვციდლობ გავმიჯნო და გავარჩიო ერთმანეთისგან, მაგალითად, პოეზია, გინესის რეკორდების წიგნი ან ეგზოტიკა და არა ავურიო ერთმანეთში. იცით, ანტიკური ეპოქის ფილოსოფოსებს მკაფიო წარმოდგენა გააჩნდათ მონაზე. მონისთვის ბევრი რამ არის ნიშნეული, რაც თავისუფალს არ ახასიათებს პრინციპულად. მაგალითად, მონა ყველაფერში ეძებს გამორჩენას, აგრეთვე, თავისუფალისგან განსხვავებით, როგორც სენეკამ თქვა, ვერ ელევა სიცოცხლეს (ამას ,,ფილოფსიქია” ერქვა, რაც სიცოცხლის ზედმეტად მოყვარეობას, მასზე მიბუმოლობას, სიცოცხლეზე სიმხდალით გამოწვეულ მზრუნველობას ნიშანვდა) და არის კიდევ ერთი არსებითი თვისება, რითაც მონა განირჩევა თავისუფალისგან, სახელდობრ, მას არ აქვს გარჩევის უნარი, ანუ ერევა ერთმენათში სხვადსხვა, ობიეტურად და ფუნდამენტურად ერთმანეთისგან განსხვავებული რამეები და, შესაბამისად, უჭირს ერთმანეთისგან გარჩევა. აი მეც არ მსურს ერთმანეთში ამერიოს ,,სიახლეები”, ,,გინესის რეკორდების წიგნი”, ,,ეგზოტიკა” და ,,პოეზია” მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს მოდური კეკლუცობაა და ვამჯობინებ ისევ ვერგილიუსის ,,აენეიდოს” მეოთხე წიგნის დაზეპირებას მოვახმარო ძალისხმევა და ვეგილიუსთან ერთად თუნდაც სისულელე გავიზიარო, ვიდრე დღევანდელ მოკეკლუცე ინტელქტულებთან ერთად სიბრძნის მწვერვალებს ვეზიარო.

გიორგი კილაძე: და მაინც, შეუძლებელია თანამედროვე ერთ ქართველ პოეტს არ იცნობდეთ…

ლევან ტატიშვილი: აკი მოგახსენეთ, რომ მაინცდამაინც არ ვიწუხებ-თქო თავს არც თანამედროვე და არც თანამედროვე ქართული პოეზიით. თუმცა, ფავორიტები მეც მყავს, მაგრამ ეს მხოლოდ ჩემი პირადი პრეფერენციაა და მეტი არაფერი. მაგალითად, ძალიან ვხალისობ გიორგი კეკილიძის შემოქმედებით, განსაკუთრებით მეტონიმიური სიმდიდრით და მსუბუქი ირონიით. აი ახლაც მახსოვს ზეპირად მისი ერთი-ერთი ლექსი:

ფერდამა მინდვრებმა გამიტყუეს
და მომდგარი ცრემლი ჩავიბრუნე
თვალს დავალევინე წყალი.

თუმცა, აქაც, მგონია, უფრო გონებამიხვილობით ვხალისობ ვიდრე საკუთრივ პოეზიით, ყოველ შემთხვევაში, ,,პოეზიით” იმ გაგებით, როგორც ძველებს ესმოდათ.
მაგრამ, კვლავ გავიმეორებ, თანამედროვე ან, გნებავთ, ქართული პოეზია ჩემი სფერო არ არის, მაინცდამაინც არც მაინტერესებს და ბევრი არც არაფერი გამეგება. პირიქით, მე უფრო სხვას მოვუსმენდი იმაზე რაც არ გამეგება, ვიდრე თავად ვისაუბრებდი. ეგება და რამე ისეთი გამეგო, რაც ვერ გამიგია. ჩემი მკვახე შთაბეჭდილება კი საზოგადოდ, თანამედროვე პოეზიაზე უკვე მოგახსნეთ, რაც სხვათა შორის, არის კიდეც იმის მიზეზი, რომ აღფრთოვანებული არა ვარ თანამედროვე პოეტებით.

გიორგი კილაძე: ბატონო ლევან, დამეთანხმებით ვერგილიუსს, ჰორატიუსს, ოვიდიუსს და ა.შ. ბევრი ვერ წაიკითხავს, მოდით თარგმანებზე გვესაუბრეთ, როგორ თარგმნიდნენ (ხარისხს ვგულისხმობ), როგორ თრგმნიან და რას ელოდებით ამ მხრივ მომავალში.
ლევან ტატიშვილი: კლასიკური ენებიდან თარგმნას, გარკვეული თვალსაზრისით, დიდ მნიშვნელობას სულაც არ მივანიჭებდი. უფრო ზუსტად, ამგვარ მთარგმნელობას შევაფასებდი როგორც ,,უმეცრების სენის“ მეტ–ნაკლებად წარმატებულ მკურნალობად თუ უფრო ზუსტად – მხოლოდ მზრუნველობად. ,,მკურანლობის“ ერთადერთ ქმედით საშუალებად კი მხოლოდ კალსიკური ენების კარგად შესწავლას მივიჩნევდი და ორიგინალის უშუალოდ გაცნობას. ცხადია, თარგმანებით მეც ვსარგებლობ, რადგან მეც ,,დასნეულებული“ რაკი ლიბერალურ–ეგალიტარულ–დემოკრატიულ რეფორმებამდელი კლასიკურ გიმნაზიაში არ მისწავლია და მხოლოდ ჩემით ნასწავლი ლათინური და ბერძნული სულაც არ მაძლევს არც უფელბას და არც საშუალებას, რომ თავი დიდ ლათინისტად ან გრეცისტად გამოვაცხადო და libro aperto ვიკითხო ძველი ავტორები. მეც, როგორც illiteratus, თარგმასნები მჭირდება როგორც ,,თვითმკურანლობის“ შემავსებელი ,,მზრუნველობა“. ცხადია, საუკუნე ნახევრით ადრე რომ დავბადებულიყავი, კლასიკურ გიმნაზიაში მესწავლა და არ მეზარმაცა, არც მკურნალობა ლათინურის და ბერძნულის თვითსწავლით და არც მზრუნველობა თარგმანების სახით არ დამჭირდებოდა.
ეს ერთი მხარეა. მაგრამ სრულიად გაუგებარია ჩემთვის, თარგმანებისთვის ესოდენ დიდი მნიშვნელობის მინჭება. ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ თარგმანი გაცილებით უფრო ფასობს ვიდრე თავად დედანი. თანაც, არგუმენტი ,,გენიალური“: აღფრთოვანებულნი გვარწმუნებენ, აქაო და ფართო მკითხველი გაეცნობაო ამა და ამ ნაწარომებსო და ამასო რა სჯობსო?! ხოლო ფართო მკითველმა რომ არა თუ არა იცის, არამედ რომ არც უნდა იცოდეს არც ლათინური და არც ბერძნული, თავსითავად იგულისხმება. მართლაც, მკვდარე ენებზე დროსა და ენერგიას რატომ უნდა ხარჯავდნენ ფართო მასები, როცა გაცილებით ნაკლებ დროში კომპიუტერის და ინგლისურის სწავლაა შესაძლებელი, ხოლო სიბრძნე და უცდომელობა ლათინურის და ბერძნულის გარეშეც უხვად დაანათლა ხალხს ზეცამ, განსაკუთრებით კი ინგლისურის, კომპიუტერის და ტელევიზპრიდან ცივილური თუ ადამიანის უფლებებით ,,განათების“ შემდეგ. ამიტომ, მადლობელიც კი უნდა ვიყოთ და აღფრთოვანდეთ კიდეც, თუ ეს დასაქმებული ფართო მასები დროს გამონახავენ და კეთილს ნებას გამოიჩენენ და პინდარეს ორიოდე ოდას დიდ პარივს დასდებენ და წაიკითხონ თარგმანში ძილის წინ, რომელნიც, ცხადია, ჩაძინებამდევე დაავიწყდებათ. ამიტომ, ამ ფართო მასებს და დემოკრატიას რომ არ ვაგრძნობინოთ, რომ არაფერი არ ესაქმებათ ჰომეროსთან და ვერგილიუსთან და მათი ადგილი დილით ოფისში ხოლო საღამოთი კი – ტელევიზორის წინ სავარძელშია, ან ყელაზე საუკუეთესო შემთხვევაში – პაბლო ნერუდასთან, ამიტომ ვმლიქვნელობთ, ქვევძრომობთ და ფეხქვეშ ვეგებით ბრბოს და დემოკრატიას და სრულიად უაზრო ხარკსაც კი ვუხდით თარგმანებით. მე კი მგონია, უფრო სწორიც და სამართლიანიც იქნებოდა, თუ თარგმნის ენერგიას და ხარჯებს მოვახმარდით კლასიკური განათლების აღორძინებას და კლასიკურ გიმნაზიებს და ფართო მასებს თავს დავანებებდით და დავაყენებდით თავიანთ ოფისებსა და
სავარძლებში. არც იმაზე მეტი უნდა მოვთხოვთ ფართო მასებს, რაც მათი ბუნების თანაზომვადია და არც უფრო ,,ნათელ შუქში“ უნდა წარმოვიდგინოთ, თორემ ერთი მხრივ ორივე სასაცილო მდგომარეობაში ჩავცვივდებით და ორივე მხოლოდ შეურაცხოფას დავიმსახურებთ.

მაგრამ მთლად ისეც არ უნდა გავიგოთ, რომ თარგმანი საერთოდ არ არის საჭირო და სრულიად უსარგებლო ან უკეთეს შემთხვევაში, მხოლოდ დროის უკუღმართობით, უმეცარებით დასნეულებულებზე მზრუნველობის საშუალებაა. არა, თარგმანსაც აქვს გარკვეული მნიშვნელობა, მაგრამ არა იმიტომ, რომ ფართო მასები წაიკითხავენ. საქმე ისაა, რომ თარგმანი ყველაზე მეტს თავად მთარგმნელს აძლევს და თარგმანი განუზომლად ბევრის მომცემია უამრავი თვალსაზრისით, როგორც ენის დახვეწის, ისე ტექსტის კრიტიკულად წაკითვის და სიღრმისეულად გაგების თვალსაზრისითაც. ამიტომ, მეც სულ ვთარგმნი რაღაცას.
აგრეთვე, იმის გათვალსიწინებითაც, რომ დღეს კლასიკური განათლება მკვდარია, თარგმანსაც გარკვეული მნიშნვნელობა აქვს ჩმენაირი პოექზიის მოყვარული illiterati–სთვისაც.

მაგრამ, თარგმანები განუზომლად დიდ სარგებელს მოუტანდა და გაამდიდრებდა თავად ქართული პოეზიას , კლასიკური განათლება მკვდარი რომ არ იყოს. კლასიკური განათლების, სიძველეების და კლასიკური კონტექსტის ცოდნის გარეშე, ეს თარგმანებიც ისევე მკვდარია როგორც კლასიკური ენები და არავითარი მნიშნველობა არა აქვს ქართული ან თანამედროვე პოეზიისთვის. საქმე ისაა, რომ არასწორად მიაჩნიათ, რომ თითქოს ამა თუ იმ ენის თავისთავადი ენობრივი შესაძლებლობები საკმარისია ყველაფრის გამოსახატავად ამ შესაძლებლობის ფარგლებში. არა, მხოლოდ აბსტრაქტული და თეორიული შესაძლებლობა არაფერს არ ნიშნავს. ამ აბსტრაქტულ შესაძლებლობაზე გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია ენობრივი გამოცდილება და ტრადიცია (სწორედ ენობრივი გამოცდილების და ტრადიციის გათვალისწინებითაა ლათინური და ბერძნული სიტყვიერება შეუდარებელი და ერთადერთი პარაგონი). უფრო გასაგები რომ გახდეს რაზე ვსაუბრობ, მოვიყვან მაგალითს. მოვიყვანოთ ერთი სტრიქონი ვერგილიუსის ,,აენეიდოს“–იდან:

Umentemque aurora polo dimuverat umbram.

ენობრივი თვალსაზრისით არაფერი დიდი სიძნელე არ არის ქართულად რომ ვთარგმნოთ ეს სტრიქონი და სიტყვა–სიტყვით გამოვა:

ნესტიც ავრორამ მოაცილა ზეცას და ჩრდილიც.

მაგრამ verbatim თარგმანი გამოვიდა სრული ბოდვა.

ახლა ჩავატაროთ მცირე ექსპერიმენტი: შევცვალოთ სტრიქონი ისე, რომ აზრი ზუსტად იგივე დარჩეს, მგრამ გახდეს უფრო გასაგები. ერთ–ერთი ვარიანტი იქნებოდა:

განთიადის ქალღმერთმა ნესტისგან და ჩრდილისგან გაანთავისუფლა ცა.

ეს ვარიანტი წინას სჯობს, მაგრამ მაინც ბოდვაა. მოდით კვლავ ,,გადმოვაქართულოთ“:

განთიადმა გაფანტა ნესტი და სიბნელე და გამოჩნდა ცა.

ამას უკვე არა უშავს რა. მაგრამ მოდით კიდევ უფრო გასაგებად გადავაკეთოთ, ოღონდ ისე, რომ აზრი არ შეიცვალოს:

განთიადმა გაფანტა ნესტი და სიბნელე და გაანათა ცა.

ან კიდევ უფრო ზუსტად:

განთიადმა გაანათა ცა, ნესტიც აორთქლდა და სიბნელეც გაქრა.

ეს უკვე გასაგებია და ქართული პოეზიის სრულიად ორგანული მეტაფორაა. თუ ქართველი მკითველისთვის გვსურს თარგმნა, ალბათ, გაცილებით ამჯობინებს ბოლო ვარიანტით ვთარგმნოთ ეს სტრიქონი ვიდრე verbatim, ანუ

განთიადმა გაანათა ცა, ნესტიც აორთქლდა და სიბნელეც გაქრა.

ვიდრე

ნესტიც ავრორამ მოაცილა ზეცას და ჩრდილიც.

მაგრამ, საქმე ისაა, რომ უფრო მისაღები ვარიანტი ვერანაირად ვერ ამდიდრებს და ვერ ზრდის ქართული პოეტური ენის სფეროს და ფარგლებს, ხოლო verbatim თარგმანი სრულიად გაუგებარია და არაშესატყვისია ქართული პოეტური ენობრივი გამოცდილებისთვის (თუმცა სრულიად ,,თანაზომვადია“ ენობრივი შესაძლებლობებისადმი). იმისთვის, რომ ამ ვარიანტმა გაამდიდროს ენობრივი სფერო და გაზარდოს მისი საზღვრები, არც ქართულის კარგი ცოდნა, არც ქართული პოეტრუი ენობრივი გამოცდილება და არც თავად განყენებულად ენობრივი შესაძლებლობებია საკმარისი. საჭიროა ლათინურის ცოდნაც და ლათინური პოეზიასა და რეტორიკაში გამოცდილებაც.
ამ კონკრეტულ მაგალითს თუ დავუკვირდებით, დავინახავთ, რომ დედანში გათენება ყველა თანმსდევი მოვლენით გამოხატულია საკმაოდ გართულებული მეტონიმიით, ანუ პოეტი პირდაპირ კი არ ამბობს, ,,გათენდა, ნესტი აორთქლდა, სინათლემ გაფანტა წყვდიადი და გამოჩდა გაკაშკაშებული ცა“, არამედ მომიჯნავე, თანხმლები მოვლენით მიუთითებს ამ ყველაფერზე, სახელდობრ, განთიადმა (დილის ქალღმერთმა) ცას ნესტი და ჩრდილი რომ მოაცილა, იგულისხმება, რომ გამოჩნდა ნათელი ცა და დათბა თუ გაშრა ჰაერი და მიწა. ეს რეტორიკული ტროპი – მეტონიმიაა (როცა თანხმლები ან შემთხვევითი მოველნით გამოიხატება ძირთადი მოვლენა ისე, რომ ამ ძირითად მოვლრნას არ ვახსნებთ: ჰაერის გათბობას, გაშრობას, ცის განათებას არ ვახსენებთ და ამას გამოვხატავთ მხოლოდ ინფერენტულად – ცის თაღიდან ჩრდილის და ნესტის მოცილებით) და სანამ ეს რთული მეტონიმია რთულ მეტონიმად რჩებოდა, მიუხედავად იმისა, რომ ენამ მშვენივრად გადმოიტანა ქართულად, სრული ბოდვა და სრულიად გაუგებარად მოგვესმა. მაგრამ ეს რთული მეტონიმია თანდათან გასაგები და მისაღები ხდებოდა, რაც უფრო ვამრტივებდით სანამ ბოლოს, ,,გარდავსახეთ“ მხოლოდ მხატვრულ აღწერად. ანუ ჯერ რთული მეტონიმია თანდათან გავამარტივეტ და ბოლოს, როგორც ამას რეტორიკაში ჰქვია, circumitio ანუ ,,პერიფრასისად“ ვაქციეთ, ე.ი. როცა მარტივი აზრი – ,,ცა განათდა, ჰაერი გათბა და გაშრა“ გამოვხატეთ აღწერილობითი სახით – ,,ნესტი აორთქლდა და სიბნელე გაიფანტა“. ეს ტრასფორმირებული ვარიანტი მეტონიმიდაან პერიფრასისამდე გაცილებით უფრო გასაგებიც და პოეტური ენისთვის მისადაგებულიც აღმოჩნდა.
საქმე ისაა, რომ როგორც აღმოვაჩინე (რამდენიმე ქართველ ფილოლოგსაც დავეკითხე და დამისტურეს), ქართული პოეზია მდიდარია მეტაფროებით, მაგრამ საკამოდ ღარიბია მეტონიმიებით. მიუხედავად იმისა, რომ ენას განყენებულად თავისუფლად შეუძლია მეტონიმიის გადმოთარგვნა, ენობრივი გამოცდილების მეტონიმიური სიმწირე არ იძლევა რთული მეტონიმიის გადმოტანის საშუალებას და გვიხდება არა იმდენად ენობრივად გადმოთარგმნა, რამდენადაც ენობრივად გამოცდილ და შეთვისებულ სტრუქტურაზე, შაბლონზე დაყვანა. ამიტომ, მთავარი არა ენის განყენებული წმინდა ენობრივი შესაძლებლობებია, არამედ – ენობრივი გამოცდილება. მხოლოდ ენობრივი გამოცდილება სძენს ძალასაც და საზრისსაც ენის განყენებულ წმინდა ენობრივ შესაძლებლობებს, რომლებიც ცალკე აღებული, ყოველგვარ კონკრეტულ მნიშნველობას მოკლებული მათემატიკურ გამოსახულებებს წააგავს. ამიტომ, როცა არ არსებობს ის ენობრივი გამოცდილება ერთ ენაში,რომელიც არსებობს სხვა ენაში, გამოსვალი ორია: პირველი გზა ტრივიალური და შედარებით მარტივია – დავიყვანოთ სათარგმნის ენის გამოცდილება თარგმანის ენის გამოცდილებაზე. როგორც ვთქვით, ეს თარგმანის ენას არც ამდიდრებს და საერთოდაც არც არაფერს არ სძენს. მაგრამ არსებობს მეორე გზაც: სათარგმნის ენის გამოცდილება გადმოვიტანოთ უცვლელად თარგმანის ენაზე, სწორედაც რომ თარგმანის ენის გამდიდრების მიზნით. მაგრამ ეს იმ შემთხვევაშია შესაძლებელი, თუ მკითხველთა ნაწილმა მაინც იცის და ნაზიარებია სათარგმნის ენის გამოციდილებას.

შესაბამისად, რადგან დღეს ლათინური ინტელექტულმაც არ იცის, არავითარი აზრი არა აქვს ენობრივი გამოცდილბის გასამდიდრებლად თარგმნას, რადგან იმისთვის, რომ ლათინური ენის გამოცდილება დამკვიდრდეს ქართული პოეზიის ენობრივ სივრცეში, მკითხველთა ნაწილსთვის მაინც უნდა იყოს ნაცნობი და ახლობელიც კი ქართულისთვის უცხო ენორბივი გამოცდილება.

გამოხმაურება რედაქტირებულია nakani: 24 February 2011 - 09:40

სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#16 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
http://www.link.ge/f...rchive.rar.html << საუბრები ლიტერატურაზე
Posted Image
Authors: საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
Subjects: ლიტერატურათმცოდნეობა; ქართული ლიტერატურის ისტორია და კრიტიკა;
DDC Subject: Literature & rhetoric
Abstract: საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში 2006-2008 წ.წ. ფუნქციონირებდა ლიტერატურული ფორუმი «ებლიტფო», რომელიც დღეს ლიტერატურული ისტორიის კუთვნილებაა. კრებული, რომლის წაკითხვასაც ახლა აპირებთ, ძირითადად, «ებლიტფოს არქივიდან» არის შედგენილი. განკუთვნილია მათთვის, ვისაც უყვარს ლიტერატურა და აინტერესებს ლიტერატურული სივრცის ძველი და ახალი ამბები.
Table Of Contents: ნინო სადღობელაშვილი: «ებლიტფო» ლათინური ენასავითაა, მკვდარია, მაგრამ ბევრ ენაზე ცოცხალი...; «ებლიტფოს» არქივიდან; (ვ) ანუცა: რატომ არ გამიფრთხილდი, შალვა?; ციკლიდან: პოეზიის პრაქტიკუმები; მარსიანი: სახელდახელო გამოხმაურება; მიმდინარეობა თუ დარგი?; Pilologsha: ვინ იყო თარაშ ემხვარი; ინტერვიუ: «წერის პროცესში ყველაზე ნაკლებად მკითხველზე უნდა ფიქრობდე»; ქეთი თუთბერიძე: ფორმულა; ერთი ლექსის ორი «წაკითხვა»; ინტერვიუ: «თავისით რაც მოდის, ის უფრო ნაღდია»; პროექტი: «100 მწერლის - 100 ლექსი»; პოეზიის საღამოები ეროვნულ ბიბლიოთეკაში; გივი ალხაზიშვილი: აკვიატება; ლელა კოდალაშვილი: არც თუ ისე სერიოზული, მაგრამ აშკარად საინტერესო; ინტერვიუ: «სერიოზულ ლიტერატურას ყოველთვის ეყოლება გარკვეული რაოდენობის სერიოზული მკითხველი»; «სათქმელის გადმოცემას მხოლოდ ლექსის ფორმით ვახერხებ»; ქეთი გზირიშვილი: ხმა (კიდევ ერთი) კუნძულიდან; რამდენიმე ტენდენცია; ინტერვიუ: «გამომშვიდობება მკვდარ პოეზიასთან»; ნინო სადღობელაშვილი: ნაწილიანი; გიორგი კეკელიძე: ოდები, ცრუ-ოდები და ძლისპირები.
Date of Issue: 2009
Source: საუბრები ლიტერატურაზე [კრებული] / საქ. პარლამენტის ეროვნ. ბიბ-კა, ლიტ. ფორუმი "ებლიტფო" - თბ. : ”ეროვნული მწერლობა”, 2009 - 87 გვ. ISBN 978-9941-0-0815-3 : UDC: 061.237:82 + 821.353.1-82 + 821.09 + 821.353.1.09
Language: Georgian
Extent Format: 87 გვ.
Created: 2009-11-20
Modified: 2010-05-06
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#17 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე – გივი ალხაზიშვილი
ტელევიზიას მწერლის გამოგონებაც შეუძლია და კარგი მწერლის არდანახვაც

- ახლახანს ორი ახალი წიგნი გამოეცით. პოეტური კრებული და “მომავალი წარსული”, რომელიც ჩვენს რეალობას და უახლოეს წარსულს ასახავს...

- თითქმის ნებისმიერი ინტერვიუ სახელდახელო საქმეა და ამავე დროს საჩოთირო, მეტადრე თუ საინტერვიო განწყობილება არ აქვს რესპონდენტს, მაგრამ განსაკუთრებულ ვითარებაში გამოავლენს თავს პოეტი. ცხადია, გოეთეს ეს სენტენცია არ გულისხმობს ინტერვიუს და მას, ალბათ, მხედველობაში ჰქონდა წერის პროცესში შექმნილი განსაკუთრებული ვითარება, კონვენციის სრულყოფილად ფლობის აუცილებლობა და ერთადერთი სწორი გადაწყვეტილება, თითქმის გამოუვალ ვითარებაში, როცა ერთი ზუსტი სიტყვა ან სხვა რამ ხერხია მოსაძებნი და ვერსად პოულობ.
გოეთეს ამ სენტენციაზე, ალბათ, კიდევ მოგვიწევს საუბარი, მაგრამ თუ გადამავიწყდა, შეკუმშულად აქვე მოგახსენებთ. დაწუნებულია ყოველგვარი კონვენცია ავტორთა დიდი ნაწილისგან, რადგან უკონვენციო სივრცე უკონტროლო თავისუფლებას ანიჭებს პოეტს, თუმცა თავისუფლებით მონიჭებულ უნაპირობას თუ უპასუხისმგებლობა და ნაკლული ნიჭი დაემატება, საქმე ეგრევე უკუღმა მიდის. კონვენციის ათვისება ძნელია, თან პროსოდიის ფლობას მუსიკალური სმენაც ესაჭიროება, ამიტომ იოლია ეგრევე უარი თქვა კონვენციურ “ჩხირკიდელაობაზე” და წერო თავისუფალი ლექსები. საკუთარი სისუსტის გასამართლებლად აუცილებელია კონვენცია გოიმობად გამოცხადდეს, ხოლო ვერლიბრი ნოვაციად მოინათლოს.
სამოცდაათიან წლებში მეც ინტენსიურად ვწერდი არაკონვენციურ ლექსებს, ე.წ. რითმიანებსაც და ჩემთვის ამ ფორმების ფლობას არასოდეს ხელი არ შეუშლია, პირიქით საშემსრულებლო შესაძლებლობები უფრო მრავალფეროვანდება.
როგორც იქნა მივაღწიე შეკითხვამდე. “100 ლექსი” “ინტელექტმა” გამოსცა, რისთვისაც დიდი მადლობა მინდა ვუთხრა გამომცემლობის მესვეურებს. ამ წიგნის შედგენისას მივხვდი, როგორი უნდა იყოს მომავალი რჩეული, რადგან “100 ლექსი” მხოლოდ რჩეულის პრინციპით არ შემიდგენია. გავითვალისწინე ორმოცწლიანი დინამიკა; ე.წ. ჰერმეტული პერიოდი, ვერლიბრის აღზევების ხანა, კონვენციური ლექსის ნაირსახეობები, რამდენიმე ლექსი “ქაცვიას დღიურიდან” და ვერბლანის ციკლი, რომელიც გასულ საუკუნეში წამოვიწყე და ამჟამად უფრო ბუნებრივი და სტილისტურად მიმზიდველი გახდა ჩემთვის. ჰერმეტულ პერიოდში ვგულისხმობ იგავურ პოეზიას, ნახევრღიაობას და შეფარულ ანტისაბჭოთა რიტორიკას. წიგნში - “მომავალი წარსული”, რომელიც გამომცემლობა “სიესტამ” გამოსცა და აგრეთვე მადლობელი ვარ ამ გამომცემლობის, ამ თემებზეც ვწერ და აღვნიშნავ, რომ არსებობდა ორგვარი კონიუნქტურა - საბჭოური და ანტისაბჭოური. მოგვიანებით გავაცნობიერე, რომ ანტისაბჭოური კონიუნქტურაც შემზღუდავი და ხელისშემშლელი გახლდათ, თუმცა “100 ლექსში” რამდენიმე ლექსი მაინც შევიტანე, როგორც იმ ეპოქის ნიშანი.
“100 ლექსი” მოიცავს ჩემი პოეტური სიცოცხლის ორმოცწლიან პერიოდს. “მომავალი წარსული” ამავე დროს ასახავს, ოღონდ მხატვრულ-დოკუმენტური პროზაა და ეს ორი წიგნი ერთმანეთს ავსებს.
“მომავალი წარსული” თვალში არ მოუვიდა საბჭოთა ინტელიგენციას და მოწითალო ტიპებს, საბჭოთა დროს რომ მისტირიან, მაგრამ მე ამაზე ვერ ვიდარდებ და არც მენაღვლება ჩადუღაბებული ტვინები რას განიცდიან.

- როგორია ჩვენი რეალობა და პოეზიის ადგილი ამ რეალობაში?
- ჩვენი რეალობა ისეთია, როგორიც არის. ჩვენს სინამდვილეშიც უცვლელია : კეისარს კეისრისა, უფალს უფლისა.
კეისარს კეისრისა და ზოგი გეისრისა. ასეთი ხუმრობაც არსებობს.
პოეზიის ადგილი ამ რეალობაშიც არის, რადგან პოეზია, როგორც ნესტეროვი აღნიშნავდა რამდენიმე წლის წინათ, ყოველთვის პოულობს თავის ადგილს და გამოხატვის ფორმებს. თუ იმ ტირაჟებით აღარ გამოდის წიგნები, როგორც საბჭოეთში გამოდიოდა, სრულებით არ არის გასაკვირი. მაშინდელი ტირაჟები სინამდვილეს არ გამოხატავდა, ისევე ტყუოდა, როგორც მაშინდელი რეჟიმი.
აბა, სად გაგიგიათ ოთხმოციათასიანი ტირაჟით გაყიდული და მეტადრე წაკითხული “ულისე”?! ეს მხოლოდ ჩვენში მოხდა საბჭოურ ხანაში.
პოეზია და მისი მკითხველი ძალიან რთული თემაა და ამაზე სხვა დროს შეიძლება საუბარი. ერთს კი ვიტყვი - ვითომპოეზია, რომელიც სადღეგრძელოებსა და დღესასწაულებზე გამოდგებოდა “ტუშის” თანხლებით ან თუშის სანაცვლოდ, დღეს ნაკლებად ან სულ აღარ იწერება. ამ ტიპის “ვირშებზე” ჩვენში ახლაც არის მოთხოვნა და კიდევ “უწმაწურ ლექსებზე” ანუ კნინ შაირზე. სერიოზული და მაღალი დონის პოეზია ისედაც ცოტაა და თავის მკითხველი ყოველძთვის ჰყავს.

- თქვენ მშვენივრად აფასებთ წარსულს, იმას რაც იყო და ამავე დროს ერთ-ერთი ის შემოქმედი ხართ, რომელიც განსაკუთრებით ახლოს დგას ახალგაზრდებთან, მომავალ თაობასთან. ამიტომ თქვენ ყველაზე უკეთ მოახერხებთ შეაფასოთ ლიტერატურის პოეზიის გუშინდელი და ხვალინდელი დღე. რა იყო, რა არის და რა ცვლილებებს უნდა ველოდოთ.
- ამ სხვაობაზე უნებურად პირველ შეკითხვაში ვისაუბრე. სტილისტიკა მთლიანად შეიცვალა უახლეს პოეზიაში და მიიდრიკა თვითნასწავლობისა და ნაივურობისკენ, უარი ითქვა კონვენციაზე და პოეზია თავშესაფრად და მხოლოდ საკუთარი მეს გამოხატვის საშუალებად იქცა. ამან განაპირობა მკითხველისა და პოეტის დაშორება, რაც საკმაოდ სერიოზული პრობლემაა. არ ვიცი, რამდენად აინტერესებს მკითხველს მთხზველის გაუთავებელი წუწუნი მის სულიერ თუ სექსუალურ პრობლემებზე... ამიტომ პოეზიის ერთი, უარესი ნაწილისთვის ლექსების წერა თვითმომსახურების ანუ ავტო-ფსიქო-თერაპიის საშუალებაა. მაგრამ ასე არ არის საქმე მთელ უახლეს პოეზიაში.
არიან უაღრესად საინტერესო პოეტები ახალ თაობებში. მე მათ ყველას კარგად ვიცნობ, მაგრამ სიის ჩამოწერისგან თავს შევიკავებ, თუნდაც იმიტომ რომ ვინმე გამომრჩება და უნებლიეთ გულს ვატკენ, როგორც ეს უკვე მოხდა არაერთხელ.
ახალ თაობებთან შესაძლებლობის ფარგლებში ვახლობლობ, ვეცნობი მათ შემოქმედებას და ეს ორმხრივად სასარგებლოა. არ უნდა არსებობდეს სრული გაუცხოება თაობებს შორის, მეტადრე ძველებსა და ახლებს შორის, რადგან ტრადიციის უწყვეტობა მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს, რამდენად შევძლებთ კლასის შენარჩუნებასა და განვითარებას. ლიტერატურული სკოლები კარგახანია მოიშალა ჩვენში და მის სანაცვლოდ შეიქმნა “ინერციის მორჩილთა დასები”. ასე პირობითად ვამბობ იმათზე, ვინც არაფერს სწავლობს და არც აპირებს რაიმეს წაკითხვას და უკვე გენიოსის პრეტენზიები აქვს და მისი წარმოდგენით, იგი მკითხველი კი არა, მხოლოდ მწერალია.
ახალგაზრდებთან ურთიერთობა “ცისკრიდან” დაიწყო. თამაზ ბაძაღუა, რუსუდან კაიშაური ანდრო ბუაჩიძე, ომარ თურმანაული, ელა გოჩიაშვილი, ბათუ დანელია, გიგი სულაკაური და სხვანი, ჩემზე უმცროსები იყვნენ და დიდი მეგობრობა გვაკავშირებდა. სამოცდაათიანის მიწურულის და ოთხმოციანი წლების ამბებს ვიხსენებ. ხოლო 90-იან წლებში დამიახლოვდნენ ზვიად რატიანი, მალხაზ ხარბედია, გიორგი ლობჟანიძე, ლელა სამნიაშვილი, ხოლო მოგვიანებით ბესო ხვედელიძე, შალვა ბაკურაძე, სოფო კვანტალიანი, მადი სერებრიაკოვა, მაია სარიშვილი, დათო ქართველიშვილი. სიებს ვერ მოვეშვი და ვინმე დამავიწყდა, ალბათ, მექანიკურად, რისთვისაც მოვუბოდიშებ ყველას.. ახლა გიორგი კეკელიძის და დიანა ამფიმიადის, ნათია ნაცვლიშვილის, ეკა ქევანიშვილის, კატო ჯავახიშვილის, პაატა შამუგიას, სანდრო ლორთქიფანიძის, ვარადას და ქეთი თუთბერიძის თაობა გამოიკვეთა და თავის სიტყვას ამბობს.
არიან შედარებით უფროსები ნატო ინგოროყვა, დარეჯან სუმბაძე, ნუციკო დეკანოზიშვილი, ზაზა ბიბილაშილი და გიორგი საჯაია.
დროდადრო პატარა რეცენზიებს ვწერ ახალი თაობის მწერალთა წიგნებზე. თუ შედარებით ძველ პუბლიკაციებსაც გავიხსენებ ჩამონათვალი გაიზრდება და ბიბლიოგრაფიულ ცნობარს დაემსგავსება ეს ინტერვიუ. ვფიქრობ, ჩემი რეცენზიები და ესეები ერთ წიგნად შევკრა მომავალში და იქ გამოჩნდება მკაფიოდ რა დამიწერია რეზო ინანიშვილზე თუ თეონა დოლენჯაშვილზე და ა. შ.
როცა სხვაობაზე ვსაუბრობთ ძველ და ახალ პოეზიას შორის, ძველში ვგულისხმობ მეოცე საუკუნის მეორე ნახევარს, ყურადღებას იპყრობს ერთი უცნაური რამ - თუ ადრე პოეზია, პოეტი ორიენტირებული იყო ფართო მკითხველზე ან შედარებით ფართო მკითხველზე, ახლა პოეტი ნაკლებად უწევს ანგარიშს ფართო მკითხველს და ორიენტირებულია მოდის განმსაზღვრელ თემებზე, სტილისტიკაზე, ინტონაციებსა და მახვილებზე. Eეს დაკვეთები სუბკულტურული წრეებიდან მოდის და შერეულია ფსევდო-სნობურ გემოვნებასთან. ახლა კარგად “იყიდება” სიურელისტური ალუზიები და სუიციდის თემაზე შექმნილი რემინისცენციები. საერთოდ, ხშირად წავწყდომივარ ლიტერატურულ საიტებზე სუიციდის განდიდებას და ხოტბას. ეს თემა, საერთო ტენდენციები ცალკე უნდა გამოკვლიონ რიგ შემთხვევაში ლიტმცოდნეებმა, ზოგჯერ კი ფსიქოლოგებმა, ხოლო უკიდურეს შემთხვევაში, ფსიქიატრებმა.
კიდევ ვიმეორებ, მე ვსაუბრობ ავტორთა ფართო წრეზე და არა იმ საუკეთესო ნაწილზე, ვინც აქტიურად მონაწილეობს არა მხოლოდ ერთი თაობის, არამედ მიმდინარე ლიტერატურულ პროცესში.

- ქართულ ლიტერატურულ კრიტიკაში იყო რამდენიმე ცდა გალაკტიონის შემდგომი პოეტური სივრცის განსაზღვისა. თუნდაც, ზაზა შათირიშვილის ცნობილი წერილი რომ გავიხსენოთ. თქვენი აზრით, რა ორიენტირები მოინიშნა ქართულ პოეზიაში და რა გზა უნდა აირჩიოს თანამედროვე ქართულმა პოეზიამ

- რამდენიმე ცდაში თქვენ, ალბათ, გულისხმობთ გურამ ასათიანის ცნობილ სტატიას და როგორც აღნიშნავთ ზაზა შათირიშვილის გახმაურებულ წერილს. ზაზა შათირიშვილის წერილი აბსოლიტურად განსხვავდებოდა გაბატონებული “სტერეოტიპული სპისოკებისგან”, რამაც კულუარებში გამოიწვია მრისხანება და სასტიკი შეძახილები, რისი სუსტი ექოც გახლდათ მასთან თითქოს მოპაექრე თუ მოსაუბრე ავტორების გამოხმაურება”ლიტერატურა”-ში. სამწუხაროდ, დისკუსია არ გაიმართა, ვერ შედგა, რადგან ერთი ავტორის წერილი საკუთარი სიბრაზის დემონსტრირება იყო, ხოლო მეორესთან მსუბუქი საუბარი უფრო ფლირტს წააგავდა, ვიდრე ლიტერატურულ დისკუსიას, ხოლო ანდრო ბუაჩიძის ესეიც განაწყენებულ ინტონაციას ამჟღავნებდა, არაფერს ვიტყვი ქალბატონ ლალი ავალიანის წერილზე, მაშველი რგოლივით რომ ჩააწოდეს რომელიღაც განაწყენებულ ავტორს.
სტერეოტიპის ხელისხლება ურთულესი საქმეა ჩვენში. არ დავიწყებ იმის გარკვევას სწორია თუ არა ზაზა შათირიშვილი?! ვიტყვი მხოლოდ ერთს: ზაზა შათირიშვილის მოსაზრებას სრული უფლება აქვს იარსებოს, ისევე, როგორც მოსალოდნელ, ახალ, განსხვავებულ და მკვეთრ შეხედულებას ქართულ პოეზიაზე.
ასე რამ გაამწარა ეს ხალხი?! შათირიშვილმა რა, დეკრეტი გამოსცა თუ საკანონმდებლო ინიციატივა დაამტკიცა პარლამენტში?! Gეს მისი აზრია . არა აქვს უფლება თავის აზრი ჰქონდეს.
კარგახანია ქართული პოეზია გავიდა გალაკტიონის ჩრდილიდან და ეს ძალიან კარგია, რადგან ინერციისა და ეპიგონობის პერიოდი უნდა დასრულებულიყო. ამით, ცხადია, გალაკტიონს არაფერი დაკლებია, უბრალოდ, ქართული პოეზია სხვა გზით მიდის და მისი მკითხველიც ახალ პოეზიასთან ერთად ყალიბდება, თითქმის ჩამოყალიბდა.

- იცვლება დრო და იცვლება ფორმები. ერთგან თანამედროვე ფანკლუბებსა და სუბკულტურულ თავშესაფრებზე წერდით. ერთგვარ პოეტურ სექტებზე და მათ მიმდევრებზე... საჭიროა თუ არა მათი არსებობა პროცესისთვის?

- თანამედროვე მსოფლიოში სუბკულტურული ურთიერთობები დამკვიდრდა და
ჩვენშიც ჩამოყალიბდა სპონტანურად რამდენიმე სუბკულტურული ჯგუფი. ეს გარდაუვალია, სუბკულტურა თან სდევს ლიტერატურის ფრაგმენტაციის პერიოდს, რომელიც კარგახანია ჩვენშიც დაიწყო. Fფან-კლუბები არსებობენ ასევე სპონტანურად, ყოველგვარი კრიტერიუმების გარეშე, როგორც უნდა იყოს, მხოლოდ ასწორებს, მაგარია და მევასებას დონეზე. ვისაც ვინ უნდა ის უყვარდეს, აიკვიატოს, დაიზეპიროს, საწოლთან სურათი დაიკიდოს და წარმოსახვაში რაც უნდა ის უყოს, ეგ ჩემი საქმე არ არის, რადგან იქ არ ჭაჭანებს სერიოზული ლიტერატურა და ცოდნა და ამიტომ არც მაინტერესებს.
ლიტერატურული სექტა ვუწოდე იმ ადამიანებს, რომლებიც ცდილობენ დაამტკიცონ, რომ არაა აუცილებელი ლიტერატურული სკოლების მიღწევებს ფლობდე ან აითვისო და ნულიდან არის შესაძლებელი ახალი პოეზიის შექმნა, ისე რომ ძველი მიღწევების ათვისება, ცოდნა არ არის აუცილებელი. Aამიტომაც, ისინი მხოლოდ თვითნასწავლობას ანიჭებენ უპირატესობას და კონვენციას რუტინად ნათლავენ, რადგან თვითონ ვერაფერს გახდნენ კონვენციასთან და უნაგირი დაამტვრიეს, ხოლო დაუძლეველი კონვენციის ალტერნატივად და ნოვაციად ესახებათ მხოლოდ არაკონვენციურობა ანუ სრული თავისუფლება. ეს მარტივი სქემა ზარმაც მოსწავლეებს თავის გასამართლებლად სჭირდებათ. ასე იქცა ვერფლობა ნოვაციად და ფლობა გოიმობად.
ამერიკულ უნივერსიტეტებში არსებული ლიტერატურული ჯგუფები კარგახანია დაინტერესდნენ იმ ლიტერატურული სკოლებით გასული საუკუნის დასაწყისში რომ არსებობდა და ახლა სწავლობენ მათ მიღწევებს და განვლილ გზებს. აქ, ჩვენში, ამის სწავლა არ არის საჭირო, რადგან თვითნასწავლობა და ნაივურობაა უმნიშვნელოვანესი და აუცილებელი და საკმარისია.
სამოც წელს რომ გადავცდი, მივხდი, რომ კამათი უაზრობაა და აღარ ვკამათობ. არ ვაციტირებ, უბრალოდ, მეხსიერებაზე დაყრდნობით ვიხსენებ კონფუცის ნააზრევს. ვიმეორებ ამ სიტყვებს და ვაღიარებ, რომ აღარ მინდა არავითარი კამათი და ვისაც რა უნდა ის წეროს. დავრწმუნდი, რომ ნამდვილი ნიჭი არ იკარგება. თუ ცოტას მიეშველები გზის გაკაფვაში, ამას რა ჯობს. მგზავრმა თუ ვიწრო გზა მიატოვა და ფართო გზებზე მოისურვა ბოდიალი, თვითონვე დაზარალდება. რაც მწერლობაში დაუშვებელია და საშინლად ამაზრზენია გამუდმებული კომპრომისების შეჩვევა, გაიოლებული გზების ძიება და გაძრომა-გამოძრომა. ჩალიჩში მწერალი კვდება, ნადგურდება საბოლოოდ.
როგორც ჩანს, ბაზარსაც უნდა გაუწიოს ანგარიში მწერალმა, უნდა შეძლოს არსებულ რეალობაში მკითხველის მოპოვება და საინტერესო წიგნის შექმნა.
- ტელევიზიის მიერ შექმნილ მწერლებსა და პოეტებზე რას იტყვით?

- ჩვენში, სხვაგანაც, ტელე-რეკლამები ქმნიან სახელებს და აპიარებენ წიგნებს. ტელევიზია განსაზღვრავს პოლიტიკურ პროცესებსაც და რა გასაკვირია, რომ ტელევიზიას მწერლის გამოგონებაც შეუძლია და კარგი მწერლის დანახვაც ან არდანახვა?! აქ კი ჩვენი ჟურნალისტები მხოლოდ ცნობად სახეებს დასდევენ, რადგან წარმოდგენა არ აქვთ თანამედროვე მწერლობაზე.
მახსოვს იყო საუბარი საზოგადოებრივ არხზე ცალკეულ წიგნებს, მხატვრულ ლიტერატურას შესწეოდნენ უფასო რეკლამებით. ეს პრეზიდენტის იდეა გახლდათ და რამდენიმე მწერალთან ერთად ბატონმა კულტირის მინისტრმაც მოისმინა. ვიმედოვნებ ამ წინადადების შესრულება შეუძლებელი არ არის და ვისავ ეხება გაიხსენებს.
- მხოლოდ ბავშვობაში ვწერდი ლექსებს და როგორც ჩანს, ძალიან ადრე დავკარგე პოეტური ბუნება და პროზაული ადამიანი გავხდი. ამიტომ შეიძლება ბანალურად, ან უჩვეულოდ მოგეჩვენოთ ჩემი შეკითხვა. მაგრამ მაინც... როგორ ხდება ეს - დაწერო ლექსი? შექმნა მაღალი პოეზია. და არა თუ დაკარგო, არამედ გაამრავლო და გააღრმავო ის სიყვარული, რაც უმთავრესი მასალაა პოეზიისთვის.
- რატომღაც დავუკვირდი, რომ შენ უფრო ხშირად კამერულ პოეზიას იწონებ, ლირიკულ ინტონაციებს მიაგებ პატივს. ამას მივხვდი იმ ლექსების მიხედვით, რომელიც შენ მოგწონდა საიტზე. მრავალი ავტორის ლექსს ვგულისხმობ და არა რომელიმე ერთი პოეტის შემოქმედებას. ეს სავსებით გასაგებია ჩემთვის, მაგრამ ამ შეკითხვაზე პასუხის გაცემა მიჭირს. მარტივად გიპასუხებ: რადგან სიყვარულსა და პოეზიას შორის ტოლობის ნიშანი დასვი, იქით შეგეკითხები: სიყვარული ხომ განახლებადი და მრავალჯერადია?! ასეა პოეზიაც.
- ასეთი სტერეოტიპიც არსებობს, რომ პოეტური ცხოვრება მუდმივად რაღაც განსაკუთრებულ ემოციურ ტალღაზე არსებობაა. პოეტი მღელვარე, მუდმივად შეყვარებული, ახალი ემოციით, ხმით, ფერით, ამბით სავსე უნდა იყოს. რამდენად შეესაბამება სინამდვილეს ყოველივე ეს?
-შეიძლება გამოირჩეოდეს ენამახვილობით, მოსწრებული სიტყვა-პასუხით, გადამდები სიყვარულისკენ სწრაფვით და ა. შ. მაგრამ ამ თავგადასავლებში ლეგენდებიდან უფრო მეტია მოხმობილი, ვიდრე რელობიდან. საუკუნეების მანძილზე ყალიბდებოდა სტრეოტიპი, მითოსური ნარევი, პანთეონური ლეგენდები და ა. შ. ოცდამეერთე საუკუნეში
მხოლოდ ღიმილს იწვევს.
- “ჩემი დრო მიდის, შენი დროც წავა
მოვა სხვისი და ისიც გაქრება
ამაოების უძველეს წამალს
ვსვამ დღეში სამჯერ,
ვერ ინამქრება...”
შემოქმედებაა ამაოების წამალი?

- დიახ, შემოქმედება ამაოების ნაყოფი თუ ნაწილია და ამავდრულად წამალი. Mმგონი გაუგებრად ვსაუბრობ... ამის ახსნას ერთი წმიდა მამის კომენტარით შევეცდები: ამაოება უკეთესი მომავლის იმედია. როგორ არის ამაოება უკეთესი მომავლის იმედი, ამაზეც არსებობს პასუხი, მაგრამ ეს შორს წაგვიყვანს და სხვა დროს ვისაუბროთ.
- შეგვეძლო ლექსის ციტირების გაგრძელებაც, სადაც ანკლავების “ამპუტინებაზეა” საუბარი..
- შეგვეძლო, მაგრამ თქვენ არ ჩათვალეთ საჭიროდ. რაც შეეხება ანკლავების “ამპუტინებას,” ჩემი ღრმა რწმენით, დროებითი მოვლენაა და ამ ლექსმაც აირეკლა, როგორც ავი სიზმარი.

გამოხმაურება რედაქტირებულია nakani: 24 February 2011 - 09:56

სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#18 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე – ბესიკ ხარანაული

- ბატონო ბესიკ, ცოტა ხნის წინ თქვენი სახელი ნობელის პრემიასთან ასოცირდა. და დიდი აჟიოტაჟიც ატყდა. ბევრი გახარებული მკითხველი ვნახე და ბევრი ისეთი სკეპტიკურად განწყობილიც, რომლებიც მიიჩნევდნენ, რომ ნობელი დიდი ხანია პოლიტიკურ პრემიად იქცა და ჩვენი ქვეყანა შვედეთის აკადემიის გეგმებში ჯერჯერობით არ შედის.
- ამ აჟიოტაჟმა - როგორც თქვენ ბრძანებთ, და ბოლო დროინდელმა მოვლენებმა ბევრი რამ დამანახა. პირველი, ის, რომ ჩვენს ადამიანს სჭირდება ხალისი და ეძებს საამისო საბაბს, რომ როგორმე დაძლიოს ეს ხალისის დეფიციტი. და ეს უბიძგებს ადამინებს, ის წარმოიდგინონ, რაც არ არის. ხალხს უნდა, რომ ასეთი მნიშვნელოვანი პრემია, პირველ რიგში, მისიანმა მიიღოს. თავისი გამარჯვებული უნდა, რომ ჰყავდეს, თავისი გმირი უნდა რომ ჰყავდეს. მაგრამ ამავე დროს, ყველა ვერ წარმოუდგენია ამგვარ გმირად.
- მაგრამ თქვენ წარმოგიდგინეს... ალბათ, მკითხველს სურს ენდოს საკუთარ წარმოსახვას, „სინამდვილე თვითონ დაემსგავსება“...
- ალბათ. მაგრამ ამ ამბავმა კიდევ ერთი რამე შეამოწმა. ის, რომ წიგნი წარმოიდგინეს პრემიის ღირსად, აღიარეს. მოკლედ, ჩემს წიგნებზე უარი არ უთქვამთ, თქვეს, რომ წიგნს ეკუთვნის ეს განსაკუთრებული “რაღაც”...
- საერთოდ, რა განწყობა გაქვთ პრემიების მიმართ? მართლაც ისეა, როგორც ერთგან ამბობთ, რომ “თუ თავს დაუდაფნავ, ტკივილს დაუკარგავ”?
- დაფნა და გვირგვინები ხალხმა თავისი თავისთვის გამოიგონა და თავის თავს ადგამს. ისე კი, ყველა პრემია იმსახურებს იმას, რომ ერთი-ორი დღე ამ ტალღაზე იყო, გიხაროდეს, შეიძლება საკუთარ თავს სიყვარულითაც გაეთამაშო. პრემიაც ეგაა ალბათ, რომ გინდა, ცოტა ხნით შენს თავს გაექცე. ეგეც ერთგვარი გაქცევაა. ისე კი, არავინ არ არის საკუთარი თავის წინაშე ჯილდოს ღირსი.
- საფრანგეთში ომარ თურმანაულმა და მარი ფრენინგმა თარგმნეს თქვენი “წიგნი ამბა ბესარიონისა” და დიდი წარმატებითაც. ისე კი, როგორ ხდება, მართლაც იკარგება თარგმანში პოეზია?
- ალბათ, მართალია ის, რომ დიდი პროცენტი თარგმანში იკარგება, მაგრამ საბედნიეროდ, არის ისეთი მაგალითებიც, როდესაც ეს შეგრძნება არ გიჩნდება. მაგალითად, მაჩაბელს როდესაც კითხულობ, წერედიანს, ან გრიგოლ აბაშიძის მიერ ნათარგმნ შანდორ პეტეფს, არ გიჩნდება სურვილი შეამოწმო დედანი. ამიტომ უნდა თარგმნოს იმან, ვინც იცის და გრძნობს ენას და ტექსტს, ან უნდა გაიზარდოს მთარგმნელი ჯერ და მერე მოკიდოს ამ საქმეს ხელი. საერთოდ მგონია, რომ ყველანაირი ნიჭი ღმერთის ბოძებულია - რასაც ადამიანი ხარისხიანად და ღირსეულად ქმნის. ცუდ პოეტს და კარგ მთარგმნელს შორის დიდი განსხვავებაა. მე ასეთ დროს კარგ მთარგმნელს ვამჯობინებ და ასე ვფიქრობ: “მაჩაბლის შექსპირი, წერედიანის ვიიონი, ანდა წერედიანის სვანური პოეზია...”
- ეს პრობლემა ალბათ სულ იდგა. და სამწუხაროდ, ჩვენმა პოეზიამ და ლიტერატურამ დღემდე ვერ მოახერხა საზღვრებს გარეთ გასვლა, სერიოზული გარღვევა .
- ადრე საერთოდ ძალიან მანკიერი მხარე ჰქონდა ბევრ რამეს. რუსეთზე ვიყავით დამოკიდებულები. ვთარგმნიდით ბწკარედებიდან. მთარგმნელის სახელი საერთოდ არ ჩანდა და ძალიან დაუფასებელი საქმედაც იყო მიჩნეული. მაგალითად, ერთი ფოტო მახსენდება. ამ ფოტოზე გალაკტიონი მიხალკოვთან ერთადაა. ღიმილით ლაპარაკობენ რაღაცას. გალაკტიონს რაღაცნაირი პირმოთმე სახე აქვს, ჩანს, რომ ან თარგმნა უნდა, ან პრემია და რუსი კოლეგის კეთილგანწყობას ცდილობს. გალაკტიონზე იმიტომ შეიძლება ასე ლაპარაკი, რომ ის გენიოსი იყო და ბევრი რამ სისულელე უნდებოდა, ბავშვივით, გულწრფელად.
- იცნობდით გალაკტიონს?
- კი, და ბევრ, ერთი შეხედვით, უხერხულ სიტუაციაშიც მინახავს. მაგრამ გალაკტიონი იყო და ისეთი სცენა, რამაც შეიძლება სხვა დაამციროს, მას, პირიქით, ამკობდა კიდეც. გალაკტიონი და სპარტაკ ბაღაშვილი მიყვარდა ძალიან და სადაც დავინახავდი, მიხაროდა. ვახტანგ ჭაბუკიანის პლასტიკის გენიას ვცემდი კიდევ თაყვანს... საერთოდ ბევრი, ბევრი ვინმე მიყვარდა...
- გალაკტიონის შემდეგ თქვენ იყავით პირველი, რომელმაც ააყირავა ქართული პოეზია, შემოიტანა ვერლიბრი, და ამასთან ერთად დისიდენტური აზროვნებაც პოეზიაში. ეს იმ დროს რთული არ იყო?
- მე არ მოვითხოვდი საბჭოთა გამომცემლისგან, რედაქტორისგან, რომ ჩემს გამო რისკზე წასულიყო, დავებეჭდე და ჩემს გამო დაეკარგა სამსახური. ვერლიბრი მერე დაერქვა, მაშინ ეძახდნენ თავისუფალ ლექსს. თვითონ ეს სიტყვათშეთანხმებაც კი მიუღებელი იყო. და ამიტომ არავისგან არაფერი არ უნდა მომეთხოვა, არც მოწონება, არც თავის დაკვრა. მაგალითად ასეთი პატარა ლექსი მაქვს:
“ჭრელი ხბო,
როგორც პატარა ნიში,
მახსოვრობაში თუ დაღლილ ტვინში,
განათდება და უცებ გაქრება”
აბა, ასეთი “საქონლით” მაშინ ვაჭრობა შეიძლებოდა? უნდა ივაჭრო იმით, რაც იყიდება, კონიუქტურას უნდა დაემორჩილო, ამიტომ არ ვიყავი პრეტენზიული და გარეგნულად არ გამოვხატავდი. და არც ჩემს ირგვლივ გამართულ კამათში მიმიღია მონაწილეობა.
- მაგრამ თქვენი პოეზია მაინც იბეჭდებოდა…
- მაინც იბეჭდებოდა. და თუ არ იბეჭდებოდა, რედაქციიდან რედაქციაში არ დავდიოდი. რომ იბეჭდებოდა გასაკვირიც არაფერია ალბათ... ტრადიციული ხალხი ვართ, ლიტერატურა ჩვენთვის ტრადიციაა. ყველა დრო ითხოვს ახალს, ახალს და ეს გზა ისეთი შეუქცევადია.. ეს თემა განსაკუთრებით ჩემმა “ხეიბარმა თოჯინამ” გაამძაფრა. რომელიც ძალიან მოეწონა არჩილ სულაკაურს და ოთარ ჭილაძეს. და რედაქტორს უთხრეს, მოგვწონსო. თქვენ თუ მოგწონთ ჩემი წაკითხვა რად უნდაო,... და ასე ნახევრად არალეგალურად გამოიცა ეს წიგნი, რომელსაც შემდეგ გურამ ასათიანის დიდებულმა წერილმა გაუთქვა სახელი და ყველაფერი მიამშვიდა...
- რადგან „ყოველი წუთი კონსერვატორულია, მომავლისკენ იყავით მიპყრობილი”
- მწერალი საერთოდ ხომ მომავლისაა. ჩვენ არ ვიცით მომვლის მკითხველი, მაგრამ ჩვენ ვაფასებთ მომავალს. მომავლისკენ ვიყურებით, რადგან წიგნი მომავალს ნიშნავს.
- და საერთოდ ხედავთ მკითხველს? ჩემი აზრით, კარგი მკითხველი უფრო ცოტაა, ვიდრე კარგი მწერალი.
- რა თქმა უნდა. ასეა. სხვათა შორის, ყველაზე კარგი კომპლიმენტი რომელიც მითხრეს, ის იყო, – “საიდან გაფიქრდება ეგეთი რაღაცეებიო?” ახალგაზრდა კაცი იყო, მაშინ მეც ახალგაზრდა ვიყავი, ტოლები ვიყავით. ვიცნობდი იმ კაცს და არც მეგონა, თუ მე წამიკითხავდა...
- როგორ ფიქრობთ, დღეს ლიტერატურა მკვდარია? გავლენას რომ ვერ ახდენს ცხოვრებაზე, ეს ცხადია.
- ეს მითი, რომ ლიტერატურამ გავლენა უნდა მოახდინოს ცხოვრებაზე, ალბათ განმანათლებლების ეპოქის პირმშოა. ერთხელ აქ სტეინბეკი იყო. საუბარი ლიტერატურის ცხოვრებაზე გავლენას შეეხო, თქვეს, როგორ უნდა მოახდინოს ლიტერატურამ ისეთი გავლენა ადამიანის ცხოვრებაზე, როგორც ვთქვათ, ზინგერის საკერავმა მანქანამ, ან ტოიოტამ? სტეინბეკმა მაშინ თქვა, რომ ჩვენთან “ბიძია თომას ქოხმა” მოახდინა დიდი გავლენაო. ესე იგი, სოციალურმა ლიტერატურამ.
-თუმცა, ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ჰარიეტ ბიჩერ სტოუ ვთქვათ, ჯოისზე, ან თუნდაც, ტოლსტოიზე უკეთესი მწერალი იყო. მაშინ როდესაც მათ რომანებს ცხოვრებაზე დიდი გავლენა არ მოუხდენია. და დღეს რა ხდება? ლიტერატურა დაშორებულიც ხომ არ არის ცხოვრებისგან, ადამიანისგან?
- დღეს ტექნიკა ბატონობს ყველგან. ყველაფერში და მწერალსაც უბიძგებს პირველ რიგში ტექნოლოგიური იყოს, “თანამედროვე”. გული კი არ არის ტექნოლოგიური და არც თანამედროვე – გილგამეშისაა. ნახეთ, როგორი მოუწესრიგებელია ადამიანის გული თვითონ ადამიანში. ამიტომ თავის თავს ადამიანი ვერასდროს დაეწევა. უამრავი თავგადასავალი გადახდა ბევრს, მაგრამ თვითონ მაინც ცარიელია. იმიტომ, რომ პოეზია თავგადასავალი არ არის და არც ფაქტები და არც ეფექტები..
- “შიგნით თუ არ არის ადამიანი, გარედან რას მიაშენებ…”
ეს არის მწერლის იდეალი, მიაშენოს?.. საერთოდ, მწერლის იდეალი რა არის?

- მწერლის იდეალი ის არის, რომ თქვას რაც აწუხებს და მორჩეს.
- ეს იდეალური მდგომარეობაა? თუ მაინც მუდმივი უკმარისობის გრძნობა რჩება, რომ “აქამდე არაფერი არ იყო და ბოლოს და ბოლოს როდის უნდა დაიწყო წერა”
- ეს არანორმალური მდგომარეობაა. წერა არანორმალურ მდგომარეობაში გაგდებს. ყველაფერი გაშორებს მას, ყველაფერი ხელს გიშლის. ახლა როდესაც ეს ბოლო წიგნი დავასრულე, ვთქვი, რომ უნდა დავისვენო. ანუ საკუთარ თავს დავუბრუნდე. მე ისეთი ფსიქიკა მაქვს... არ ვემადლიერები საკუთარ თავს, საკუთარ ნერვებს და შესაძლებლობებს. ყველა სიბრძნე კარგია, მაგრამ ვხედავ, რომ მე არ მეხება, მე არ მეკუთვნის.
- თქვენ როგორ წერთ?
- 24 საათი ვწერ. თუ კალამს არ ვაწრიპინებ, ვიმახსოვრებ. ეს მუდმივად ხდება. იკითხავენ, რომელი დროა კარგი? დილაც კარგია საწერად, შუადღეც და ღამეც... მოდი და გამეცი პასუხი... მე გეტყვით: დღის სხვადასხვა მონაკვეთში აბსოლუტურად სხვადასხვა ადამიანი ვწერ.
- ფიქრი და ცხოვრება ერთად ხერხდება? თუ ეს “ისეთივე უადგილო შეთანხმებაა, როგორც ცალ-ცალი ფეხსაცმელი?”
- ადამიანი იმიტომაა ასეთი მხეცი, რომ ყველაფერი შეუძლია
- ცალ-ცალი ფეხსაცმლითაც სარული?
- რა თქმა უნდა. უხდება კიდევაც.
- ასეთი მოსაზრებაც არსებობს, რომ მხოლოდ მარტოკაცები აღწევენ მწვერვალებს. მწერლისთვის უმთავრესი შემოქმედება უნდა იყოს და მაშინ გამოუვა რამე...
- იცით რა არის? ყველაზე დიდი რამ ამქვეყნად არის ადამიანი. ყველაზე ძნელი არის ადამიანი. ყველაზე შეუძლებელი – სიყვარული. საერთოდ. ეს შეუძლებელი გრძნობებია. ათი მცნება შეუძლებელია, უფრო სწორად, ჯერ-ჯერობით დაუძლეველია.
- სრულებით გეთანხმებით. და შემოქმედებასაც ადამიანის გარეშე რა აზრი აქვს. ისე კი ყველაფერს თავისი ფასი აქვს, მაგრამ რა საშინელია ზოგჯერ ეს ფასი...
- იმიტომ, რომ ყველაფერს გამოსყიდვა უნდა, განსაკუთრებით სიხარულს. ძველ დროში მსხვერპლთშეწირვას თავისი სიბრძნე გააჩნდა. მაშინ თავის მიზეზები ჰქონდათ. იცოდნენ, რას და რატომაც წირავდნენ მსხვერპლს. რის სათხოვნელადაც მიდიხარ, იმის წონა ფასი უნდა გადაიხადო. ისე, ალბათ არ მოგეცემა.
- შემოქმედებას რა ფასი აქვს? თავისი ტვირთი და სიმძიმე?..
– ძალიან კარგია იყო ხალისიანი, ხალისიანი ნაწარმოებები შექმნა. ასეთი მეტაფორა არსებობს, რომ ოსვენციმის შემდეგ პოეზია და ლექსის წერა აღარ შეიძლებაო. მაგალითად, ვაჟა ფშაველას დროს ძალიან მოდაში იყო ნიცშე და ვაჟაც ძალიან განათლებული იყო, ნიცშეც ძალიან კარგად იცოდა, მაგრამ არსად არ აქვს ნიცშეანური რამეები, რატომ? იმიტომ რომ რამდენ ჯურღმულშიც არ უნდა იყოს ადამიანი ნამყოფი, ყველას თავისი სათქმელი აქვს, ყველაფერი მაინც მიწაზე ხდება ბოლოს. ასე უცნაურად მიწიერია ადამიანი, მაგრამ ამავე დროს, მიწა არ აკმაყოფილებს მას. “ალუდა ქეთელაური” რომ გავიხსენოთ როგორია მიწა მასთან. ხორკლიანი, მშრალი... ალუდა ვაჟამ ნამდვილ ამბავზე დაწერა და ძმამ, ბაჩანამ მაინც “გაარკვია” მკითხველი – ეგ ამბავი რალურიაო... ის კი ვერავის ამოგლიჯეს პირიდან, რომ ისეთი ფინალი, როგორც ქეთელაურს აქვს საერთოდ არ არსებობს და მხოლოდ მხატვრულობა და არა ფაქტი ანიჭებს მას უკვდავებას.
- ფიქრობთ, რომ ყველა „მართალი სიტყვა მართლაც წარსულში ითქვა” თუ სათქმელი კიდევ ბევრია? თაობათა შორის მუდმივი წინააღმდეგობაც ამაზე ხომ არ არის აგებული.
- ახლა ვკითხულობ მე-16 -მე-17 საუკუნის პოეტებს. სულ იქ ვარ, და რა საოცარია, რა თქმა უნდა, აღიარებენ რუსთაველს, მის ტყვეობაში არიან, ისევე წერენ, როგორც რუსთაველი, ბაძავენ, მაგრამ იცით, რა ბრალდებას უყენებენ? ამდენი რამ ხდებოდა საქართველოში და რას იგონებდი რაღაც ზღაპრებსო. მოკლედ, ესენი უკვე სხვანაირად უყურებენ ცხოვრებას, ლიტერატურას, სულ სხვა ტიპები არიან. ასევე რომ დასვათ გავრცელებული კითხვა, რას ფიქრობთ ახალგაზრდა მწერლებზეო, პასუხს ვერ მიიღებთ. ეს საერთოდ ისეთი კითხვაა... აი მაგალითად, ერთად იდგნენ აკაკი და გრიშაშვილი, მაგრამ ვიცით ჩვენ რას ფიქრობდა აკაკი გრიშაშვილზე? კაცმა არ იცის, რადგან გრიშაშვილმა წაართვა აკაკის ყველა მსმენელი და მკითხველი. მაგრამ მერე გრიშაშვილსაც გამოუჩნდენ შემცვლელები... და ასე შემდეგ...
- და მაინც რაღაც ახალი ტენდენციები არსებობს, არა? ახალ დროს თავისი მოაქვს. და რა არის ეს „მეტი ავანტიურა, ვიდრე გულწრფელობა?”
- თუ ლიტერატურას დავარქმევთ საამქროს, სადაც ახალი ტექნოლოგიები ინერგება, მაშინ ყველაფერი გასაგებია. მაგრამ რა უნდა ქნას ამ დროს უბრალო მიწისმზომელმა? ცოდვაში ჩაგვაგდებს ეგეთი საუბარი...
– სკაბრეზზე რას იტყვით. ეს დღეს პოპულარული თემაა. ის თქვენთანაც გვხვდება, მაგრამ ძალიან ორგანულად ტექსტში ჩაქსოვილი. თავის დროზე ყველაფერი ისე ბუნებრივად და ლაღად ითქვა ხალხურ პოეზიაშიც.
– რაც შეეხება სკაბრეზს, ამისათვის დიდი მხატვრული ნიჭია საჭირო. ადამიანი რომ ჩაერევა, ბევრი რამე უხამსდება.
- ბოლო რომანზე „60 ჯორზე ამხედრებული რაინდი“ ვისაუბროთ, წერთ, რომ ეს არის “წიგნი ჰიპერბოლების და მეტაფორების.”
- ამ ბოლო წიგნის გამო გავმეცნიერდი კიდეც. იმდენი რამ წავიკითხე, თანაც როგორც ჩანს, პედანტიც გავხდი... ერთი თუ “გამეცნიერდი”. იგებ, რომ ცხენს რომ ნალს აჭედებენ იმას ლურსმანი კი არა, ყაირი ჰქვია , მოკლედ, სინდისი სანამდეც გაგიშვებს, იქამდე იქნები ზუსტი. ისე კი, მე ჯერ არ მინახავს ადამიანი რომელმაც ეს წიგნი წაიკითხა. ამითაა დღევანდელი ქართველი მწერალიც ბედნიერი, რომ, რაც გინდა დაწეროს საიდუმლოდ დარჩება.
– რატომ?
- იცით, როგორაა? დაუშვათ, დაბარე და გაიხედე შენი დაბარულისკენ. ამ დროს შეიძლება თავი შეიქო, ან რამე შენიშვნა თქვა. ეს ბუნებრივია. და მე ვთქვი ჩემს ბოლო წიგნზე, “დასაწერად ხომ ძალიან ძნელი იყო, მაგრამ მკითხველიც ძალიან მამაცი უნდა იყო, რომ ეს წაიკითხოს- თქო” ეს არის ჩემი შეფასება. მეტი არაფერი მითქვამს. მაგრამ, ამავე დროს, დაბარულისკენ რომ ვიხედები, ძალიან კმაყოფილი ვარ, რადგან ამ წიგნით კარგად გავიგე ჩემი ხალხი, კარგად დავინახე მისი “წიგნი”. და ამ მომენტის გამო ვარ კმაყოფილი.
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#19 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე – კოტე ჯანდიერი

– ერთგან ბორხესის სიტყვები მოგყავთ. “ჩვენ მაგიური სიტყვის სტრიქონები, სიტყვები, ან ასოები ვართ. იგი მუდმივად იწერება და ეს წიგნი ერთადერთია, რაც არსებობს ამ სამყაროში. უფრო სწორად, ის თვითონ არის სამყარო” ასეა? სამყარო მართლაც მისთვის არსებობს, რომ საბოლოოდ წიგნში იქნას შეტანილი?
-არისტოტელე თავის "პოეტიკაში" (უფრო ზუსტად მის ერთადერთ შემორჩენილ ნაწილში, რომელიც ტრაგედიის შეეხება) მარტივად გამოთქვამს, ერთ საკმაოდ რთულად გასაგებ აზრს იმის შესახებ, რომ დრამა სხვა არაფერია, თუ არა ცოცხალი ადამიანების მოქმედებათა მიბაძვა. ეს "მიბაძვა" სხვა არაფერია, თუ არა დრამატულ პერიპეტიათა აღწერა, რაც მარტივად რომ ვთქვათ, ნიშნავს გმირის მდგომარეობის ცვლილებას ბედნიერებიდან უბედურებისაკენ. ეს ყველაფერი საჭიროა იმისათვის, რომ მაყურებელმა, მკითხველმა თუ მსმენელმა საკუთარი თავის გაიგივება შესძლოს გმირთან, მასთან ერთად გადაიტანოს მრავალი განსაცდელი, რასაც სიუჟეტი ახვედრებს, "დაიღუპოს" როგორც ანტიგონე, რათა გადარჩეს სულიერად და განიცადოს კათარსისი; უფრო ზუსტად, განიცადოს კათარსისი და ამით გადარჩეს.
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე V საუკუნეში ჩამოყალიბებული ეს თეორია ადამიანის ცხოვრების მეტაფორაა, ცხოვრებისა, რომლის განმავლობაშიც მრავალ განსაცდელს, ჩვენივე საბედისწერო შეცდომებით გამოწვეულ სულიერ თუ ფიზიკურ სატანჯველს, დამცირებასა და სასოწარკვეთას განვიცდით, რათა თვალებდათხრილი ოიდიპოსივით დავინახოთ მოვლენათა არსი, ვეზიაროთ ჭეშმარიტებას და კათარსისის გავლით მოვიპოვოთ სულის სიმშვიდე, გონების სიცხადე და ვნებების მართვის უნარი.
კათარსისი ესთეტიკური ფენომენია, ისევე როგორც პერიპეტია (ანუ ჩვენი ბედიღბლის ცვლილება იმედიდან სასოწარკვეთამდე, ბედნიერებიდან უბედურებამდე და პირიქით). რაკი ცხოვრება პერიპეტიების ჯაჭვია, ცხადია, რომ ის ამავდროულად ბედნიერების, აღმაფრენის, თავდავიწყების, ფიზიკური და ესთეტიური ტკბობის წუთებსაც გულისხმობს.
თუ დრამა მოქმედებათა მიბაძვას წარმოადგენს, ლიტერატურა ცხოვრების იმიტაციაა... ცხოვრებისა, რომელსაც - ფრიდრიხ ნიცშეს სიტყვებით - "გამართლება აქვს მხოლოდ, როგორც ესთეტიკურ ფენომენს", ხოლო ერთი ცალკე აღებული ადამიანის ცხოვრებას მაშინ ეძლევა გამართლება, თუ ის კათარსისამდე მიდის. ამ აზრით, ცხოვრება თავდაპირველი და უნიკალური ტექსტია, რომელიც მუდმივად იწერება, ხოლო ლიტერატურა კი - ამ ტექსტის თარგმანი და კომენტარი.

– როგორია დღეს ჩვენი რეალობა, შემოქმედებითი ან საზოგადოებრივი ცხოვრება? საერთოდ ის სამყარო, რომელსაც ამ წიგნში შესატანად ვამზადებთ?
მე მეჩვენება, რომ ჩვენი დღევანდელი რეალობა, განსაკუთრებით კი საჯარო სივრცე საერთოდ დაცლილია ესთეტიკური ფენომენებისა და განცდებისგან. ისტორიას ჩაბარდა ის დრო, როდესაც თბილისელი თეატრალები და მუსიკის მოყვარულები გაყოფილი იყვნენ მერი ნაკაშიძის და ნადია ხარაძის მომხრეებად და წლების განმავლობაში მათ შორის მიდიოდა ცხარე კამათი, თუ რომელი მათგანია უფრო უნივერსალური ვოკალური მონაცემებით დაჯილდოებული; როდესაც ავთო ვარაზის გამოფენა არა წამიერად გაელვებული "ნიუსების" თემა, არამედ ხანგრძლივი საზოგადოებრივი განსჯისა და ინტერესის საგანი იყო; როდესაც ორშაბათ დღეს კინოთეატრში ბილეთს ვერ შოვნიდი, ვინაიდან ორშაბათობით ახალი ქართული, თუ უცხოური ფილმი გამოდიოდა და ადამიანებს ერთი სული ჰქონდათ, ენახათ რაღაც ახალი და უჩვეულო; სამშაბათობით უნივერსიტეტის მწერალთა სხდომებზე ეწყობოდა ახალი ნაწარმოებების ხალხმრავალი განხილვა და სერიოზული დისპუტები იმართებოდა ზოგადად ლიტერატურის საკითხებზე... აღარ გავაგრძელებ ჩამოთვლას.
კულტურა არ არის მხოლოდ ცალკეულ შემოქმედ ინდივიდთა ნაღვაწის ერთობლიობა, ეს არის მათი ნაწარმოებების ადგილი და მონაწილეობის ხარისხი საზოგადოებრივ ცნობიერებაში. კულტურა, როგორც საზოგადოებრივი ფენომენი ახდენს რეფლექსიას, შეფასებას და რანჟირებას. იქ სადაც ეს არ ხდება, შესაძლებელია არსებობდეს ცალკეული, თუნდაც გენიალური შემოქმედი, მაგრამ კულტურა და შემოქმედებითი ცხოვრება რედუცირებულია. ამისი კარგი მაგალითია შესანიშნავი ავსტრალიელი მხატვარი ნამატა ჟირი, რომელიც აბორიგენი იყო. მისი ტილოები გამოიფინა ევროპისა და ამერიკის წამყვან გალერეებში, მასზე დაიწერა მონოგრაფიები და ა.შ. მაგრამ ავსტრალიელ აბორიგენთა ცნობიერებაზე და ცხოვრებაზე ამას არავითარი ზეგავლენა არ მოუხდენია, ვინაიდან კულტურულ ფასეულობათა აბორიგენული სისტემა მოკლებული იყო ამ ნახატების აღქმის უნარს.
დღეს, როდესაც, ჩვენს გალერეებში ერთნარი სიხშირითა და წარმატებით იხსნება კარგი, საშუალო და ცუდი მხატვრების გამოფენები, როდესაც მედია საშუალებები ერთნაირი დაშტამპული სიტყვებითა და კადრებით აღწერენ ამ გამოფენებს, მეჩვენება, რომ ავსტრალიელ აბორიგენთა მდგომარეობაში ვართ, რადგან ვერ (ან არ) ვანსხვავებთ უნიჭო მიმბაძველობასა და პლაგიატს, ჭეშმარიტი სიახლისაგან. ეს იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოება ინდიფერენტულია ხელოვნების მიმართ და რეაგირებს მხოლოდ ისეთ იაფფასიან, სკანდალურ გამოხდომებზე, როგორიცაა, ვთქვათ, ყბადაღებული "საიდუმლო სირობა". ოთარ ჭილაძის არც ერთ ბოლოდროინდელ რომანს არ ხვდა პატივი ამდენი ხნის განმავლობაში ყოფილიყო საზოგადოების ყურადღების ცენტში. ასეთი ესთეტიკური და ეთიკური განურჩევლობა, ჩემი აზრით, ქართული კულტურის ღრმა კრიზისზე მეტყველებს.
– ერთი შეხედვით ბანალური კითხვა უნდა დაგისვათ, რატომ წერთ?
ჯერ ერთი ვწერ ძალიან იშვიათად. მწერლობას არ განვიხილავ ჩემს პროფესიად და შემოსავლის წყაროდ. ამ თვალსაზრისით, შეიძლება ითქვას, რომ მწერალი არცა ვარ. ვწერ მხოლოდ მაშინ, როდესაც მე ეს მანიჭებს სიამოვნებას. ამიტომაც, ვერ წარმომიდგენია, როგორ შეიძლება კონტრაქტი დავდო რომელიმე გამომცემლობასთან და ვალდებულება ავიღო, რომ ამა და ამ ვადებში, ამა და ამ თემაზე დავწერ მოთხრობას, ნოველას ან რომანს. ცხადია, პროფესიონალი მწერალი ასე არ იქცევა.
ლიტერატურასთან მე ჰედონისტური დამოკიდებულება მაქვს.

– და როგორ წერთ? წერა მართლაც დიდ ემოციურ სტრესებთან არის დაკავშირებული? ან კიდევ, რა მოაქვს მწერლისთვის გამოცდილებას?..


რაც შეეხება თვითონ ტექსტს, მე ვფიქრობ, აქ კომპრომისების დაშვება შეუძლებელია და თუ რამეს ვწერ, ვცდილობ ეს გავაკეთო პროფესიონალურად. ენასთან ხუმრობა არ შეიძლება. სწორი ბრძანდებით, წერა მართლაც დაკავშირებულია დიდ ემოციურ სტრესებთან. მეტსაც ვიტყოდი, თუ წერის პროცესში ემოციური სტრესი არ არსებობს, მაშინ არც კათარსისი განხორციელდება და ტექსტი თანაბრად უინტერესო იქნება როგორც მწერლის, ისე მკითხველისთვის.
გამოცდილებას კი მოქვს ის, რომ ადამიანს საშუალებას აძლევს ყველაფერს, რაზედაც კი ის ფიქრობს, შეხედოს რამდენიმე კუთხით, თავი დააღწიოს სწორხაზოვნებასა და პლაკატურობას, არ გადაიჭრას მორალიზატორობაში და არ გახდეს მოსაწყენი.
– თქვენი მოთხრობები “მაყვლიანი”, საოჯახო ქრონიკა”, “დაატიჟება კონოში” ახალი და ძალიან მნიშვნელოვანი ტექსტები იყო. რა რეზონანსი და გამოხმაურება ჰქონდათ მათ, მნიშვნელოვანი კრიტიკული წერილები თუ გახსენდებათ და საერთოდ, როგორ ფიქრობთ საქართველოში ლიტერატურული კრიტიკა არსებობს?
იყო რამდენიმე გამოხმაურება. დიდი მადლობა მინდა ვუთხრა ყველას, ვისაც სურვილი გაუჩნდა რამდენიმე სიტყვა ეთქვა ჩემს მოთხრობებთან დაკავშირებით. განსაკუთრებით დადამახსოვრდა ქალბატონ ლილი ავალიანის წერილები.
რაც შეეხება ლიტერატურულ კრიტიკას ზოგადად, ჩემი დაკვირვებით აქ საქმე სავალალოდაა. ცხადია, არსებობს რამდენიმე ნიჭიერი კრიტიკოსი, რომლის აზრსაც მე დიდ პატივს ვცემ. მაგრამ უბედურებაა ისაა, რომ იშვიათი გამონაკლისების გარდა, კრიტიკა ჩვენში, საბჭოთა დროიდან მოყოლებული, გარკვეული იდეოლოგიური კონიუნქტურის ტყვეობაშია. ცხადია, იდეოლოგიური კლიშეები იცვლება: კომუნისტური შტამპები ჯერ ნაციონალისტურ-რელიგიური, შემდეგ კი ფსევდო-ლიბერალური ტაბუებითა და რიტორიკით შეიცვალა.
საბჭოთა დროს კრიტიკოსი ერთდროულად ბრალმდებლის, მოსამართლისა და განაჩენის აღმსრულებლის ფუნქციას ასრულებდა. მისი სიტყვა ხშირად სასიკვდილო განაჩენს ნიშნავდა მწერლისათვის. აქედან გამომდინარე, კრიტიკოსის პროფესიის არჩევა წესიერი ადამიანისთვის ეშმაკთან გარიგების ტოლფასი იყო. მეორეს მხრივ, საბჭოთა ეპოქის მწერლებისთვის კრიტიკოსი ლიტერატურული პროცესის აუცილებელ მონაწილედ კი არ აღიქმებოდა, არამედ მტრად და პოტენციურ ჯალათად. ცხადია, ამას საერთო არაფერი აქვს ჯანსაღ ლიტერატურულ ცხოვრებასთან, მაგრამ ისიც აშკარაა, რომ ჩვენი საზოგადოება ჯერაც გაბატონებული შეხედულებებისა და სტერეოტიპების დიქტატს ეგუება, ის მხოლოდ იდეოლოგიურ შტამპებს იცვლის და არ ცდილობს მათგან გათავისუფლებას. ამიტომაც კრიტიკა (თუნდაც ჯანსაღი) ისევ მტრობად აღიქმება, კრიტიკოსობა კი - გაბატონებული ჯგუფის შეხედულებათა მონობად.
სტალინის ძეგლებთან ბრძოლას რა აზრი აქვს, თუ ტოტალიტარული აზროვნებისა და პოლიტ-ტექნოლოგიებისაგან არ გავთავისუფლდით? რა აზრი აქვს ბელადის ქანდაკების მსხვრევას, თუ მის ადგილზე ზვიადის, ბასილ მკალავიშვილის, ანდა ლევან რამიშვილის წარმოსახვითი ძეგლი წამოვჭიმეთ?

– ერთგან თქვით “სტილი განსაზღვრავს ლიტერატურასო” აბსოლუტურად გეთანხმებით, მაგრამ აქვე მინდა გკითხოთ, რა არის მწერლური სტილი და რატომ არის ეს “როგორ” ხშირად “რა”-ზე მნიშვნელოვანი?
მარტივი აზრია: ანტიკურ თეტრში მისულმა მაყურებელმა ზედმიწევნით კარგად იცოდა თუ რა მოხდა და რატომ მოხდა ოიდიპოსის, ან აგამემნონის ოჯახში. მაგრამ ხალხი თეატრში იმისთვის მიდიოდა, რომ ენახა და მოესმინა როგორ ყვება ამ ისტორიას სოფოკლე, საიდან იწყებს და სად ამთავრებს თხრობას ესქილე, როგორ გადმოსცემენ მათ მიერ დაწერილ სიტყვებს ნიღბიანი მსახიობები და ა.შ. ისინი მიდიოდნენ თეატრში თავდავიწყებისათვის, რათა რამდენიმე საათის განმავლობაში გათავისუფლებულიყვნენ საკუთარი საზრუნავისა და ტკივილისაგან, ეცხოვრათ სხვა ადამიანის ტკივილებითა და ვნებებით, რათა ტირილამდე მისულებს კათარსისი განეცადათ. მათი ცრემლები უერთდებოდა მარადისობას, როგორც კაპიტან აქაბის ცრემლები ოკეანეს და "მთელ ოკეანეში არ იყო წვეთი უფრო სუფთა, ვიდრე ეს ცრემლი".

– ფიქრობთ, რომ დღეს თანამედროვე ლიტერატურაში სათქმელის დეფიციტია? და ამას მოსდევს ხომ არ მოსდევს თავად მკითხველის დეფიციტიც?
"დიდი სათქმელი" არ ნიშნავს დიდ ლიტერატურას. შექსპირის "ჰამლეტი" იმიტომ კი არ არის გენიალური, რომ იქ ყოფნა-არყოფნის საკითხია დასმული (ეს საკითხი ამა თუ იმ ფორმით უამრავ ღირებულ ტექტსტში გვხვდება, გილგამეშიდან და ბიბლიიდან დაწყებული, უმბერტო ეკოთი დამთავრებული), არამედ იმიტომ, რომ შექსპირმა მოახერხა ყოველი ჩვენთაგანისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელი გაეხადა ამ კითხვაზე პასუხის ძიება. მე მგონი, ნიჭის დეფიციტი უფრო დიდი პრობლემაა, ვიდრე სათქმელისა. ნიჭი კი, ყოველთვის საკმაოდ დეფიციტური "საქონელი" იყო და ასეთადვე რჩება.
"მკითხველის დეფიციტი" შესაძლოა უკავშირდებოდეს ლიტერატურის ფუნქციის შეცვლას პოსტინდუსტრიულ ეპოქაში. მეცხრამეტე საუკუნის ნაციონალიზმის მთავარი ინსტრუმენტი ლიტერატურა იყო. როგორც ერთი ჩემი მეგობარი იტყოდა "ნაციონალური ნარატივი ლიტერატურის ენით ლაპარაკობდა". მაგრამ ფაშისტური საკონცენტრაციო ბანაკების შემდეგ დევალვირებული და ლამის ტაბუდადებული ნაციონალიზმის პირობებში ლიტერატურამ დაკარგა ერის მოძღვრისა და წარმმართველის ფუნქცია, ის ერთგვარი ინტელექტუალური გართობის ნაირსხეობად, ან, სხვა შემთხვევაში კომერციული ინტერესის საგნად გადაიქცა. არ მითხრას ვინმემ, რომ სიამოვნება არ მიუღია აკუნინის დეტექტიური რომანების კითხვით. დაძაბულ, კომერციულად მომგებიან სიუჟეტთან ერთად, იქ "მაღალი სტილის" ბრწყინვალე იმიტაციას და ინტელექტუალურ საზრდოსაც ვპოულობთ. მაგრამ რამდენად შეიძლება ამ რომანებს დიდი ლიტერატურა ეწოდოს, ეს მართლა არ ვიცი. ერთი კი ცხადია, ფანდორინის თავგადასავალი სულ სხვა მიზნითაა მოყოლილი, ვიდრე როდიონ როსკოლნიკოვის ისტორია.

– ბოლო წიგნზე “კონკიას ღამესა” და მასში შესულ მოთხრობა “გლობალიზაციაზე” მინდა გკითხოთ, რომელმაც ჩემზე ძალიან დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა. თავად გლობალიზაცია კანონზომიერი პროცესია, მაგრამ როგორ ვხვდებით ჩვენ მას და როგორ შეიძლება მასთან სწორი მიმართების გამოძებნა?
ჩვენი მიდგომა გლობალიზაციის, როგორც ობიექტური პროცესისადმი ორგვარია: საზოგადოების ნაწილი (საკმაოდ დიდი) მას განიხილავს, როგორც მტრული ძალების (მასონები, იეღოველები, სოროსი და სხვ.) შეთქმულებას საქართველოს წინააღმდეგ. მეორე, შედარებით მცირე ნაწილი კი უაზრო აღტაცებით, გაუგებარი პიეტეტითა და უნიადაგო იმედებით ხვდება გლობალიზაციას, როგორც ყველა ჩვენი სენისა და გასაჭირის პანაცეას. ორივე ეს უკიდურესობა სიბრიყვისა და წინდაუხედავობის მაგალითია. როდესაც ნილოსის ნაპირას ცხოვრობ, არ შეიძლება არ ხვდებოდე, რომ მდინარის მოტანილი ნაყოფიერი შლამი მდიდარი მოსავლის მოყვანის შესაძლებლობას იძლევა, მაგრამ ასევე შეუძლებელია არ იცოდე, რომ მდინარემ ადიდება იცის და თუ აქა-იქ ჯებირებს არ დაუყენებ, შეიძლება ერთი ხელის მოსმით წალეკოს ყველაფერი, რაც შენ და შენს წინაპრებს გიშენებიათ. იაპონელებმა მოახერხეს მაქსიმუმი აეღოთ ინფორმაციული, ტექნოლოგიური და ფინანსური ნაკადების ხელმისაწვდომობისაგან, მაგრამ ისიც შესძლეს, რომ მათ კულტურას არ ემუქრება ნიველირება, ეროვნული იდენტურობა კი საიმედოდაა დაცული.
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!

#20 OFFLINE   nakani

    ღირსეული მოქალაქე

  • მოდერატორი
  • პიპპიპპიპპიპპიპპიპ
  • 12493 წერილები:
  • სქესი:ქალი
საუბრები ლიტერატურაზე – გიორგი ლობჟანიძე

ოეზიის თავშესაფარი პიროვნებად შემდგარი ადამიანების გულებშია.



- გიორგი, ის ადამიანი ხარ, რომელიც ადრეულ ასაკში გაიცნო მკითხველმა თავისი ძალიან საინტერესო ლექსებით. ვუნდერკინდი ბავშვების ბედი, საერთოდ რთულია. შენ თავად როგორ შეაფასებდი იმ პერიოდს და შემდგომ შემოქმედებით ეტაპებს?

- მართალი ხარ, ნაადრევად მოსული წარმატება შესაძლოა დამღუპველი აღმოჩნდეს ბავშვისათვის, რომელიც რაღაც ნიჭით, ვთქვათ, ლიტერატურული უნარითაა დაჯილდოებული. მით უფრო, იმხანად, როცა ჩემი ლექსები დაიბეჭდა, ამ ყველაფერს ისეთი არაჯანსაღი აჟიოტაჟი მოჰყვა, იმდენი წერილი მივიღე საქათველოს სხვადასხვა კუთხიდან და დღევანდელ ჟარგონზე რომ ვთქვათ, ისე "მაფანატებდა" უამრავი ჩემი თანატოლი, რომ კიდევ კარგი, ვითარებას სერიოზულად არ აღვიქვამდი, თორემ უსათუოდ ფიზიკურად დავიღუპებოდი. დღემდე ძალიან მადლობელი ვარ პაატა ნაცვლიშვილისა, ვინც დამინახა, გამომარჩია და მაშინდელ "ახალგაზრდა კომუნისტში" მთელი გვერდი ლექსებიც დამიბეჭდა. პაატა მაშინ მე თვითონ მოვძებნე, ჩემი თავიცა და ლექსებიც თავს თვითონ მოვახვიე და რაღაც ეტაპზე იმ პუბლიკაციების გამო ძალიანაც ბედნიერი ვიყავი. თუმცა, დღეს რომ ახლიდან ვიწყებდე ცხოვებას, იმავეს არავითარ შემთხვევაში აღარ ჩავიდენდი. 13 წლისა ლექსებს აღარაფრით აღარ დავბეჭდავდი, რადგან ამ პუბლიკაციის მერე რაც დაიწყო, იმის გაძლება დღესაც ძალიან გამიჭირდებოდა და მაშინ ხომ თითქმის მთელი ჩემი სულიერი ძალები ამ უაზრო ვითარებასთან გამკლავებას შეეწირა. ერთი მხრივ, როგორც გითხარით, მომდიოდა უამრავი წერილი. ამ წერილების უკან რეალური ადამიანები იდგნენ, თავიანთი გასაჭირითა და პრობლემებით: მწერდნენ ციხიდან, ფსიქიატრიული საავადმყოფოდან, საბავშვო სახლებიდან, მთხოვდნენ რჩევას, ფიზიკურ თუ მორალურ თანადგომას. რახან ჩემი ასაკისათვის შეუფერებლად ჭკვიანურ ლექსებს ვწერდი, ყველამ რატომღაც ყოვლისშემძლედ წარმომიდგინა. მე კი ჩემი გამჭირვებოდა. შინაგანად ისედაც ძალიან დაუცველი ვიყავი და ამას ცოტა ხანში თან უდიდესი ტრაგედიაც დაერთო, რაც კი შეიძლება ცამეტი წლის ბიჭს დაემართოს: ერთი წლის განმავლობაში ჯერ მამა გარდამეცვალა და მერე დედა. დავრჩი მარტო და უცებ მივხვდი, რომ ამ სიმარტოვეში მხოლოდ პოეზია თუ გადამარჩენდა. ახლა ეგებ პათეტიკურად გეჩვენებათ, რასაც ვამბობ, მაგრამ მაშინ პათეტიკისთვის ნამდვილად არ მცხელოდა. თანაც პოეზიაში, მაშინ ყველაფერს ვგულისხმობდი, რაც კი სიფაქიზეს, შინაგან სინამდვილეს უკავშირდებოდა. იმხანად ჩემი ლიტერატურისადმი დამოკიდებულება ლამის სარწმუნოებრივ ფანატიზმს გაუტოლდა. ეს - ჩემში რაც ხდებოდა. გარედან კი უამრავი რამ მეჭრებოდა: სასკოლო და სარაიონო ღონისძიებები, რომლებზე ლექსით გამოსვლაც ხშირად მიხდებოდა. იმდენად მორიდებული ვიყავი, რომ უარს ვერავის ვეუბნებოდი და ამიტომ ძალიან ბევრ ასეთ ღონისძიებაში მიმიღია მონაწილეობა. თუმცა, ალბათ, ერთი მხრივ, კარგია, რომ ეს ეტაპი ბავშვობაშივე გავიარე. იმიტომ, რომ დღეს უკვე საკუთარი თავისა და შემოქმედების ასეთი იაფფასიანი პრეზენტირების სურვილი ვეღარაფრით ამიყოლიებს. მე ვიცი, რა ფუყეა ხმამაღლა წაკითხული ლექსისათვის დაკრული ტაში, რა უცებ მოდის ასეთი წარმატება და სამაგიეროდ, რამდენი უნდა იშრომო ნამდვილად ფასეული წარმატებისათვის. ღმერთმა დამიფარა, რომ ბავშვობაში მოსულმა პოპულარობამ ხანძარივით არ გადამიარა და ჩემს ადგილას შავად გადღაბნილი ლაქა არ დატოვა.

- მართლაც ასეთია ქართველი მკითხველი? თუ ეს მხოლოდ იმ წლებში იყო ასეთი აქტიური?. საერთოდ როგორია ის? უფრო კომპეტენტური... თუ ფეხის ხმას აყოლილი?
- ძალიან გამიჭირდება ქართველ მკითხველზე ასე ზოგადად ლაპარაკი. ცხადია, ბევრი რამ შეიცვალა. იმ წლებში ვფიქრობ, ხალხი უფრო სერიოზულად კითხულობდა და სააზროვნო სივრცეც უფრო არსებობდა. საერთოდ, ტოტალიტარული სისტემების ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშანი, როგორც ჩანს, წიგნის კითხვის მოთხოვნილება და სიყვარულია. მაშინ ლამის ერთადერთი სარკმელი, სულიერი ცხოვრებისაკენ გამოღებული, წიგნი და ლიტერატურა იყო. მეორე საკითხია: მაშინაც ბევრს შეეძლო თუ არა, დამოუკიდებლად გაეკეთებია დასკვნა წაკითხულის შესახებ. ამ გადასახედიდან რომ ვაფასებ, საქართველოში მუდმივად ასე ხდებოდა: ვიღაცას ამოიჩემებდნენ და ყველას ის ამოჩემებული პოეტი თუ მწერალი უყვარდა. მის გვერდით კი ძალზე ნიჭიერი და შეიძლება ასგზის უკეთესი მწერლები შეუმჩნევლები და დაუფასებელნი რჩებოდნენ. არსებითად, კაცმა არ იცის, იმ "შემჩნეულსაც" რაში სჭირდებოდა ასეთი დაფასება: საყოველთაო სიყვარული, რომელსაც ფესვი არცოდნაში, წამხედურობასა და სნობიზმში გაედგა. უბრალოდ, მაშინ საქმეს ის შველოდა, რომ შემფასებლები, ვის სიტყვასაც ხალხი ენდობოდა და ანგარიშს უწევდა, მართლაც გემოვნებიანნი და თავისი საქმის მცოდნე ლიტერატორები იყვნენ, რომელთაც მთელი მსოფლიოს სამწერლობო პროცესები ხელისგულზე ედოთ და, შესაბამისად, არც სიახლის შემჩნევა, გაანალიზება და სხვებისათვის ჩვენება უჭირდათ. მაგალითად, მაშინ ასეთი გზამკვლევები, მაღალი ლიტერატურული მოდის კანონმდებლები, ვთქვათ, აკაკი ბაქრაძე ანდა გურამ ასათიანი ბრძანდებოდნენ. შედარებით უმცროსი თაობიდანაც თეიმურაზ დოიაშვილი და ლევან ბრეგაძე. ეს ისე, მაგალითისათვის, უცებ ვინც გამახსენდა. ახლა კი მონასტერი აირია. ლიტერატრულ ანალიზს, ნაწარმოების ავ-კარგზე მსჯელობას, რაც ისედაც იშვიათად შეგხვდებოდათ, ბოლო ხანს თითქმის მთლიანად ჩაენაცვლა პიარი. და მკითხველიც, თვალსა და ხელს შუა მაყურებლად რომ გარდაიქმნა, იმ მწერალს იწონებს, ვისაც ტელევზორში უფრო ხშირად ხედავს და წიგნის წაკითხვა სულაც აღარ არის საჭირო, რაკიღა ტელევზორში ხედავს, ესე იგი, კარგი მწერალია...

- პოეტი გიორგი ლობჟანიძე და მთარგმნელი გიორგი ლობჟანიძე. როგორ ცხოვრობს ეს ორი ადამიანი ერთად და როგორ ახერხებ ამ ორი რთული საქმის შეთავსებას..
- ძალიან ძნელია ამ ორი ადამიანის თანარსებობა და მათ შორის ისეთი სიღრმისეული კონფლიქტია, როგორიც შეიძლება მხოლოდ სიამის ტყუპებს შორის ჩამოვარდეს. თარგმნა თავიდან შემოქმედებითი კრიზისის პერიოდში დავიწყე, როცა საკუთარს ვეღარაფერს ვწერდი და ვიფიქრე, თარგმანი დამეხმარება, "ფორმიდან სულ რომ არ ამოვვარდე-მეთქი." მერე ამ საქმემ ისე გამიტაცა, რომ რაღაც მომენტში სულერთი გახდა, ჩემს სათქმელს რა ფორმით ვიტყოდი: თარგმანის თუ ორიგინალური შემოქმედების მეშვეობით. ხშირად სათარგმნი მასალა და ავტორი, რომელსაც სამუშაოდ ვირჩევ, მხოლოდ საბაბია საკუთარი დამოკიდებულებებისა და ნააზრევის გადმოსაცემად. თუმცა არ მინდა, ვინმემ არასწორად გამიგოს: ეს იმას როდი ნიშნავს, რომ ჩემეულს ვწერ და თარგმანად ვასაღებ. პირიქით, რასაც დღემდე სხვებთანაც ვერ ვეგუები, დედანთან არაპატიოსანი დამოკიდებულებაა. აქ ტრივიალურ შეცდომებს არ ვგულისხმობ, რაც ყველას ემართება. მე მძაგს ვითარება, როცა მთარგმნელი გატყუებს, რომ რასაც წერს, დედანში სიტყვა სიტყვით ამოიკითხა. და რაც მთავარია, ამ ტყუილს კანით ვგრძნობ. იმ ენებიდან, ვთქვათ, ჩინურიდან თარგმნილი ნაწერების შემთხვევაშიც კი, ორი ღერი სიტყვაც რომ არ მესმის. თარგმანი საერთოდ ადამიანის პატიოსნების ხარისხს საუკეთესოდ ააშკარავებს. მოგეხსენებათ, ისეთი ენებიდან ვთარგმნი, საქართველში კი არა, მსოფლიოშიც რომ ბევრმა არ იცის. შესაბამისად, შემეძლო ამ მართლაც დიდებული პოეტების განწყობილებები ხელაღებით გადმომეტანა და საკუთარ შემოქმედებით ძიებებად გამესაღებინა, მაგრამ ასეთი რამ ფიქრადაც კი არასდროს გამივლია. ეს ხომ იმაზე საშინელი ქურდობაა, ვიდრე რაღაც ნივთების მოპარვა. არადა, ჩემ ირგვლივ იმდენი მოკალმე დაემსგავსა საეჭვოდ უცხოელ პოეტებს, რომ ბევრი მათგანი თავისივე თარგმანის ნაბიჭვარი გეგონება.
წინასწარ ვიცი, ბოლო წინადადება რა აურზაურსაც გამოიწვევს, ამიტომ შემეძლო დამეკონკრეტებია, ამ სიტყვებში რომელი პოეტი არ იგულისხმება, თუმცა არ ღირს. აქ არაიმდენად რომელიმე კონკრეტული ადრესატი, არამედ ზოგადი ტენდენციაა მნიშვნელოვანი, ამიტომაც ჩემი ძვირფსი კოლეგები მაინცდამაინც ნათქვამში საკუთარი თავის აღმოჩენას ნუ დაიწყებენ.
ჩემთან დაკავშირებით კი შემიძლია გითხრათ, რომ მე პირიქით მიმივიდა: ყველაფერი, რაც შემეძლო თვითონ დამეწერა, ქართლური ახირებით, ნებითა თუ შემოქმედებითი ბედისწერის ძალით, თარგმანებს მივეცი. ვერ აგიხსნით, რა გრძნობაა, როცა, ვთქვათ, რომელიმე იუზერი ზოგჯერ შენ მიერ თარგმნილ მასალას დაიმოწმებს და იქვე კეკლუცად დასძენს: "როგორც ფორუყი ამბობს", ან: "რა კარგად თქვა ესა და ეს ხალილ ჯიბრანმაო". ხოლო მთარგმნელის მითითება ავიწყდება კი არა და, უბრალოდ, აუცილებლადაც არ თვლის.
ერთი სიტყვით, მგონი, ჩემი პასუხიდან ის მაინც არის ცხადი, რომ მთარგმნელსა და პოეტ გიორგი ლობჟანიძეებს თუ ლობჟანიძე გიორგიებს ერთმანეთთან ძალიან რთული, წინააღმდეგობრივი, ვნებიანი შეყვარებულებივით ეჭვიანი ურთიერთობები აკავშირებთ.

- აღმოსავლეთი - პოეტისთვის მას ალბათ განსაკუთრებული ხიბლი აქვს. მახსოვს, ერთგან წერდი, რომ იქ საუბრის დროსაც საოცრად პოეტურები არიანო. ჩვენს საუკუნეში რამდენად ბუნებრივია ეს და კიდევ დიდხანს შეეძლება აღმოსავლეთს ამ ერთგვარი რომანტიზმის შენარჩუნება?..

- აღმოსავლეთი ჩემთვის, სამწუხაროდ, დიდი ხანია გაძარცვულია იმ რომანტიზმისაგან, რაც შორიდან მაცქერალ ადამიანს იქ ეჩვენება და თავისკენ იზიდავს. თავის დროზე ამ პოეტურობამ, ყოფითმა მისტიციზმმა თუ ყოფის მისტიკურობამ თავის შიგნით ისე ჩამიკირა, როგორც მწერი ქარვის თვალმა.
ირანში რომ ჩავედი, ჩემი ერთ-ერთი პირველი გაოცება ცის სიახლოვემ გამოიწვია. იქაურ უდაბნოში ცა საოცარი ფერისაა და საოცრად დაბლაა. ისეთი გრძნობა გაქვს, რომ მოინდომო, ხელითაც შესწვდები. ან კიდევ ერთი ნაბიჯი და მიწიერ ზღურბლს თავისუფლად გადააბიჯებ. აღმოსავლეთი სწორედ ამ ერთი ნაბიჯის კიდეზე ცახცახებს: ცახცახის აქეთ რეალურია, იქით - ირეალური. ეგვიპტეში ექსკურსიაზე წაგვიყვანეს კაიროდან შარმ ელ-შეიხში, გზად უდაბნოზე უნდა გაგვევლო. ავტობუსიდან უცებ შუაგულ უდაბნოში გამწვანებულ ბაღს ვკიდეთ თვალი. გაოცებისაგან ყველანი ფანჯრის მინებს ავეკარით, არაბი გამყოლი კი შორიდან გვაკვირდებოდა და იღიმოდა. ცოტა ხანში კი აგვიხსნა, რომ თურმე იქ არავითარი ბაღი არ ყოფილა და მირაჟი დაგვინახავს. მეცნიერულად როგორც არ უნდა აიხსნას ეს მოვლენა, ამის შემდეგ ვეღარავინ დამაჯერებს, რომ ის ქვეყანა არ არსებობს და სადღაც, ხელის გაწვდენაზე არ არის. უბრალოდ ჩვენ ვერ ვხედავთ, რადგან მხედველობა რამდენიმე განზომილების პროეცირებაზე გვაქვს მომართული.
ეს რელიგიური ადამიანის განცდები იყო. მალე კი თანამედროვე კაცის ჩვეული სკეფსისი მომეძალა და გავიფიქრე: ვინ იცის, ეგებ ეს ქვეყანაც ისევე არ არსებობს, როგორც ის მირაჟი, ავტობუსიდან რომ დავინახეთ. არსებითად ხომ ამ ქვეყანასაც ზუსტად ასე ვხედავთ: წამიერად, თითქოს გაქანებული ავტობუსის ფანჯრიდან მოვკარით თვალი.

- ვიმ ვენდერსმა თქვა კინო ევროპაში დაიბადა და ირანში განაგრძობს სიცოცხლესო (ამ შემთხვევაში ირანელ რეჟისორს და პოეტს აბას ქიაროსთამს გულისხმობდა) პოეზიის თავშესაფარიც უფრო იქით ხომ არ გეგულება?
- ამ შეკითხვის პასუხიც ვგონებ, ზემოთქმულს ბუნებრივად გააგრძელებს. აღმოსავლური კინემატოგრაფის არნახული წარმატება სწორედ ხედვის, როგორც სამყაროს ფილოსოფიურ-პოეტური აღქმის თავისებურებებს უკავშირდება. ამ შემთხვევაშიც აღმოსავლეთმა დასავლური ტექნოკრატიული ცივილიზაციის პროდუქტი - კინოკამერა მარჯვედ გამოიყენა თავისი ბუნებრივი, ღვთით ბოძებული ნიჭის - ხედვის დასაფიქსირებლად. აღმოსავლურმა აზროვნებამ კინოკამერას იმედნად მინიმალური ფუნქცია მიანიჭა, რომ მისი არსებობა ზედმეტი და ზოგჯერ აუტანელიც კი გახადა. ამდენად, ჩემთვის იგივე აბას ქიაროსთამი უპირველსად პოეტია და მერე რეჟისორი. რაც შეეხება "პოეზიის თავშესაფარს", მე ის კარგა ხანია მიწიერ განზომილებებში აღარ მეგულება, რადგან ერთი დიდი მოაზროვნის სიტყვებით რომ ვთქვათ, "დღეს აღარც დასავლეთია დასავლეთი და არც აღმოსავლეთი აღმოსავლეთი." პოეზიის თავშესაფარი პიროვნებად შემდგარი ადამიანების გულებშია. ასეთები კი, სამწუხაროდ, უკვე მაშრიყშიც და მაღრიბშიც ძალიან ცოტანი არიან.

- ყურანი – მისი თარგმნის გადაწყვეტილება უკვე გმირობა იყო. როგორ მიიღე ეს გადაწყვეტილება, რამდენად რთული იყო მუშაობის პროცესი და რა მოგიტანა ამ წიგნმა წარმატებასთან ერთად.
- თარგმნის გადაწყვეტილება არ ვიცი, რამდენად გმირული იყო, რადგან პრაქტიკულად, ეს ყველაფერი თავიდან ჩემთვის, საკუთარი ინტერესების დასაკმაყოფილებლად წამოვიწყე. აი, გამოქვეყნებას რაც შეეხება, ამ შემთხვევაში კი მართლაც შემიძლია მივიღო თქვენი კომპლიმენტი.
თარგმანის გადაწყვეტილება, სპონტანურად, შეიძლება ითქვას, გაუცნობიერებლადაც კი მივიღე. მესამე კურსზე ქალბატონი თინა მარგველაშვილი გვიკითხვდა სპეცკურსს "ყურანის არაბული" და იმედნად მივიხიბლე მუსლიმთა საღვთო წიგნის სტილური და მხატვრული თავისებურებებით, რომ თამაშ-თამაშით მისი ქართულად თარგმნა წამოვიწყე. მაშინ ნამდვილად ვერ ვიფიქრებდი, რომ ეს ბავშვური გატაცება ჩემი ცხოვრების უმთავრესი საქმე გახდებოდა და ამდენ წელიწადს მიმიჯაჭვავდა.
მუშაობის პროცესი ურთულესიც იყო და ძალიან დაძაბულიც. სირთულეს სხვადასხვა ეტაპზე სხვადასხვა რამ განაპირობებდა, მაგრამ მე ვფიქრობ, ყველაზე რთული მაინც სტილური ადეკვატის მოძებნა გახლდათ, იმ მხატვრული საშუალებების მოძიება, რამაც ქართული თარგმანის სტილისტიკა განსაზღვრა.
სულიერ პლანში ყურანის თარგმანის დასრულება მართლაც იყო ძალიან დიდი წარმატება, რომელმაც უდიდესი სიხარული და შვება მომიტანა, მაგრამ თავს იმდენად დიდი შური, ბოღმა და ისეთი აგრესიული ფორმით გამჟღავნებული ბოროტებაც დამატეხა, რომ თვით უახლოესი ადამიანებიც კი სულ სხვანაირად წარმომიჩინა და დამანახვა. დაიწყეს ათასგვარი მითქმა-მოთქმა, თარგმანის მერკანტილური და იდეოლოგიური მოტივების ძიება, ტექსტში კირკიტი და იქ შეცდომების, ანდა უნებლიე გადაცდენების აღმოჩენა. მადლობა ღმერთს, იმის ძალა რომ მომცა, ამ ყველაფრისთვის მშვიდად და აუმღვრევლად შემეხედა.
მეშურნეთათვის ერთი პასუხი მაქვს: ჰა, ბურთი და ჰა მოედანი, მიბრძანდნენ და თუ ჩემი თარგმანი არ მოსწონთ, უკეთესი თვითონ გააკეთონ! ხოლო თუ ვინმე ფიქრობს, რომ არც თარგმნისას და არც ურთიერთობისას არაფერი შეეშლება, წიწილები მოგვიანებით, "შემოდგომაზე" დაითვალოს.
ყოველ შემთხვევაში ერთი რამით მაინც მინდა დავამშვიდო ჩემი გაავებული მოშურნენი: მერწმუნეთ, ყურანის თარგმნას მატერიალური თვალსაზრისით არაფერი მოაქვს. ისევ საცოდავ ქოხში ვცხოვრობ, ჭერიდან წვიმა ჩამოგვდის და შინ სამუშაო კუთხეც არ გამაჩნია.

- შენი აზრით, როგორია თანამედროვე ლიტერატურული პროცესები? რა ხდება? ან ხდება კი რამე საერთოდ?
- ძალიან საინტერესო ლიტერატურული პროცესები მიდის ჩვენში და მათი შედეგები ხვალ უფრო მკაფიოდ გამოჩნდება. საერთოდ, მეჩვენება, რომ ქართული ლიტერატურა განახლების თვისებრივად ახალ საფეხურზე გადავიდა. გამოჩნდა ბევრი ახალგაზრდა ნიჭიერი მწერალი, გამოიკვეთა უამრავი ღირებული პოზიცია. ხვალ კიდევ უფრო საინტერესო ვითარება გველის, რადგან უცხო ენებთან და კულტურებთან სიღრმისეულმა ზიარებამ ჩვენს თანამედროვე მწერლებს საკუთარი შემოქმედებისა და მსოფლიო ლიტერატურული პროდუქციის შედარების საშუალება უნდა მისცეს და ეს უეჭველად საბოლოო შედეგზეც დადებითად აისახება. ბუნებით ოპტიმისტი ადამიანი ვარ და პერსპექტივასაც შეიძლება ასე ამიტომაც ვხედავ. არსებობს სხვა აზრიც. ზოგს რომ ჰკითხო, თანამედროვე ქართული ლიტერატურა დეგრადაციისაკენ წავიდა. ახალი არაფერია და რაც იწერება, იმას ძველი ანუ წინა საუკუნის 70-იანი წლებში დაწერლი გაცილებით სჯობია. მაშინ უამრავი კარგი მწერალი ქმნიდა მაღალ ფასეულობას. ყველა მათგანს თავისი განუმეორებელი სტილი და თხრობის ორიგინალური მანერა ჰქონდა, დღეს კი ჰა და ჰა, ერთი აკა მორჩილაძეა და ისიც წინა თაობის კოლეგების წარმატებებს დიდად ჩამორჩება.
ასეთ აზრზე მდგარმა ადამიანმა, თავს დავდებ, არათუ ღრმად არ იცის დღევანდელი მწერლობა, არამედ მიმდინარე ლიტერატურულ პროცესებში საერთოდ ვერ ერკვევა. ჯერ ერთი, ის წინა თაობის მწერლები, ვიზეც ასე ხელაღებით ოპერირებენ, უმრავლეს შემთხვევაში დღესაც აქტიურად შრომობენ. გარდა ამისა, ახალგაზრდა მწერლებშიც შემიძლია რამდენიმე ისეთის უცებ დასახელება, რომელთა ასაკშიც წინა თაობის მწერლების ნამუშევარი მათ მოთხრობებთან შედარებით ძალზე უფერულად გამოჩნდება. სწორად გამიგეთ, ამით თაობებს კი არ ვაპირისპირებ; უბრალოდ, შეუძლებელია,Lღვინოზე და მაჭარზე ერთნაირად იმსჯელო. გარდა ამისა, რაც სამსჯელოა, იმაზე ხმას არავინ ამოიღებს. მაგალითად, შარშან ნაირა გელაშვილის ორი ერთმანეთზე უკეთესი რომანი გამოვიდა. მათ შორის ერთ-ერთი წიგნი - "პირველი ორი წრე და ყველა სხვა" - საქართველოს უკანასკნელი პერიოდის ისტორიას თავისებურად აჯამებს. სხვა ქვეყნებში ეს მკითხველისა და სალიტერატურო კრიტიკის ცხოველ ინტერესს გამოიწვევდა. აქ კი, ერთი-ორი ადამიანის გარდა, ხმაც არავის ამოუღია.

- საგამომცემლო პრობლემებზე რას იტყვი? რატომ არის ასე რთული პოეზიის გამოცემა? თუკი ეს საქმე ასეთი კომერციულად წამგებიანია, გამოდის რომ პოეზიის მკითხველი დღეს საერთოდ აღარ გვყავს?
- დავიწყოთ იქიდან, რომ ნამდვილი პოეზიის მკითხველი ყოველთვის და ყველგან, მათ შორის საქართველოშც, ძალიან ცოტა იყო. გარითმული სადღეგრძელოები, რაც ჩვენს ქვეყანაში იწერებოდა და ფასდებოდა, ძირითადად, უბნის, ქალაქისა და სოფლის კოლორიტებს ქეიფისა და სუფრისათვის ლაზათის მისაცემად სჭირდებოდათ, რომ დედმამიშვილების, მშობლების, ნაცნობ-მეგობრებისა და განსაკუთრებით, სამშობლოს სადღეგრძელოები ლექსად დაელიათ. ამიტომ, პოეზიის მკითხველი პრაქტიკულად, დიდი ანგარიშით ჩვენს ქვეყანაში არც არასდროს ყოფილა. კაცმა რომ თქვას, ალბათ ახლაც სამასი კაცი თუ მოიძებნება, ვისაც ლექსის მიმართ პროფესიული თუ ადამიანური ცნობისწადილი ამოძრავებს. ამიტომ, ცხადია, რომ პოეზიის გამოცემა წამგებიანი იქნება. სამას კაცზე ბიზნესს ვერ გაითვლი და ააწყობ. დღევანდელი გამომცემლები კი საქმესა და მოვლენებს სირაჯხანის დახლში მდგარი მიკიტნებივით აფასებენ. მაგალითად, ჩემი აზრით, დღევანდელ საქართველოში ელა გოჩაიშვილის მსგავსი პოეტი, საერთოდ თუა, ძალიან ცოტაა. ორი წელია, ლექსების ერთი მომცრო კრებულის გამოცემა უნდა, რომელსაც მე პირადად დავატარებ გამომცემლობიდან გამომცემლობაში და ყველა, მათ შორის "მეგობარი გამომცემლებიც" თავაზიან უარს მეუბნებიან.. თავაზიანსაც იმიტომ, რომ მეგობრები არიან, თორემ სხვა შემთხვევაში ჭიტლაყითაც გამომისტუმრებდნენ.
ამ ცოტა ხნის წინათ ჩემი ლექსების გამოცემა მოვინდომე და ერთ-ერთ მოდურ გამომცემლობას მივაკითხე. გამომცემლობის ხელმძღვანელ ქალბატონს ტუჩის აბზუებაზე ეტყობოდა, რომ ჩემი სახელი და გვარი ბევრს არაფერს ეუბნებოდა და ერთი სული ჰქონდა, თავიდან მოვეშორებინე. მითხრა: ჩვენთან პოეზიის ავკარგს კომისია აფასებს და მხოლოდ ამ კომისიის ვიზირების შემდეგ ვიღებთ ლექსების დაბეჭდვის გადაწყვეტილებას, მაგრამ თუნდაც თქვენი ლექსების საკითხი დადებითად გადაწყდეს, ორი წლის საგამომცემლო ლიმიტი წინასწარა გვაქვს შევსებული და კაი დიდი ხნით დაცდა მოგვიწევსო. ხომ იყო ღირსი, მეთქვა, გავკარი შენს კომისიას-მეთქი, მაგრამ იქვე უბრალოდ საკონტროლო კითხვა შევაგებე, თარგმანებს თუ ბეჭდავთ-მეთქი. თვალები წარმტაცად ამიფახურა და შეკითხვაზე შეკითხვით მომიგო: და რა ენიდან თარგმნით? ასეთ შემთხვევებში დიპლომატიური მუშაობის გამოცდილება მშველის ხოლმე და გამომცემელს ზრდილობიანად დავემშვიდობე.

- წინა შეკითხვით ნაწილობრივ ამ შეკითხვასაც გაეცი პასუხი. მაგრამ მინდა ერთი სატელევიზიო გადაცემა გავიხსენო, სადაც დაისვა ასეთი კითხვა, თუ რატომ არსებობს სოციალური სტატუსი გამომცემელი და არ არსებობს სოციალური სტატუსი მწერალი? საერთოდ როგორ შეაფასებ არსებულ ვითარებას, და ჩვენს, ანუ შენი და შენი კოლეგების საზოგადოებრივ და შემოქმედებით გარემოს.

- იმის გამო, რომ დღევანდელ საქართველოში არც გამომცემლისა და მითუმეტეს, არც მწერლის შრომას არავინ აფასებს, არც სტატუსი გამომცემელი არსებობს და მითუმეტეს, არც სტატუსი მწერალი. თუ მაინცდამაინც, შეიძლება არსებობდეს სტატუსი ბაკურ სულაკაური და სტატუსი ქეთევან კიღურაძე, მაგრამ მათი მაგალითით ზოგადად გამომცემლის მდგომარეობაზე ვერ ვილაპარაკებთ.
მწერლებს ხომ საერთოდ სათვალავშიც არავინ აგდებს და კაცმა რომ თქვას, ღირსებიც არიან...

- ვიცი, რომ აბას ქიაროსთამის პოეტური კრებულის "ქარის მხარდამხარ”
თარგმანზე მუშაობდი? როდის გამოვა ეს წიგნი? კიდევ რას უნდა ველოდოთ გიორგი ლობჟანიძისგან.

- ქიაროსთამის წიგნი გამოვიდა, მაგრამ ისეთი ტრავმირებული ვარ ამ გამოცემის გამო, რომ წიგნისაკენ გახედვაც არ მინდა და ვაპირებ ვუჩივლო გამომცემელს, რომელმაც ასეთ მდგომარეობაში ჩამაყენა. ჯერ დეტალებზე არ ვილაპარაკებ. უბრალოდ მინდა: ყველა გამომცემლისათვის მაგალითი იყოს ის, რასაც ქიაროსთამის წიგნის გამო დავატრიალებ. რათა მომავალში ვეღარავინ ვეღარ გაბედოს ასე უდიერად მოეპყრას მწერლისა და მთარგმნელის შრომას იმიტომ, რომ არსებობს საავტორო უფლებები და ყველა ვალდებულია, დაიცვას და პატივი სცეს ამ უფლებებს.
რაც შეეხება შემოქმედებით სიახლეეებს. ცოტა ხნის წინათ დავამთავრე XIII საუკუნის დიდი სპარსელი პეოტის საადი შირაზელის გენიალური "გოლესტანის" პირველი სრული ქართული ტარგმანი, რომლის გამოცემაც, ჩემი სხვა მნიშვნელოვანი წიგნების მსგავსად ისევ ევროპულმა ფონდმა "ჰორიზონტმა" დააფინანსა და წლის ბოლომდე დასტამბავს "კავკასიური სახლი".
სიტუაცია ჩემს ოჯახში:
მე მივდივარ სახლში სამსახურიდან დაღლილი. კარს მიღებს ქმარი.

მე : მიდი დროზე საჭმელი გააცხელე.
ქმარი: საყვარელო, ჯადოსნური სიტყვა დაგავიწყდა.
მე : სირბილით, შენი დედა მოვ%^#ნ!!!




გამოხმაურების დამატება


ქართული კლავიატურა ( ჩართვა/გამორთვა ბეჭდვის დროს კლავიშით "~" )


  


1 მომხმარებელი კითხულობს თემას

0 მოქალაქე, 1 სტუმარი, 0 ანონიმური წევრი